Verbod en evenredigheid in het intellectuele-eigendomsrecht (O&R nr. 150) 2024/2.3.2:2.3.2 De relatie tussen de materiële rechtsplicht en het verbod

Verbod en evenredigheid in het intellectuele-eigendomsrecht (O&R nr. 150) 2024/2.3.2

2.3.2 De relatie tussen de materiële rechtsplicht en het verbod

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

Monisme en dualisme. Het Nederlandse recht neemt als uitgangspunt dat aan iedere rechtsplicht een (inherent) recht op nakoming van die verplichting is verbonden.1 Met deze ‘monistische benadering’ onderscheidt het recht op nakoming zich van het recht op schadevergoeding, dat een zelfstandige grondslag kent en bovendien pas ontstaat nadat is voldaan aan nadere, in de wet gespecifieerde vereisten. De monistische benadering sluit aan bij de gedachte dat een rechterlijk verbod geen nieuwe verplichtingen in het leven roept, maar slechts bekrachtigt waartoe de gedaagde al verplicht was (en waartoe de eiser gerechtigd was).2 Uit de verplichting van de schuldenaar om aan een verbintenis te voldoen vloeit bijvoorbeeld al voort dat de schuldeiser aanspraak maakt op die prestatie.3 Op vergelijkbare wijze impliceert de verplichting van de een om niet onrechtmatig te handelen tegenover de ander dat de laatste er recht op heeft niet met zulk handelen te worden geconfronteerd.4 Dat de figuur van een ‘ingebakken’ recht op nakoming echter geen vanzelfsprekendheid is, blijkt onder meer uit het feit dat onder het oude recht een zelfstandig recht op nakoming van verbintenissen bestond.5 Deze ‘dualistische benadering’ vindt men ook in het huidige Duitse recht, dat een afzonderlijk recht kent op nakoming van een onthoudingsverplichting (Unterlassungsanspruch)6 en van een verbintenis (Leistungsanspruch).7

Het recht op een verbod. Het onderscheid tussen monisme en dualisme is uiteindelijk vooral een juridisch-technische kwestie: in vrijwel alle continentale rechtsstelsels wordt immers aangenomen dat aan een rechtsplicht in beginsel ook het recht op nakoming is verbonden.8 Dit is in het bijzonder verdedigbaar waar het gaat om exclusieve rechten zoals intellectuele-eigendomsrechten. De kern van zulke rechten is immers dat de gerechtigde met uitsluiting van anderen handelingen mag verrichten die onder zijn exclusieve bevoegdheden vallen.9 Een stelsel dat aan een exclusief recht niet een principiële aanspraak op een verbod verbindt, miskent de essentie van het recht.10 Illustratief zijn wat dat betreft de bewoordingen van advocaat-generaal Langemeijer in Van Berkel/Harmsen:

“Mij dunkt: wanneer het tot de inhoud van een subjectief privaatrecht behoort, dat de gerechtigde bij uitsluiting bepaalde dingen zal mogen doen of gevrijwaard zal zijn tegen bepaalde gedragingen van anderen, dan ligt het in de aard der zaak, dat hij een rechterlijk verbod kan uitlokken tegen degene die datgene doet of dreigt te doen, wat alleen aan de gerechtigde vrijstaat of waartegen diens recht hem vrijwaart.”11

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.