4.1 Inleiding

106. In het voorgaande hoofdstuk heb ik betoogd dat subjectieve rechten bestaan uit juridische posities die de gerechtigde – al dan niet ten aanzien van een rechtsobject dat bestaat uit schaarse middelen – inneemt in verhouding tot anderen. In de volgende hoofdstukken bekijk ik op welke manieren het combineren van schaarse middelen en juridische posities ertoe kan en zou moeten leiden dat subjectieve rechten worden opgebouwd en aangevuld. In dit hoofdstuk zet ik daarvoor alvast de voorbereidende stappen door een drietal economische concepten te introduceren.

107. Het eerste is het concept ‘transactiekosten’, dat wordt gebruikt om te verklaren waarom bepaalde schaarse middelen en juridische posities bij elkaar worden gebundeld tot rechtsobjecten respectievelijk subjectieve rechten. Het tweede concept betreft het maximaliseren van maatschappelijke welvaart; het biedt een maatstaf om te beoordelen welke schaarse middelen en juridische posities bij elkaar dienen te worden gebundeld en welke niet. Het derde concept is dat van overheidsingrijpen, waarbij ik op zoek ga naar de rechtvaardiging voor marktingrijpen door de overheid en de meest optimale manier om dat te doen. Deze drie concepten liggen ten grondslag aan het criterium dat ik in hoofdstuk 7 formuleer om te bepalen of en hoe subjectieve rechten dienen te worden aangevuld. Ook komt het begrip ‘transactiekosten’ terug in hoofdstuk 5 waar ik bespreek hoe subjectieve rechten worden opgebouwd en in hoofdstuk 6, waar ik bespreek op welke manieren subjectieve rechten kunnen worden aangevuld.

108. De bespreking van de drie genoemde concepten is vrij opzichzelfstaand. Ik heb ervoor gekozen deze concepten los van de toepassing ervan in hoofdstuk 5, 6 en 7 te bespreken, om de tekst van deze latere hoofdstukken in een vloeiend betoog uit te kunnen schrijven. Ook is het daardoor eenvoudiger om naar de uitleg van de hier besproken concepten terug te bladeren bij het lezen van de latere hoofdstukken.