5.1.1.1 De stellingen van de aanspraak makende verzekerde (a)

Zodra een verzekerde stelt maatregelen te hebben genomen, is het in beginsel aan hem om aan te tonen, dat aan de vereisten om voor vergoeding van gemaakte kosten in aanmerking te komen, is voldaan.1 Verzekerde dient daartoe inzichtelijk te maken en zo nodig te bewijzen: dat sprake was van een verwezenlijking danwel het ophanden zijn van een risico, dat dat risico buitengewone maatregelen - ter voorkoming of vermindering van schade - rechtvaardigde, dat die maatregelen strekten ter voorkoming van onder de polis gedekte schade en, tot slot, voor welk bedrag aan die (redelijke) maatregelen kosten waren verbonden en/of hij schade heeft geleden aan door hem bij de beredding ingezette zaken.

Wanneer verzekerde aanspraak maakt op vergoeding van door hem gemaakte bereddingskosten, dient hij allereerst aan te tonen dat de genomen maatregelen redelijk en noodzakelijk waren omdat er sprake was van verwezenlijking of ophanden zijn van een risico dat door verzekering gedekt was en de maatregelen ertoe strekten onder de polis gedekte schade te voorkomen dan wel te beperken. Dit vereiste is niet met zoveel woorden uit de wettekst te halen, maar volgt uit de in de wetstekst gebezigde term: verwezenlijking van het risico.2

De vraag of ten tijde van de beslissing van de verzekerde om maatregelen te treffen sprake was van verwezenlijking van het risico3 of het ophanden zijn daarvan, is veelal feitelijk van aard en afhankelijk van de inschatting door de daarbij betrokkene(n). Hun oordeel hoeft echter niet doorslaggevend te zijn, want ook als er niet naar het oordeel van een ieder gevaar dreigt, maar dit wel zo is naar het oordeel van personen en instanties die op het betrokken terrein een zekere bevoegdheid tot oordelen hebben, kunnen maatregelen voor rekening van de verzekeraar komen. In zijn conclusie voor het Forbo-arrest4 verwoordt A-G Bloembergen het onder 3.4 treffend:

In zijn arrest van 30 november 2007 heeft de Hoge Raad met zo veel woorden uitgesproken dat de verzekerde bij zijn beslissing mag afgaan op het advies van ingeschakelde deskundigen, tenzij de verzekerde wist of behoorde te begrijpen dat dit advies niet op deugdelijke gronden berustte.5Voorkomend is ook de situatie waarin er van overheidswege geadviseerd of zelfs aangedrongen wordt op het nemen van maatregelen. Ook dan is de verzekeraar gehouden tot vergoeding van de aan die maatregelen verbonden kosten, indien de maatregelen strekten ter voorkoming van de schade die door de verzekering was gedekt. In die zin ook - r.o. 3.4.3 - het meergenoemd Forbo-arrest6 van de Hoge Raad dat overigens vanwege de (door het hof gegeven en de Hoge Raad niet onbegrijpelijk geachte) uitleg van de dekkingsvraag in verzekeringskringen zeer kritisch ontvangen is.7 Niet in het belang van verzekeraar werd in een andere zaak geoordeeld de ontruiming van een gekraakt pand. Daarbij speelde een rol dat belang bij ontruiming - met het oog op het voornemen tot verkoop of verhuur van het pand - van de eigenaar zelf, groter was dan dat van verzekeraars.8

De verzekerde dient dus te stellen - en bij een gemotiveerde betwisting - te bewijzen dat het gaat om een ingrijpen zijnerzijds dat - al dan niet succes-vol9 - het belang van de verzekeraar heeft gediend. Oftewel: dat het evenement en de daaruit ontstane schade, de beredding weggedacht, onder de dekking zou hebben gevallen. Een uitspraak waarin een duidelijk onderscheid gemaakt wordt in kosten die wél als bereddingskosten en kosten die niet als zodanig voor vergoeding in aanmerking komen, is die van het Hof Den Haag van 30 januari 1990:10 door het verwijderen van cyanidehouden-de grond uit de winterbedding en het inladen daarvan in een schip was het dreigend gevaar voor verontreiniging van de rivier afgewend. De kosten van vervoer van die grond naar Duitsland - waartoe verzekerde op grond van door de overheid gestelde eisen hoe dan ook niet had kunnen ontkomen - zijn daarbij niet aangemerkt als een bereddingsverplichting in de zin van de wet.

Aan het vereiste dat verzekerde degene is die de bereddingsmaatregelen dient uit te voeren, worden blijkens de hieraan in de jurisprudentie gegeven invulling geen al te hoge eisen gesteld. In het hiervoor genoemde arrest van 30 januari 1990 (schoonmaken winterbedding) achtte het hof voldoende dat de maatregelen 'op kosten van appellante' zijn uitgevoerd en dit naar niet of onvoldoende is betwist, ook met haar instemming en medewerking is geschied. 'Niet relevant' achtte het hof daarbij 'dat de verwijdering van de grond in feite geschiedde op bevel van de overheid, want het belang van geïntimeerde (verzekeraar, NvT) werd daarvoor niet in mindere mate gediend'. Wel achtte het hof het kostenaspect van belang. Het oordeelt dat de kosten binnen de vergoedingsplicht van de verzekeraar vallen, 'voorzover deze niet hoger zijn dan wanneer appellante (verzekerde, NvT), zelf de opdracht tot het verrichten van de betreffende werkzaamheden had gegeven.'11 Zie in dit verband ook het Witte Paerdje-arrest van de Hoge Raad, waarin maatregelen ter bestrijding van rooklucht op instigatie en op kosten van de verzekeraar en - uiteindelijk - met instemming van de verzekerde werden genomen, aangemerkt worden als maatregelen in de zin van 283 K (oud).1213

In het kader van de bereddingsplicht worden slechts vergoed die kosten die voortvloeien uit maatregelen, die tot voorkoming of vermindering van de schade kunnen leiden en waarvan het maken in dat kader - ook wat betreft de hoogte daarvan - als redelijk moet worden beschouwd.14 Verzekerde dient daarbij aan te tonen dat het ging om het beperken van schade door een reeds ingetreden (gedekt) evenement, danwel om buitengewone maatregelen die - beoordeeld naar het moment van het treffen van die maatregelen - in redelijkheid tot afweer van onmiddellijk dreigend gevaar of tot bestrijding van een acute schade-oorzaak, bijvoorbeeld brand, moesten worden genomen en dat de kosten daarvan - ook qua omvang - redelijk zijn.15

Het onderscheid dat de memorie van toelichting probeert aan te brengen met de op verzekerde rustende algemene verplichting om tegen het ontstaan van schade te waken (de 'normale voorzorgen', die door de verzekeraar niet worden vergoed), laat onverlet dat juist bij de aansprakelijkheidsverzekering de bijzondere maatregelen waartoe art. 7:957 BW de verzekerde verplicht, veelal zullen samenvallen met de maatregelen waartoe de normale in het maatschappelijk verkeer betamende zorgvuldigheid reeds tegenover derden verplicht. De jurisprudentie van de Hoge Raad leert dat dit samenvallen niet aan de vergoeding van de bereddingskosten in de weg hoeft te staan.16

Beantwoording van de vraag wat 'binnen redelijke grenzen genomen buitengewone maatregelen zijn' zal steeds plaats hebben te vinden aan de hand van de omstandigheden van het geval en bij gemotiveerde betwisting van de zijde van verzekeraar zal het aan de verzekerde zijn om daarvan bewijs te leveren. Zo ook in een procedure die in eerste aanleg voor de Rotterdamse rechtbank speelde: in deze zaak werden door de eigenares van (verhuurde) trailers, tevens medeverzekerde onder de polis (RTR), aan Poolse en Russische vervoerders bedragen betaald ter zake van door hen gestelde retentierechten. Deze retentierechten waren erop gebaseerd dat zij - naar die vervoerders stelden - van de uitvoerder van de vervoersover-eenkomst nog geld tegoed hadden. In de door RTR aangespannen procedure vordert zij als bereddingskosten vergoeding van wat zij als 'losgeld' aanduidt en wordt RTR met recht belast met het bewijs van de vraag of het betalen van 'losgeld' in de omstandigheden van dit geval als redelijke maatregelen ter beperking van de schade kan worden gezien: