Quasi-erfrecht (Publicaties vanwege het Centrum voor Notarieel Recht) 2006/B:Bijlage B Veldonderzoek

Quasi-erfrecht (Publicaties vanwege het Centrum voor Notarieel Recht) 2006/B

Bijlage B Veldonderzoek

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

Geachte (kandidaat-)notaris,

In verband met mijn proefschrift-onderzoek ‘quasi-contractueel erfrecht’, zou ik inzicht willen verkrijgen in de praktijk en de denkwijze van het notariaat op het gebied van het ‘contractuele erfrecht’.

In dat kader verzoek ik u de bijgevoegde vragen te beantwoorden, hetgeen naar ik verwacht tien minuten van uw tijd vergt.

Het onderzoek moet u zien in het licht van het volgende:

In Duitsland maken langstlevende echtgenoten en partners veelvuldig gebruik van de mogelijkheid om (enigszins) bindend te testeren. Men hanteert hiervoor het Erbvertrag en het gemeinschaftliches Testament. In grote lijnen kan men zeggen dat men met het Erbvertrag zich in die zin bindt dat een overeenkomst niet eenzijdig is te herroepen, en de erflater derhalve in beginsel gebonden blijft aan zijn beschikkingen. Met het gemeinschaftliches Testament is het iets genuanceerder en is de langstlevende pas gebonden na het overlijden van de eerststervende, indien men ‘geprofiteerd’ heeft van het testament van de eerststervende. Vóór het overlijden van de eerststervende kunnen (bepaalde) uiterste wilsbeschikkingen, slechts worden herroepen door middel van een verklaring gericht aan de mede-testateur. Vanzelfsprekend kan de reikwijdte van de binding geclausuleerd worden (denk aan echtscheiding).

Met de invoering van het nieuwe erfrecht zal afdeling 3 ‘giften bij huwelijkse voorwaarden’ van titel 8 van Boek 1 verdwijnen. Onderzoek wees uit dat zeer beperkt van dit contractueel erfrecht gebruik werd gemaakt. Een opmerkelijk verschil tussen Nederland en Duitsland.

Ik hoop dat u vóór 15 december aanstaande aan mijn verzoek gehoor kunt en wilt geven, zodat een getrouw beeld van de visie van het notariaat op het gebied van het (enigszins) bindend testeren ontstaat. Ik verzoek u daartoe het vragenformulier uit te printen en in te vullen en te retourneren naar:

Katholieke Universiteit Nijmegen

Notarieel recht

Postbus 9049

6500 KK Nijmegen

T.a.v. mr. F.W.J.M. Schols

U kunt het formulier ook digitaal invullen en retourneren aan:

F.Schols@jur.kun.nl

Tevens verzoek ik u dit schrijven en de vragenlijst te verspreiden onder uw collega (kandidaat-)notarissen. Een en ander zal vanzelfsprekend vertrouwelijk behandeld worden. Ik dank u voor uw medewerking.

Hoogachtend en met vriendelijke groeten,

Freek Schols

Onderzoek contractueel erfrecht

Vraag 1a

Gaarne uw antwoord omcirkelen

Bent u notaris of kandidaat-notaris?

Notaris

Kandidaat-notaris

Vraag 1b

Gaarne uw antwoord omcirkelen

Hoe lang bent u in het notariaat werkzaam:

0-3 jaar

3-6 jaar

6-10 jaar

10 jaar en langer

Vraag 1c

Gaarne uw antwoord invullen.

Wat is uw leeftijd …

Vraag 1d

Gaarne uw antwoord(en) omcirkelen

U bent werkzaam in:

De‘algemene praktijk’

De ‘vennootschapspraktijk’

De ‘onroerend-goedpraktijk’

De ‘familiepraktijk’

Vraag 1e

Gaarne uw antwoord omcirkelen

Mijn kantoor is gevestigd in de provincie:

– 

Friesland

– 

Groningen

– 

Overijssel

– 

Flevoland

– 

Drenthe

– 

Noord-Holland

– 

Zuid-Holland

– 

Utrecht

– 

Zeeland

– 

Gelderland

– 

Brabant

– 

Limburg

Vraag 1f

Gaarne uw antwoord omcirkelen

Mijn kantoor is gevestigd in een plaats met:

Minder dan 50 000 inwoners

Meer dan 50 000 inwoners maar kleiner dan 100 000 inwoners

Meer dan 100 000 inwoners

Vraag 1g

Gaarne het aantal invullen

Het betreft een kantoor met … notaris(sen)

Vraag 2

Gaarne uw antwoord omcirkelen en zo nodig % invullen

Worden op uw kantoor langstlevende testamenten gepasseerd in het bijzijn van beide echtgenoten/partners?

Ja

Nee

Soms niet …% (schatting)

Vraag 3

Gaarne uw antwoord omcirkelen en zo nodig % invullen

Komt het voor dat echtgenoten/partners het testament van de andere echtgenoot/partner willen tekenen?

Nooit

Veelvuldig in …% van de gevallen (schatting)

Soms in …% van de gevallen (schatting)

Vraag 4

Gaarne uw antwoord omcirkelen en zo nodig % invullen

Maakt u van de herroepelijkheid van uiterste wilsbeschikkingen bij echtgenoten/partners een (apart) item bij de bespreking of het passeren van de testamenten?

Ja

Nee

Soms …% schatting)

Vraag 5

Gaarne uw antwoord omcirkelen en zo nodig % invullen

Heeft u het idee dat echtgenoten partners het vreemd vinden dat regelingen ten behoeve van elkaar of bijvoorbeeld de benoeming van beide families bij overlijden als langstlevende, te herroepen zijn zonder dat de ander daar weet van heeft?

Ja

Nee

Soms …% (schatting)

Vraag 6

Gaarne uw antwoord omcirkelen en zo nodig % invullen

Heeft u meegemaakt dat (kort) na het passeren een van de echtgenoten/partners, zonder verbreking van de relatie, zijn testament wijzigt en de langstlevende of diens familie niet of met minder bedenkt, zonder dat de ander er weet van heeft?

Nooit

Veelvuldig …% (schatting)

Soms …% (schatting)

Vraag 7

Gaarne uw antwoord omcirkelen

Zou u het gewenst vinden dat een legitimaris bij notariële akte, bij leven van de erflater, afstand kan doen van zijn legitimaire rechten (al dan niet om baat), bijvoorbeeld in het kader van de bedrijfsopvolging?

Ja

Nee

Vraag 8

Gaarne uw antwoord omcirkelen

Bent u bekend met de regeling van de contractuele legaten en erfstellingen van art. 1:146 BW e.v.?

Ja

Nee

Enigszins

Vraag 9

Gaarne uw antwoord omcirkelen en zo nodig trefwoorden invullen

Maakte u wel eens contractuele legaten in de zin van art. 1:146 e.v. BW?

Nooit

Veelvuldig

Soms

Waarom niet:

Regeling niet voldoende bekend

Regeling niet voldoende uitgekristalliseerd

Regeling niet duidelijk

Met regeling te beperkte mogelijkheden

Erfrechtelijke binding is altijd ongewenst

Erfrechtelijke binding is meestal niet gewenst

Cliënten vroegen er nooit om

Nooit een casus gehad waarin binding naar mijn mening wenselijk was

Nooit gerealiseerd dat de regeling bestond of zinvol kon zijn

Anderszins: (trefwoorden) …

Waarom wel:

Zekerheid tussen cliënten

Cliënten vroegen om enige binding

Omdat ik bepaalde huwelijkse voorwaarden (verrekenbedingen) als contractueel legaat kwalificeerde

Herroepelijkheid is te absoluut

Anderszins: (trefwoorden) …

Vraag 10

Gaarne uw antwoord omcirkelen en zo nodig trefwoorden invullen

Maakte u wel eens contractuele erfstellingen in de zin van art. 1:146 e.v. BW?

Nooit

Veelvuldig

Soms

Waarom niet:

Regeling niet voldoende bekend

Regeling niet voldoende uitgekristalliseerd

Regeling niet duidelijk

Met regeling te beperkte mogelijkheden

Erfrechtelijke binding is ongewenst

Cliënten vroegen er nooit om

Nooit een casus gehad waarin binding naar mijn mening wenselijk was

Nooit gerealiseerd dat de regeling bestond of zinvol kon zijn

Waarom wel:

Zekerheid tussen cliënten

Cliënten vroegen om enige binding

Omdat ik bepaalde huwelijkse voorwaarden (verrekenbedingen) als contractueel legaat kwalificeerde

Herroepelijkheid is te absoluut

Anderszins: (trefwoorden) …

Vraag 11

Gaarne uw antwoord omcirkelen

Onder het nieuwe erfrecht is de schenking ter zake des doods mogelijk. Men kan bepalen dat de geschonken voordelen of goederen pas genoten worden bij overlijden en overleven. In uitwerking lijkt dit sterk op een legaat, een contractueel legaat.

Omdat sprake is van een overeenkomst is dit contractuele legaat niet eenzijdig te herroepen. Men kan de onherroepelijkheid nuanceren, bijvoorbeeld wel herroepbaar bij echtscheiding. Ziet u dit als een goed te gebruiken instrument?

Ja

Nee

Slechts in beperkte gevallen

Wellicht voor gevallen die ik thans nog niet kan overzien

Vraag 12

Gaarne uw antwoord omcirkelen

Met een schenking ter zake des doods, zoals hierboven in vraag 11 beschreven, kan slechts een contractueel legaat – en niet een contractuele erfstelling – worden nagebootst. Een erfstelling stuit immers af op het verbod van overeenkomsten ten aanzien van de nalatenschap in het geheel of een evenredig deel daarvan. Bepaalde goederen kan men derhalve contractueel legateren. Het is echter niet mogelijk iemand contractueel in te zetten als (mede-)erfgenaam. Voorheen kon dit met het contractuele legaat wel.

Vindt u dit een gemis?

Ja

Nee, helemaal niet

Wellicht voor gevallen die ik thans nog niet kan overzien

Vraag 13

Gaarne de letter van uw antwoord invullen

Geef aan welke globale regeling van contractuele aard uw voorkeur zou genieten.

a.

Een algemene regeling waarbij het mogelijk is contractueel (derhalve niet zo maar te herroepen) (een en ander met escapes) erfgenamen en legatarissen in te zetten.

b.

Een regeling die het mogelijk maakt de langstlevende te binden aan zijn eigen testament, indien en nadathij van de uiterste wil van de eerststervende heeft genoten (een en ander met escapes). Te denken valt aan beschikkingen door de langstlevende ten behoeve van familieleden van de eerststervende.

c.

Een regeling die het mogelijk maakt te bepalen dat bepaalde beschikkingen slechts kunnen worden herroepen, nadat dit op een of andere wijze kenbaar is gemaakt aan bijvoorbeeld de andere echtgenoot (een en ander met escapes).

d.

Een combinatie van b en c.

Voorkeur: …

Gaarne retourneren:

Katholieke Universiteit Nijmegen

Notarieel recht

Postbus 90496500 KK Nijmegen

T.a.v. mr. F.W.J.M. Schols

Of digitaal: F.Schols@jur.kun.nl

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.