Executele (Publicaties vanwege het Centrum voor Notarieel recht) 2007/VII.C.3:VII.C.3. De verplichte Duitse Steuererklarung, § 31 (5) ErbStG

Executele (Publicaties vanwege het Centrum voor Notarieel recht) 2007/VII.C.3

VII.C.3. De verplichte Duitse Steuererklarung, § 31 (5) ErbStG

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

In § 31(5) Erbschaftsteuergesetz wordt de DuitseTestamentsvollstrecker een successierechtelijke verplichting opgelegd:1

'Ist ein Testamentsvollstrecker oder Nachlassverwalter vorhanden, ist die Steuererklarung von diesem abzugeben.'

In het civielrechtelijke gedeelte hebben wij gezien dat deTestamentsvollstrec-ker, indachtig de Amtstheorie, in beginsel niet als vertegenwoordiger2 wordt aangemerkt, waardoor mijns inziens de navolgende toevoeging aan gemeld voorschrift helemaal in de Duitse benadering past:

'Das Finanzamt kann verlangen, dass die Steuererklarung auch von einem oder mehreren Erben mitunterschrieben wird.'

De erfgenamen (of een van de erfgenamen) 'bekrachtigen' op verzoek van de Belastingdienst de aangifte desgewenst. Deze bepaling wordt dan ook gezien als 'gewissermassen der Ausgleich fur die Abweichung vom burgerlichen Recht', waarmee men eigenlijk bedoelt te zeggen dat een fiscale aangifte een hoogstpersoonlijke aangelegenheid is, die alleen de erfgenamen zelf aangaat. De spijker wordt in het navolgende citaat zonder meer op zijn kop geslagen en valt wat mij betreft onder zowel civielrechtelijk als fiscaal proza:3

'Diese Vorschrift stellt eine bemerkenswerte Abweichung vom burgerlichen Recht dar, wonach es nicht Aufgabe des Testamentsvollstreckers als Verwalter des Nachlassvermogens ist, die öffentlich-rechtlichen Pflichten des Erben zu erf-ullen unddamit gleichzeitig auch dessen hochstpersonliche Rechte undPflich-te wahrzunehmen. Hochstpersonliche Rechte sind Rechte, die so stark mit der Person ihres Inhabers verknupft sind, dass sie von diesem nicht gelost undda-her auch grundsatzlich nicht von dem Testamentsvollstrecker geltend gemacht werden konnen.' (Curs. BS)

Wij hebben in de ons omringende landen twee 'uitersten'gezien. Een 'executeur' kan (vertegenwoordigings)bevoegd zijn om de succcesie-aangifte in te dienen en hij kan verplicht zijn om aangifte te doen, waarmee nog niet gezegd is dat de erfgenamen (redelijkerwijs) hieraan gebonden zijn. Door 'mede- ondertekening' door de erfgenamen kan deze binding niet alleen ge-creeerd worden, maar kan door de Belastingdienst met name ook nog worden tegemoetgekomen aan de fiscale 'schending' van de 'persoonlijkheidsrechten' van de belastingplichtige erfgenamen.

Interessant is overigens ook om kennis te nemen van het navolgende Duitse fiscale beginsel dat geschreven is voor 'executeurs'. De 'Merksatz' luidt als volgt:4

'Die steuerlichen Pflichten des Testamentsvollstreckers konnen nie weiter rei-chen als seine zivilrechtlichen Befugnisse.'

Zonder meer weer een Duitse wijsheid om vast te houden. Dit beginsel is overigens gecodificeerd in § 34(3) Abgabenordnung (AO):

'Steht eine Vermogensverwaltung anderen Personen als den Eigentumern des Vermogens oder deren gesetzlichen Vertretern zu, so haben die Vermogensver-walter die in Absatz 1 bezeichneten Pflichten, soweit ihre Verwaltung reicht.'

(Curs. BS)

Geen beschikkingsmacht, geen fiscale verplichtingen, oftewel slechts 'soweit die Verwaltung reicht'.

In het Duitse recht is eveneens geregeldwie in beginsel de aanslag krijgt toegezonden en wie voor de betaling moet zorgdragen. Ook daarbij speelt de Testamentsvollstrecker weer een belangrijke rol. § 32 ErbStG luidt als volgt:

'In den Fallen des §31 Abs. 5 ist der Steuerbescheid [...] dem Testamentsvoll-strecker oder Nachlassverwalter bekanntzugeben. Diese personen haben fur die Bezahlung der Erbschaftsteuer zu sorgen.'

De betalingsplicht van de Testamentsvollstrecker en het gegeven dat hij adressant van de aanslag is, is niet onlogisch als men zich steeds weer realiseert dat in het Duitse recht alleen fiscale verplichtingen voor deTestaments-vollstrecker gelden voor zover hij 'beschikkingsmacht' heeft. 'Bezwaar- en be-roep'stermijnen' beginnen bij ontvangst van de aanslag door deTestaments-vollstrecker in beginsel reeds te lopen. In de Duitse praktijk is het dan ook gebruikelijk dat door de belastingdienst aan de erfgenamen 'eine Kopie des Bescheides zur Kenntnis gebracht' (wordt) ,'damit er seine Rechtsbehelfsbe-fugnis wahrnehmen kann.'5 Dit is echter niet een'keiharde' verplichting.

De vraag komt op wat de fiscale gevolgen zijn als deTestamentsvollstrecker bijvoorbeeld'op vakantie' is en de termijn laat verstrijken. Als ik het goed zie, krijgt de erfgenaam alsdan een jaar respijt om de zaak te redden:6

'Versaumt der Testamentsvollstrecker die Unterrichtung, kann der Erbe gegen den Fristablauf gem § 110 AO die Wiedereinsetzung in den vorherigen Stand verlangen, sofern nicht schon ein Jahr nach dem Ende der Rechsbehelfefrist verstrichen ist.'

Nogmaals: het is niet voor niets dat het praktijk is dat een kopie van de aanslag naar de erfgenamen gaat. Zij zijn ook degenen die bevoegd zijn om in beroep te gaan tegen de aanslag, oftewel 'Einspruch einzulegen'.7 De Testa-mentsvollstrecker is hiertoe niet bevoegd.

Het is dan ook begrijpelijk dat in de Duitse handboeken8 deTestamentsvoll-strecker op het hart gedrukt wordt: 'Der Testamentsvollstrecker sollte stets unmittelbar nach Erhalt des Erbschaftsteuerbescheides diesen den jeweili-gen Erwerbern zuleiten, die von diesem Bescheid betroffen sind und deshalb moglicherweise dagegen einspruchsbefugt sind.' Gaat in dezen met het 'doorsturen' iets fout dan is deTestamentsvollstrecker hiervoor in beginsel civielrechtelijk aansprakelijk.9

Overigens kan de Belastingdienst wat een belastingteruggave betreft alleen bevrijdend betalen aan deTestamentsvollstrecker.10

Hoe is het met de Nederlandse variant gesteld? Ligt na twee uitersten de waarheid in het midden? De Duitse successierechtelijke wijsheden nodigen in ieder geval uit om kritisch naar de Nederlandse regeling te kijken.

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.