5.3. Conceptuele modellen voor bescherming van persoonsgegevens

De door de Registratiekamer in 1994 uitgevoerde omgevingsanalyse (SWOT)1 leverde als belangrijkste bevinding op, dat de technologische ontwikkeling met name van de informatie- en communicatietechnologie (ict) en de daarmee gepaard gaande informatisering, van grote invloed was (en is) voor het voortbestaan van een handhaafbare privacybescherming. De SWOT maakte duidelijk dat het beleid van de Registratiekamer gebaseerd op klachtenbehandeling ten gevolge van privacyincidenten, voor het preventief beschermen van de persoonlijke levenssfeer niet erg effectief is en dat er een structurele oplossing moest worden gevonden in plaats van ex post de Wet persoonsregistraties bij klachten toe te passen.2 Onderzoek van de Registratiekamer in 1994 wees uit,3 dat wanneer organisaties wordt gevraagd welke maatregelen zij hebben getroffen om de privacy te beschermen, zij erop wijzen dat zij zich hebben ingespannen om de persoonsgegevens te beveiligen, net zoals zij dat met andere gegevens in het kader van informatiebeveiliging doen. Hoewel het gebruik van beveiligingsmaatregelen om ongeautoriseerde toegang tot persoonsgegevens te voorkomen een belangrijke component van privacybescherming is, houdt een dergelijke beveiliging niet hetzelfde in als privacybescherming.4 Immers bij informatiebeveiliging wordt geen rekening gehouden met de noodzaak of de rechtmatigheid van de verwerking van persoonsgegevens.

Als gevolg van het resultaat van de SWOT maakte de Registratiekamer de strategische keuze om in plaats van reactief op de omgeving te reageren proactief oplossingen voor privacyproblemen aan te bieden.5 Dit leidde in 1994 tot het 'technology assessment' onderzoek om na te gaan welke mogelijkheden de aanpak van Chaum en Bellotti & Sellen6 bood om het gebruik van identificerende gegevens binnen informatiesystemen terug te dringen, de verwerking van persoonsgegevens binnen het wettelijk kader te bevorderen en de burger meer zeggenschap en vertrouwen te geven over de verwerking van zijn persoonsgegevens. In het 'technology assement' onderzoek van de Registratiekamer werd ook de vraag onderzocht of informatiesystemen, waarbij de identiteit van de consument voortdurend wordt gebruikt, ook als het niet noodzakelijk is, zo zou kunnen worden geconstrueerd dat het gebruik van persoonsgegevens (de kern van de informationele privacybescherming) geheel of gedeeltelijk zou kunnen worden geëlimineerd, zonder de functionaliteit van informatiesystemen te verminderen. Met andere woorden: hoe kan de ict-technologie er toe bijdragen dat de persoonlijke levenssfeer juist beter gewaarborgd wordt, waardoor de schadelijke invloeden van technologische ontwikkelingen door aanvullende technologische maatregelen worden gecorrigeerd?7

Zouden er privacyveilige informatiesystemen kunnen worden ontwikkeld met ingebouwde privacybescherming, waarbij alleen in het geval van bedrog de identiteit van de gebruiker/consument bekend dient te worden gemaakt? De Registratiekamer realiseerde zich in 1994 dat het kunnen openbreken van het privacyveilige informatiesysteem, wanneer een misdrijf met het systeem was gepleegd, een belangrijke voorwaarde zou zijn om privacyveilige systemen maatschappij breed geaccepteerd te krijgen. Als bij de verwerking persoonsgegevens geëlimineerd of aanmerkelijk verminderd zouden kunnen worden, zou dat naast de verbeterde privacybescherming ook een aanzienlijk betere bescherming tegen de in hoofdstuk 4 besproken bedreigingen en risico's kunnen opleveren.8Bovendien als de te verwerken gegevens van direct of indirect geïdentificeerde of identificeerbare natuurlijke personen volledig en onomkeerbaar worden geanonimiseerd, dan is er geen sprake meer van persoonsgegevens en vallen de aldus geanonimiseerde gegevens buiten de wettelijke bepalingen betreffende de bescherming van persoonsgegevens.9

Er zijn zes technisch realiseerbare mogelijkheden die zouden kunnen leiden tot een privacyveilig informatiesysteem.