1.3 Vaste scheidsgerechten

Er zijn in Nederland veel vaste scheidsgerechten die geschillen behandelen op specifieke terreinen. Wij noemen dit institutionele arbitrage, arbitrage geadministreerd door een instituut, met in de regel een arbitragereglement, een bestuur en een secretariaat. 'Vast scheidsgerecht' is in zoverre geen juiste term, dat het niet de instituten zelf, maar de onder hun auspiciën in telkens wisselende samenstelling opererende arbiters zijn die de eigenlijke scheidsgerechten vormen.

Zo kennen we vaste scheidsgerechten voor de bouw (de Raad van Arbitrage voor de Bouw; sinds 1907)1, maar ook vaste scheidsgerechten voor de productenhandel, zoals granen, zuidvruchten, aardappels, oliën, vetten, bloembollen, en voor de grafische wereld. Ook de sportwereld kent institutionele arbitrage (bijvoorbeeld voetbalarbitrage, georganiseerd door de KNVB).

Er bestaan verder vaste scheidsgerechten in de expeditiesector en in de gezondheidszorg.2 Andere vaste scheidsgerechten bestaan op het gebied van zorgverzekering3, grafische industrie4 en automatiseringsgeschillen.5 Ook op het gebied van domeinnamen heeft een vorm van arbitrage bestaan, waarover later meer.

Nederland kent ook een algemeen arbitrage instituut dat niet aan een bepaalde branche is gebonden, het Nederlands Arbitrage Instituut (NAI) te Rotterdam (website: www.nai-nl.org). Men kan hier terecht voor alle voor arbitrage vatbare geschillen op vrijwel ieder terrein, nationaal en internationaal. Voor iedere zaak wordt, meestal via de zogenaamde lijstprocedure, in samenspraak met partijen een scheidsgerecht samengesteld uit voor de desbetreffende zaak geschikte specialisten van juridische en zonodig niet-juridische huize. De arbitrages worden afgehandeld volgens het vaste reglement van het NAI, waarin de hele procedure is geregeld, van de aanvraag en de benoeming van arbiters in het begin tot de deponering van het vonnis ter griffie van de rechtbank aan het eind.6

Een nieuw initiatief op het gebied van arbitrage (en mediation) is afkomstig van Result ADR (www.resultadr.com), dat zegt een nieuwe formule te hebben ontworpen: 'een procedure die nauwelijks langer is dan een kort geding maar wel een wederzijdse schriftelijke voorbereiding kent, gevolgd door een mondelinge behandeling en uitmondend in een definitief vonnis', aldus een aankondiging in het Nederlands Juristenblad van 3 februari 2006, nr. 5, door Hans Schreuder, directeur arbitrage van Result ADR. Even verder wordt overigens gas teruggenomen waar Schreuder erkent dat niet alle zaken zich lenen voor deze aanpak: complexe zaken kunnen tijdrovend zijn en hij erkent dat soms bewijslevering nodig zal zijn, wat ook tijd kost.

Voor buitenlandse instituten zij verwezen naar 1.8.