Rb. 's-Gravenhage, 18-06-2012, nr. 09/994519-11

"Om te voorkomen dat doorvoer onmogelijk wordt, is in artikel 74 een uitzondering gemaakt voor gewasbeschermingsmiddelen en biociden die gezien de vrachtpapieren, het etiket of de samenstelling van de werkzame stof of het preparaat bestemd zijn voor uitvoer of doorvoer (bijvoorbeeld een etiket met Belgische toelatingsnummers). Ter controle van de uitvoer of doorvoer wordt bepaald dat het land van bestemming of voor zover het gebruikers betreft, de plaats buiten Nederland waar de toepassing plaatsvindt, in een register wordt bijgehouden. Hiermee wordt uitvoer en doorvoer mogelijk gemaakt voor middelen die gezien de buitenlandse toelatingsnummers niet voor de binnenlandse markt bestemd zijn. Op deze wijze wordt verzekerd dat voor uitvoer bestemde middelen niet in strijd met de toelatingsvoorwaarden op de binnenlandse markt worden afgezet of gebruikt en dat controle hierop mogelijk is overeenkomstig de bedoeling van artikel 17 van de gewasbeschermingsrichtlijn en artikel 24 van de biocidenrichtlijn. Het loslaten van de registratie zou betekenen dat iedere handelaar of gebruiker van het middel zich op uitvoer kan beroepen, zodat controle op het voorhanden hebben van niet toegelaten middelen ernstig wordt bemoeilijkt. Dit is naar de opvatting van de regering in strijd met de ingevolge artikel 17 van de gewasbeschermingsrichtlijn en artikel 24 van de biocidenrichtlijn vereiste controle."*5

De rechtbank leidt uit het vorenstaande af dat de WGB zich richt op het op de markt brengen van toegelaten gewasbeschermingsmiddelen. Deze toegelaten middelen kunnen binnen Nederland op de markt worden gebracht, alsmede worden doorgevoerd naar andere lidstaten, indien die middelen aldaar eveneens zijn toegelaten. Voor in Nederland niet-toegelaten gewasbeschermingsmiddelen geldt als uitgangspunt dat deze middelen niet in Nederland op de markt mogen worden gebracht. Doorvoer - en daarmee binnen Nederland brengen, opslaan en daaropvolgend levering naar een lidstaat waar het middel wel is toegelaten of een land buiten de Europese Unie waar het middel niet verboden is - is wel toegestaan, mits aan de daaraan gestelde eisen wordt voldaan.

Zoals de rechtbank hiervoor heeft bepaald, is in deze zaak sprake van een niet-toegelaten gewasbeschermingsmiddel. Dit middel is in geen van de Europese lidstaten toegelaten. Gelet hierop vallen derhalve alle leveringen van het middel aan afnemers binnen Nederland en aan afnemers in de landen behorend tot de Europese Unie onder het begrip op de markt brengen van een niet ingevolge de WGB toegelaten middel.

Heeft verdachte gehandeld in strijd met artikel 20 van de Wet gewasbeschermingsmiddelen en biociden?

Uit het veiligheidsblad *6, bijgesloten bij de levering van Sibbiopharm Ltd. aan [F] B.V., blijkt dat de levering betrekking heeft op het middel bitoxybacillin. Op het veiligheidsblad staat het volgende: "Bitoxybacillin is a bacterial insecticidal preparation applied for control of pests on agricultural, forest and officinal plants. The preparation is produced by the method of microbiological synthesis on the culture 'Bacillus thuringiensis var. thuringiensis' with subsequent concentration of the culture liquid, drying and standardization. " Ook blijkt uit dit veiligheidsblad dat het middel als volgt is samengesteld: "spore-crystalline complex, exotoxin, residues of nutrient media, metabolites of the culture-producer, inert fillers ensuring safety and stability of the preparation."

Op 13 juli 2010 heeft verbalisant [verbalisant 1] bij [X] B.V twee monsters bitoxybacillin *7 genomen en verzonden naar het RIVM, met het verzoek de monsters te onderzoeken op aanwezigheid van de bacillus thuringiensis var. thuringiensis. De monsters zijn genummerd [nummer 1] (origineel) en [nummer 2] (contra). Uit het analyserapport *8 komt naar voren dat in het monster met nummer [nummer 2] de aanwezigheid van bacillus thuringiensis serovar thuringiensis is aangetoond. Tevens is de aanwezigheid van het beta-exotoxine 'thuringiensin' aangetoond met een indicatief gehalte van 1.0% (w/w).

Verdachte heeft verklaard *9 dat [F] B.V., gevestigd te [plaats], in de periode vanaf juli 2008 tot en met juni 2010 het middel BN3 heeft geleverd aan [X] B.V., nadat het middel via de leverancier Sibbiopharm (Rusland) was ingekocht. Voorts blijkt uit de stukken dat [F] B.V. in 2008 een hoeveelheid van 3.000 kilogram van het gewasbeschermingsmiddel BN3 of bitoxybacillin binnen Nederland heeft gebracht en 9.807 kilogram op de markt gebracht, door het te verkopen aan [X] B.V. In 2009 heeft [F] B.V. een hoeveelheid van 36.000 kilogram van het gewasbeschermingsmiddel BN3 of bitoxybacillin binnen Nederland gebracht en 26.540 kilogram op de markt gebracht, door het te verkopen aan [X] B.V.. In 2010 heeft [F] B.V. een hoeveelheid van 28.000 kilogram van het gewasbeschermingsmiddel BN3 of bitoxybacillin binnen Nederland gebracht en 21.460 kilogram op de markt gebracht, door het te verkopen aan [X] B.V..*10

[A], directeur van [X] B.V., heeft verklaard *11 dat [X] B.V., gevestigd te [plaats], in de periode vanaf januari 2008 tot en met juli 2010 het middel BN3 heeft gekocht van [F] B.V. Uit het dossier *12 blijkt dat [X] B.V. in 2008 een hoeveelheid van 6.400 kilogram BN3 of bitoxybacillin op de markt heeft gebracht en in 2008 totaal 9.807 kilogram voorhanden heeft gehad en in voorraad heeft gehad. In 2009 heeft [X] B.V. een hoeveelheid van 7.350 kilogram BN3 of bitoxybacillin op de markt gebracht en een hoeveelheid van 26.540 kilogram voorhanden gehad en in voorraad gehad. In 2010 heeft [X] B.V. een hoeveelheid van 3.580 kilogram BN3 of bitoxybacillin op de markt gebracht en een hoeveelheid van 21.460 kilogram voorhanden gehad en in voorraad gehad.

Uit het dossier *13 en de verklaring van [D]*14 volgt dat hij zich vanaf mei 2008 tot en met december 2009 heeft beziggehouden met de inkoop en verkoop van het middel BN3 middels zijn bedrijf [E]V.O.F., gevestigd te [plaats]. Hij kocht het middel in bij [X] B.V. en vervolgens verkocht hij het aan Nederlandse rozenkwekers of -handelaren. Buiten Nederland verkocht [D] het middel aan bedrijven in Polen, de Oekraïne, Moldavië, Italië, Kazachstan en België. In 2008 heeft [E]V.O.F. 660 kilogram BN3 geleverd aan afnemers in Nederland en aan afnemers gevestigd in lidstaten van de Europese Unie. De leveringen aan landen buiten de Europese Unie zijn, zoals de officier van justitie ter terechtzitting nader heeft toegelicht, buiten beschouwing gelaten. In 2009 heeft [E]V.O.F. 1.230 kilogram BN3 geleverd aan afnemers in Nederland en aan afnemers gevestigd in lidstaten van de Europese Unie. Ook hier geldt dat de leveringen aan landen buiten de Europese Unie buiten beschouwing zijn gelaten. [E]V.O.F. heeft in de periode vanaf mei 2008 tot en met december 2008 920 kilogram van het gewasbeschermingsmiddel BN3 of bitoxybacillin voorhanden gehad en in voorraad gehad. In de periode vanaf januari 2009 tot en met december 2009 heeft [E]V.O.F. 1.450 kilogram van het middel voorhanden gehad en in voorraad gehad.

De rechtbank overweegt dat op grond van al het bovenstaande bewezen kan worden verklaard dat verdachte samen met anderen het niet op de Europese en Nederlandse markt toegelaten middel BN3/bitoxybacillin binnen Nederland heeft gebracht en vervolgens ook op de markt heeft gebracht. Op basis van de stukken en het verhandelde ter terechtzitting stelt de rechtbank voorts vast dat bij verdachte en haar medeverdachten geen twijfel bestond over de werking van het product BN3/bitoxybacillin als insectendodend middel. Daarbij wordt mede in aanmerking genomen dat uit de notities*15, die in beslag zijn genomen onder [D], blijkt dat het middel werd gebruikt 'against spidermite'. Daaruit valt naar het oordeel van de rechtbank af te leiden dat was beoogd het middel in de rozenteelt ter bestrijding van spint te gebruiken. Verder wordt in aanmerking genomen een brief van de douane van 15 januari 2008 *16. Daaruit volgt dat een monsteronderzoek heeft plaatsgevonden en dat de bevindingen daarvan zijn dat de samenstelling van het onderzochte middel geen plantextract betreft, doch dat het gaat om een insectendodend middel. Door het middel BN3 in Nederland te brengen en dit middel op de markt te brengen, heeft verdachte zich schuldig gemaakt aan overtreding van artikel 20 van de WGB.

Opzet

De raadsvrouw van de verdachte heeft ter terechtzitting gesteld dat verdachte het economisch delict niet opzettelijk heeft begaan, omdat zij zich er niet van bewust was dat BN3 een niet toegelaten gewasbeschermingsmiddel is. Aldus zou enkel sprake kunnen zijn van een overtreding. De raadsvrouw heeft hierbij verwezen naar een arrest van de Hoge Raad van 20 december 2011, LJN: BT1873.

De rechtbank is evenwel van oordeel dat het door de raadsvrouw aangehaalde arrest niet ziet op verboden overbrenging van afvalstoffen, maar op de vraag of een bepaald soort afval, gelet op de samenstelling daarvan, is aan te merken als afval in de zin van de Europese regelgeving. Dit arrest is in dit geval dan ook niet van toepassing.

Ook overigens treft het verweer van de raadsvrouw geen doel, nu voor bewezenverklaring van de aan verdachte ten laste gelegde feiten niet vereist is dat opzettelijk is gehandeld in strijd met de wettelijke bepalingen. Voldoende is dat het opzet is gericht op het verrichten van de ten laste gelegde handelingen, te weten het feitelijk binnen Nederland en op de markt brengen van het middel. Verdachte had op de hoogte moeten zijn van de geldende bepalingen. De rechtbank wijst hiertoe op de arresten van de Hoge Raad van 18 maart 1952, NJ 1952,314 en van 24 april 2007, LJN AZ8783.

De rechtbank acht bewezen dat verdachte opzettelijk artikel 20 van de WGB heeft overtreden.

Toerekening van de gedragingen aan de rechtspersoon

Nu met het voorgaande is komen vast te staan dat artikel 20 van de WGB is overtreden, ziet de rechtbank zich ten aanzien van het ten laste gelegde gesteld voor de vraag of die gedragingen redelijkerwijs aan de rechtspersoon [F] B.V. kunnen worden toegerekend. Zij overweegt daarover als volgt.

[F] B.V. is een rechtspersoon als bedoeld in artikel 51 van het Wetboek van Strafrecht (Sr). Naar vaste jurisprudentie van de Hoge Raad *17 is het voor de beantwoording van de vraag of een gedraging redelijkerwijs aan een rechtspersoon kan worden toegerekend, van belang vast te stellen of deze gedragingen zijn verricht 'in de sfeer van' die rechtspersoon. Van een gedraging in de sfeer van de rechtspersoon zal sprake kunnen zijn als zich één of meer van de volgende omstandigheden voordoen:

Tegen deze achtergrond overweegt de rechtbank als volgt:

Buiten discussie staat, zoals door verdachte ook andermaal ter terechtzitting is bevestigd, dat zij gedurende de ten laste gelegde periode werkzaam was voor [F] B.V. Uit het uittreksel van de Kamer van Koophandel *18 betreffende [F] B.V. blijkt dat [F] B.V. is opgericht in augustus/september 2008. Aandeelhouder en bestuurder van dit bedrijf is [F] Beheer B.V. Enig aandeelhouder en bestuurder van dit bedrijf is [verdachte 2]. Zij verrichtte aldus werkzaamheden voor [F] B.V. en trad voor het bedrijf op als enig contactpersoon.

Zoals in het uittreksel van de Kamer van Koophandel is omschreven, bestonden de diensten van [F] B.V. uit de im- en export van alsmede groothandel in glastuinbouwartikelen. Het kopen en verkopen van gewasbeschermingsmiddelen past in de normale bedrijfsvoering van een dergelijk bedrijf. Verdachte heeft voorts, ook ter terechtzitting verklaard, dat vanuit de branche werd gevraagd om het middel BN3. Nu zij dit middel kon leveren en aldus klanten aan het bedrijf kon binden, concludeert de rechtbank hieruit dat het in Nederland brengen en het op de markt brengen van dit verboden middel [F] B.V. dienstig is geweest in het uitgeoefende bedrijf.

Deze feiten en omstandigheden leiden tot het oordeel dat de ten laste gelegde gedragingen zijn verricht in de sfeer van de rechtspersoon en in redelijkheid aan [F] B.V. zijn toe te rekenen. [F] B.V. kan dan ook worden aangemerkt als dader van de in de tenlastelegging genoemde feiten.

Feitelijk leidinggeven

De raadsvrouw heeft betoogd dat niet kan worden gesteld dat verdachte feitelijk leiding heeft gegeven, zoals artikel 51, tweede lid, onder 2, Sr vereist. Verdachte heeft namelijk niet geweten en ook niet bewust de aanmerkelijke kans aanvaard dat BN3 een gewasbeschermingsmiddel betrof en dat voor gewasbeschermingsmiddelen een algeheel invoerverbod gold. De rechtbank overweegt hieromtrent als volgt.

Uit het vorengaande is gebleken dat verdachte de enige persoon is die werkzaamheden voor [F] B.V. heeft verricht. Een dergelijke betrokkenheid is aan te merken als feitelijk leiding geven aan een verboden gedraging, als bedoeld in artikel 51, tweede lid, onder 2, Sr. Zoals de rechtbank eerder heeft gesteld, had verdachte op de hoogte moeten zijn van de geldende bepalingen.

De rechtbank acht gezien bovenstaande het feitelijk leidinggeven van verdachte aan het medeplegen van het opzettelijk overtreden van artikel 20 van de WGB, gepleegd door een rechtspersoon, wettig en overtuigend bewezen.

De bewezenverklaring

De rechtbank verklaart bewezen dat:

De strafbaarheid van de feiten

Er zijn geen feiten of omstandigheden aannemelijk geworden die de strafbaarheid van de feiten uitsluiten.

Dit levert de in de beslissing genoemde strafbare feiten op.

De strafbaarheid van de verdachte

De raadsvrouw heeft betoogd dat sprake is van een verontschuldigbare rechtsdwaling, gelet op de omstandigheid dat verdachte de douane om inlichtingen heeft verzocht omtrent de invoer van het middel BN3. De raadsvrouw stelt dat de douane kan worden aangemerkt als deskundige op het gebied van import van goederen. Nu de douane niets heeft opgemerkt omtrent de invoer van dit middel en een eventueel verbod hierop, mocht verdachte, zo heeft de raadsvrouwe betoogd, erop vertrouwen dat zij dit middel mocht invoeren en dat zij in dit middel mocht handelen.

De rechtbank stelt voorop dat van een ondernemer een zekere mate van deskundigheid mag worden verwacht op het gebied van de geldende regelgeving ten aanzien van de producten waarmee de onderneming handel drijft. Een ondernemer die over onvoldoende kennis beschikt, wordt geacht zich daarover door een deskundige te laten informeren. In elk geval dient een ondernemer zich voorafgaand aan de start van zijn bedrijfsactiviteiten te vergewissen van de toelaatbaarheid van de door hem beoogde werkwijze. De invoer van producten is immers sterk gereguleerd.

De rechtbank stelt voorop dat de douane niet de bevoegde instantie is om toezeggingen te doen omtrent de toelaatbaarheid van de invoer van producten die onder de werking van de WGB vallen. Verdachte mocht daarom aan de informatie van de douane, wat daar verder ook van zij, niet het gerechtvaardigde vertrouwen ontlenen dat BN3 op de Europese en Nederlandse markt was toegelaten.

Verdachte heeft, zoals zij ook ter zitting heeft verklaard, nagelaten verder te onderzoeken of haar handelswijze (te weten het in Nederland en op de markt brengen van een gewasbeschermingsmiddel BN3) was toegestaan. Verdachte heeft zelfs niet de moeite genomen de door Sibbiopharm Ltd. bij het product geleverde informatie te lezen. Daarnaast heeft zij verzuimd inlichtingen in te winnen bij de instantie die bevoegd is op dit terrein, te weten het CTGB. Door zonder raadpleging van de geldende regelgeving of bijstand van een deskundige op dit sterk gereguleerde gebied zonder meer aan te nemen dat haar handelwijze wettelijk was toegestaan, heeft verdachte de aanmerkelijke kans op het tegendeel aanvaard. De rechtbank verwerpt dan ook het beroep op rechtsdwaling.

Nu ook overigens geen feiten of omstandigheden aannemelijk zijn geworden die zijn strafbaarheid uitsluiten, is verdachte deswege strafbaar.

De strafoplegging

De vordering van de officier van justitie

De officier van justitie heeft gevorderd verdachte te veroordelen ter zake van alle ten laste gelegde feiten, inhoudende het feitelijk leidinggeven aan opzettelijk overtreden van artikel 20 van de WGB, gepleegd door een rechtspersoon, tot een gevangenisstraf voor de duur van tien maanden.

Het standpunt van de verdediging

De raadsvrouw heeft zich op het standpunt gesteld dat verdachte moet worden vrijgesproken van alle ten laste gelegde feiten. Voor zover de rechtbank komt tot een bewezenverklaring en verdachte strafbaar acht, heeft de verdediging verzocht rekening te houden met het feit dat verdachte niet eerder voor strafbare feiten is veroordeeld.

Het oordeel van de rechtbank

Na te melden straf is in overeenstemming met de ernst van de gepleegde feiten, de omstandigheden waaronder deze zijn begaan en gegrond op de persoon en de persoonlijke omstandigheden van de verdachte, zoals daarvan tijdens het onderzoek ter terechtzitting is gebleken.

In het bijzonder heeft de rechtbank het navolgende in aanmerking genomen.

Verdachte heeft zich als feitelijk leidinggever van de rechtspersoon [F] B.V. meermalen schuldig gemaakt aan het leiding geven aan de opzettelijke overtreding van de WGB. Zij heeft een middel, dat niet is toegelaten op de Nederlandse en Europese markt, binnen Nederland gebracht en op de markt gebracht door dit middel in Rusland te kopen en vervolgens vanuit Nederland te verkopen.

Toepassing van gewasbeschermingsmiddelen is een belangrijke methode voor de bescherming van planten en plantaardige producten en derhalve ook voor de verbetering van de landbouwproductie. Toch kan een dergelijk middel een ongunstige werking hebben op het milieu, de volksgezondheid en de voedselveiligheid, vooral wanneer het ongecontroleerd en zonder officiële toelating op de markt wordt gebracht en ondeskundig wordt gebruikt. Ter voorkoming hiervan zijn in Nederland en in andere lidstaten van de Europese Unie alleen die gewasbeschermingsmiddelen toegelaten, die na uitvoerig vooronderzoek ter toelating zijn voorgelegd aan het CTGB en na toelating zijn geregistreerd. Door middel van het reguleren van het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen, en de handel hierin, stelt de overheid waarborgen voor de bescherming van de gezondheid van mens en dier en van het milieu. Verdachte heeft met haar handelen het overheidsbeleid doorkruist.

De rechtbank heeft acht geslagen op een uittreksel uit het Justitieel Documentatieregister d.d. 23 maart 2012 betreffende verdachte. Hieruit blijkt dat verdachte niet eerder is veroordeeld voor strafbare feiten. De rechtbank zal hier rekening mee houden in die zin dat zij een lagere straf zal opleggen dan door de officier van justitie is gevorderd. De rechtbank beoogt door het opleggen van een deels voorwaardelijke gevangenisstraf verdachte ervan te weerhouden in de toekomst opnieuw strafbare feiten te plegen.

Alles overwegende acht de rechtbank de na te noemen gevangenisstraf dan ook een passende reactie.

De toepasselijke wetsartikelen

De op te leggen straf is gegrond op de artikelen: