HvJ EU, 12-02-2026, nr. C-471/24

Met zijn eerste vraag wenst de verwijzende rechter in essentie te vernemen of artikel 1, lid 2, van richtlijn 93/13 aldus moet worden uitgelegd dat een beding in een hypothecaire kredietovereenkomst dat voorziet in een variabele rentevoet op basis van een benchmark in de zin van verordening 2016/1011 en een vaste marge onder de in dat artikel neergelegde uitzondering valt.

Deze rechter beklemtoont in dat verband dat, ten eerste, de variabele rentevoet die in het betwiste beding in de in het hoofdgeding aan de orde zijnde kredietovereenkomst is vastgesteld, in overeenstemming is met artikel 29, lid 2, van de wet op het hypothecair krediet en, ten tweede, de in dat beding bedoelde benchmark — de WIBOR — gelet op het feit dat de bevoegde nationale autoriteit de in artikel 34 van verordening 2016/1011 bedoelde vergunning aan de beheerder ervan heeft verleend, moet worden vermoed in overeenstemming te zijn met alle bepalingen van die verordening die van toepassing zijn op cruciale benchmarks.

Er zij aan herinnerd dat contractuele bedingen waarin ‘dwingende wettelijke of bestuursrechtelijke bepalingen’ zijn overgenomen door artikel 1, lid 2, van richtlijn 93/13 worden uitgesloten van de materiële werkingssfeer van deze richtlijn. In het licht van de dertiende overweging omvat deze uitdrukking zowel bepalingen van nationaal recht die onafhankelijk van de keuze van de overeenkomstsluitende partijen tussen hen van toepassing zijn als bepalingen van aanvullend recht, dat wil zeggen bepalingen die van toepassing zijn bij gebreke van een andersluidende regeling tussen de partijen (arrest van 5 mei 2022, Zagrebačka banka, C-567/20, EU:C:2022:352, punt 55 en aldaar aangehaalde rechtspraak), aangezien dergelijke bedingen worden geacht geen oneerlijke elementen te bevatten.

De in die bepaling vastgestelde uitzondering moet strikt worden uitgelegd (arrest van 20 september 2018, OTP Bank en OTP Faktoring, C-51/17, EU:C:2018:750, punt 54 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Wat in de eerste plaats het feit betreft dat het betwiste beding in de in het hoofdgeding aan de orde zijnde kredietovereenkomst in overeenstemming is met artikel 29, lid 2, van de wet op het hypothecair krediet, moet worden opgemerkt dat die bepaling louter voorschrijft dat indien de partijen bij een hypothecaire kredietovereenkomst geen vaste rentevoet zijn overeengekomen, de rentevoet wordt bepaald door de som van de benchmark en de marge die in de overeenkomst is vastgesteld.

Uit punt 33 van het arrest van 30 mei 2024, Raiffeisen Bank (C-176/23, EU:C:2024:443), vloeit voort dat de uitsluiting waarin artikel 1, lid 2, van richtlijn 93/13 voorziet, niet van toepassing is indien een regeling slechts een algemeen kader vaststelt voor de vaststelling van het rentepercentage dat van toepassing is op dergelijke overeenkomsten en er aan de kredietverstrekker een beoordelingsmarge wordt gelaten met betrekking tot zowel de keuze van de benchmark als de omvang van de vaste marge die daaraan kan worden toegevoegd.

Dientengevolge kan een nationale bepaling zoals artikel 29, lid 2, van de wet op het hypothecair krediet niet in de weg staan aan de toepassing van richtlijn 93/13.

Wat in de tweede plaats het feit betreft dat de benchmark in het betwiste beding in de in het hoofdgeding aan de orde zijnde kredietovereenkomst een benchmark is in de zin van verordening 2016/1011, waarvan de methodologie en, meer in het algemeen, de werking moeten voldoen aan alle vereisten die in deze verordening worden gesteld voor cruciale benchmarks, zij opgemerkt dat het juist is dat artikel 1, lid 2, van richtlijn 93/13 in beginsel betrekking heeft op de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen van de lidstaten, zoals in de dertiende overweging van die richtlijn wordt vermeld.

Niettemin moeten de bepalingen in de door de Uniewetgever in de vorm van verordeningen vastgestelde handelingen dienaangaande worden gelijkgesteld met de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen van de lidstaten, gelet op de gevolgen van deze verordeningen zoals neergelegd in artikel 288, tweede alinea, VWEU, aangezien dergelijke Unierechtelijke bepalingen er op dezelfde wijze toe strekken om dwingend of aanvullend de rechten en plichten van de partijen bij bepaalde overeenkomsten te bepalen. De reden voor de door artikel 1, lid 2, van richtlijn 93/13 vastgestelde uitsluiting, die in punt 68 van dit arrest reeds is vermeld, namelijk dat het in beginsel legitiem is om aan te nemen dat de nationale wetgever een evenwicht tussen al deze rechten en plichten tot stand heeft gebracht, welk evenwicht de Uniewetgever heeft willen handhaven (zie in die zin arrest van 6 juli 2023, First Bank, C-593/22, EU:C:2023:555, punt 22 en aldaar aangehaalde rechtspraak), geldt ook wanneer die rechten en plichten rechtstreeks door de Uniewetgever zelf worden bepaald.

Ten eerste zij met betrekking tot verordening 2016/1011 evenwel vastgesteld dat die verordening blijkens artikel 1 ervan tot doel heeft een gemeenschappelijk regelgevend kader tot stand te brengen om de nauwkeurigheid en integriteit te waarborgen van indices die worden gebruikt als benchmarks met name in financiële overeenkomsten, om zo bij te dragen aan de goede werking van de interne markt en een hoog niveau van consumentenbescherming te waarborgen. Daartoe stelt deze verordening een reeks vereisten vast, met name met betrekking tot de methodologie van deze benchmarks, die van toepassing zijn op beheerders en contribuanten ervan. Deze verordening heeft dus niet tot doel een evenwicht tot stand te brengen tussen de rechten en verplichtingen van partijen bij financiële overeenkomsten, maar stelt verplichtingen vast die van toepassing zijn op entiteiten die in bijzondere hoedanigheden optreden, los van het feit dat contribuanten ook gebruikers van een benchmark kunnen zijn.

Ten tweede heeft de bevoegde nationale autoriteit weliswaar de in artikel 34 van verordening 2016/1011 bedoelde vergunning aan de beheerder van de WIBOR verleend en aldus verklaard dat de regels voor de methodologie van deze benchmark in overeenstemming zijn met de door deze verordening opgelegde reeks vereisten, maar dat neemt niet weg dat deze regels afkomstig zijn van een particuliere entiteit, namelijk de beheerder van die benchmark, en dus niet wettelijk of bestuursrechtelijk van aard zijn in de zin van artikel 1, lid 2, van richtlijn 93/13.

Gelet op het voorgaande moet op de eerste vraag worden geantwoord dat artikel 1, lid 2, van richtlijn 93/13 aldus moet worden uitgelegd dat een beding in een hypothecaire kredietovereenkomst dat voorziet in een variabele rentevoet die op basis van een benchmark in de zin van verordening 2016/1011 en een vaste marge wordt bepaald, niet onder de in dat artikel neergelegde uitzondering valt wanneer wettelijke of bestuursrechtelijke bepalingen die op een dergelijk beding van toepassing zijn, slechts een algemeen kader vormen voor de vaststelling van de rentevoet voor dergelijke overeenkomsten en de kredietverstrekker de mogelijkheid wordt gelaten om de contractuele benchmark en de vaste marge die daaraan kan worden toegevoegd te bepalen.

Om te beginnen zij eraan herinnerd dat artikel 4, lid 2, van richtlijn 93/13 bepaalt dat de beoordeling van het oneerlijke karakter van bedingen geen betrekking heeft op de bepaling van het eigenlijke voorwerp van de overeenkomst, noch op de gelijkwaardigheid van enerzijds de prijs of vergoeding en anderzijds de als tegenprestatie te leveren goederen of te verrichten diensten, voor zover die bedingen duidelijk en begrijpelijk zijn geformuleerd.

Zoals blijkt uit de uiteenzettingen in de verwijzingsbeslissing die betrekking hebben op de tweede vraag, is de verwijzende rechter van oordeel dat een beding in een hypothecaire kredietovereenkomst dat voorziet in een variabele rentevoet die op basis van een benchmark en een vaste marge wordt bepaald, zoals het betwiste beding in de in het hoofdgeding aan de orde zijnde kredietovereenkomst, betrekking kan hebben op de ‘bepaling van het eigenlijke voorwerp van de overeenkomst’ in de zin van dat artikel 4, lid 2, en de rechtspraak over deze bepaling. Volgens die rechtspraak heeft die bepaling betrekking op de bedingen die de kern van de prestaties van de overeenkomst bepalen en als dusdanig de overeenkomst kenmerken [zie in die zin arresten van 30 april 2014, Kásler en Káslerné Rábai, C-26/13, EU:C:2014:282, punt 49, en 16 maart 2023, Caixabank (Openingskosten van een lening), C-565/21, EU:C:2023:212, punt 17].

Een dergelijke vaststelling, die onder de bevoegdheid van de verwijzende rechter valt (zie in die zin arrest van 3 oktober 2019, Kiss en CIB Bank, C-621/17, EU:C:2019:820, punt 33 en aldaar aangehaalde rechtspraak), lijkt verenigbaar te zijn met de rechtspraak van het Hof, aangezien het Hof reeds heeft geoordeeld dat een rentebeding in een kredietovereenkomst deel kan uitmaken van het eigenlijke voorwerp van deze overeenkomst (arrest van 26 februari 2015, Matei, C-143/13, EU:C:2015:127, punt 62).

Aangezien het de verwijzende rechter aannemelijk lijkt dat het betwiste beding in de in het hoofdgeding aan de orde zijnde kredietovereenkomst onder de bepaling van het eigenlijke voorwerp van de overeenkomst valt, verzoekt hij om uitlegging van de bewoordingen ‘voor zover die bedingen duidelijk en begrijpelijk zijn geformuleerd’, waarmee de Uniewetgever een transparantievereiste heeft opgenomen in artikel 4, lid 2, van richtlijn 93/13 (zie in die zin arrest van 30 april 2025, Justa, C-39/24, EU:C:2025:298, punten 29 en 35 en aldaar aangehaalde rechtspraak). Zoals uit deze bepaling voortvloeit, kan het oneerlijke karakter van een beding dat onder de bepaling van het eigenlijke voorwerp van de overeenkomst valt namelijk alleen worden onderzocht indien vast komt te staan dat het betwiste beding niet ‘duidelijk en begrijpelijk’ is geformuleerd en dus niet aan dit transparantievereiste voldoet.

In dat verband vraagt de verwijzende rechter zich met name af of de kredietgever informatie moet verstrekken over bepaalde elementen van de methodologie van de contractuele benchmark, zoals het feit dat de gebruikte inputgegevens kunnen overeenstemmen met niet-afgeronde aanbiedingen om een transactie aan te gaan, of over factoren die van invloed kunnen zijn op de wijzigingen van deze benchmark.

Bijgevolg moet worden geoordeeld dat de verwijzende rechter met zijn tweede vraag wenst te vernemen of artikel 4, lid 2, van richtlijn 93/13 aldus moet worden uitgelegd dat het uit die bepaling voortvloeiende transparantievereiste de kredietgever bepaalde specifieke informatieverplichtingen oplegt inzake de methodologie van deze benchmark wanneer een hypothecaire kredietovereenkomst een beding bevat dat voorziet in een variabele rentevoet die wordt vastgesteld op basis van een benchmark in de zin van verordening 2016/1011.

Dienaangaande zij eraan herinnerd dat dit transparantievereiste aldus moet worden verstaan dat het niet alleen gebiedt dat het betrokken beding voor de consument grammaticaal begrijpelijk is, maar ook dat de consument op basis van duidelijke en begrijpelijke criteria de economische gevolgen kan inschatten die er voor hem uit voortvloeien (zie in die zin arrest van 3 oktober 2019, Kiss en CIB Bank, C-621/17, EU:C:2019:820, punt 37 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Voor een consument is het namelijk van wezenlijk belang dat hij, vóór sluiting van de overeenkomst, kennisneemt van alle contractvoorwaarden en de gevolgen van sluiting van de overeenkomst. Op basis van de aldus verkregen informatie zal hij namelijk beslissen of hij wenst gebonden te zijn door voorwaarden die de verkoper tevoren heeft opgesteld. Bijgevolg moet het transparantievereiste ruim worden opgevat, aangezien het door richtlijn 93/13 uitgewerkte beschermingsstelsel op de gedachte berust dat de consument zich tegenover de verkoper in een zwakkere positie bevindt en met name over minder informatie beschikt dan de verkoper [arrest van 13 juli 2023, Banco Santander (Verwijzing naar een officiële index), C-265/22, EU:C:2023:578, punten 51 en 52 en aldaar aangehaalde rechtspraak].

Wat meer in het bijzonder een beding betreft dat in het kader van een hypothecaire kredietovereenkomst voorziet in een vergoeding van die lening door middel van rente die wordt berekend op basis van een variabele rentevoet die wordt bepaald aan de hand van een officiële benchmark, zoals in het hoofdgeding, moet het transparantievereiste aldus worden begrepen dat het met name gebiedt dat de normaal geïnformeerde en redelijk omzichtige en oplettende gemiddelde consument in staat wordt gesteld om de concrete werking van de berekeningswijze van die rentevoet te begrijpen en om op basis van duidelijke en begrijpelijke criteria de — mogelijk aanzienlijke — economische gevolgen van een dergelijk beding voor zijn financiële verplichtingen in te schatten (arrest van 12 december 2024, Kutxabank, C-300/23, EU:C:2024:1026, punt 79 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

De inachtneming van het transparantievereiste moet worden beoordeeld aan de hand van alle relevante feitelijke gegevens, waaronder niet alleen de in de betrokken overeenkomst opgenomen bedingen, maar ook de reclame en informatie die door de kredietgever in het kader van de onderhandeling van de overeenkomst is verstrekt (arrest van 3 oktober 2019, Kiss en CIB Bank, C-621/17, EU:C:2019:820, punt 44 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Tevens moet rekening worden gehouden met de omstandigheid dat de voornaamste gegevens met betrekking tot de berekening van een benchmark dankzij hun bekendmaking gemakkelijk toegankelijk zijn, op voorwaarde dat een normaal geïnformeerde, redelijk omzichtige en oplettende gemiddelde consument, gelet op de publiekelijk beschikbare en toegankelijke gegevens en op de in voorkomend geval door de verkoper verstrekte informatie, in staat is gesteld om de concrete werking van de berekeningswijze van de variabele rentevoet — met name voor zover het gaat om een benchmark — te begrijpen en om op basis van duidelijke en begrijpelijke criteria de — mogelijk aanzienlijke — economische gevolgen van een dergelijk beding voor zijn financiële verplichtingen in te schatten (arrest van 12 december 2024, Kutxabank, C-300/23, EU:C:2024:1026, punten 80 en 82 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Om vast te stellen of het beding in een kredietovereenkomst dat onder artikel 4, lid 2, van richtlijn 93/13 valt, aan het transparantievereiste van die bepaling voldoet, moet bovendien rekening worden gehouden met alle bepalingen van het Unierecht die voorzien in verplichtingen inzake consumentenvoorlichting die op de betrokken overeenkomst van toepassing kunnen zijn (zie in die zin arrest van 20 september 2018, EOS KSI Slovensko, C-448/17, EU:C:2018:745, punt 62).

Aangezien het in casu een hypothecaire kredietovereenkomst betreft die binnen de werkingssfeer van richtlijn 2014/17 valt en waarvan de variabele rentevoet is vastgesteld op basis van een benchmark als bedoeld in verordening 2016/1011, moet rekening worden gehouden met het feit dat deze twee handelingen de informatieverplichtingen jegens consumenten nauwkeurig omschrijven teneinde de consument te beschermen, zoals met name blijkt uit overweging 7 van die richtlijn en uit de overwegingen 5, 6 en 71 van die verordening.

Zo wordt in richtlijn 2014/17 de informatieverplichting van kredietgevers op verschillende niveaus geregeld.

Ten eerste legt artikel 14 van richtlijn 2014/17 de kredietgever de verplichting op om in de fase van individueel contact met een bepaalde kandidaat-kredietnemer de gepersonaliseerde precontractuele informatie te verstrekken die deze kandidaat-kredietnemer nodig heeft om de op de markt beschikbare kredieten te kunnen vergelijken, de respectieve implicaties ervan te kunnen inschatten en zo een geïnformeerd besluit te kunnen nemen. Deze informatie moet worden verstrekt via het ESIS, een gestandaardiseerd informatiedocument op Unieniveau. Overeenkomstig artikel 17, lid 6, van die richtlijn moet de consument in geval van een lening met variabele rentevoet ten minste door middel van het ESIS worden ingelicht over de mogelijke effecten van wijzigingen van de rentevoet op de te betalen bedragen en op het jkp. Daarbij moet hem een bijkomend jkp worden verstrekt, waarin de mogelijke risico's worden toegelicht die aan een significante verhoging van de debetrentevoet verbonden zijn. Deze informatie moet gepaard gaan met een waarschuwing dat de totale kredietkosten voor de consument, zoals getoond in het jkp, kunnen veranderen.

Uit bijlage II bij richtlijn 2014/17, waarin de vermeldingen die in ESIS moeten worden opgenomen en de inhoud daarvan (deel A) worden opgesomd en die de instructies bevat die kredietgevers in acht moeten nemen voor het invullen van het ESIS (deel B), volgt dat wanneer aan een consument een hypothecaire kredietovereenkomst met een variabele rentevoet wordt voorgesteld, de aan de kredietgever opgelegde specifieke informatieverplichting betrekking heeft op de invloed van de wijziging van de rentevoet op het jkp. In dat verband moet worden opgemerkt dat de wijzigingen die de Uniewetgever in deze richtlijn heeft ingevoerd wanneer hij verordening 2016/1011 heeft vastgesteld, geen betrekking hadden op deze bijlage. Zo heeft hij niet bepaald dat het ESIS voor kredietovereenkomsten met een variabele rentevoet die is gebaseerd op een in deze verordening bedoelde benchmark specifieke informatie dient te bevatten over de methodologie van deze benchmark of de mogelijke oorzaken van de wijziging daarvan.

Dienaangaande zij eraan herinnerd dat het nationale recht van de lidstaten volgens artikel 2, lid 2, van richtlijn 2014/17 enkel bepalingen mag bevatten die zijn opgenomen in artikel 14, lid 2, en bijlage II, deel A, van deze richtlijn met betrekking tot de mededeling van precontractuele standaardinformatie middels het ESIS.

Ten tweede, en meer in het algemeen, moet een kredietgever die op de markt kredietovereenkomsten aanbiedt die verwijzen naar een benchmark in de zin van verordening 2016/1011, overeenkomstig artikel 13, lid 1, tweede alinea, onder e bis), van verordening 2014/17 als algemene informatie onder meer ‘de namen van de [betrokken] benchmark en de beheerders daarvan, alsmede de mogelijke gevolgen voor de consument’ permanent beschikbaar moet stellen. Zoals volgt uit overweging 71 van verordening 2016/1011, waarbij deze bepaling in richtlijn 2014/17 is ingevoerd, beoogde de Uniewetgever, door de verstrekking van deze elementen te verplichten, te garanderen dat de door hem passend geachte informatie aan consumenten wordt verstrekt, gelet op het feit dat zij zich door ongelijke onderhandelingsmogelijkheden en het gebruik van standaardvoorwaarden in een zwakkere positie bevinden wat de keuze van een benchmark betreft.

Aangezien de informatie die overeenkomstig artikel 13, lid 1, tweede alinea, onder e bis), moet worden verstrekt algemene informatie over kredietovereenkomsten is die een kredietgever permanent beschikbaar moet stellen, kunnen de in die bepaling opgenomen bewoordingen ‘mogelijke gevolgen voor de consument’ in overeenkomsten die verwijzen naar een benchmark, geen betrekking hebben op informatie die nauwkeuriger is dan de in de punten 93 en 94 van dit arrest beschreven geïndividualiseerde precontractuele informatie. Met name kunnen deze bewoordingen geen betrekking hebben op de methodologie van elke benchmark of benchmarkgroep die deze kredietgever gebruikt in de door hem voorgestelde overeenkomsten of de factoren die van invloed kunnen zijn op de wijziging van die benchmark of benchmarkgroep.

Verordening 2016/1011 bevat een regeling voor de informatieverplichtingen van benchmarkbeheerders.

Om te beginnen voorziet artikel 13 van deze verordening in dat verband in een algemene transparantieverplichting voor deze beheerders. Zij worden met name verplicht de essentiële aspecten van de methodologie van elke benchmark of benchmarkgroep die zij aanbieden en publiceren, te publiceren of beschikbaar te stellen.

Voorts legt artikel 27 van die verordening die beheerders met het oog op transparantie en consumentenbescherming de verplichting op om voor elke benchmark of benchmarkgroep op toegankelijke, duidelijke en ondubbelzinnige wijze een verklaring te publiceren waarin met name de markt of economische realiteit is gedefinieerd die de benchmark meet, alsook de omstandigheden waaronder die meting onbetrouwbaar kan worden, en om door middel van technische specificaties de berekeningselementen aan te geven van een benchmark waarbij sprake kan zijn van keuzevrijheid, de criteria die van toepassing zijn op de uitoefening van die keuzevrijheid en de positie van de personen die deze kunnen uitoefenen en hoe die keuzevrijheid na afloop kan worden geëvalueerd. Voorts omvat die verklaring de definities voor alle sleuteltermen in verband met de benchmark, wordt daarin de achterliggende reden gepreciseerd voor de keuze van de methodologie, de gebruikte criteria en procedures, met inbegrip van een beschrijving van de inputgegevens, de prioriteit die wordt gegeven aan de verschillende soorten inputgegevens, de minimale voor vaststelling van een benchmark benodigde gegevens, de prioriteit die wordt gegeven aan de verschillende soorten inputgegevens, het gebruik van extrapolatiemodellen of -methoden en elke procedure voor het weer in balans brengen van de onderdelen van de index van de benchmark, alsook de controles en voorschriften die van toepassing zijn op de uitoefening van beoordelings- of keuzevrijheid door de beheerder en de contribuanten, ter verzekering van de consistentie in het gebruik van een dergelijke beoordelings- of keuzevrijheid.

Zoals de advocaat-generaal in punt 54 van haar conclusie in essentie heeft opgemerkt, stelt de publicatie van informatie waarvoor de benchmarkbeheerder verantwoordelijk is, alle belanghebbenden, waaronder consumenten, in staat de methodologie te begrijpen die is gebruikt voor het aanbieden van deze benchmark.

Wat kredietovereenkomsten met betrekking tot voor bewoning bestemde onroerende goederen betreft, blijkt dus dat richtlijn 2014/17 en verordening 2016/1011 samen nauwkeurige informatieverplichtingen jegens consumenten vaststellen met betrekking tot, ten eerste, bedingen van hypothecaire kredietovereenkomsten met een variabele rentevoet die verwijst naar een in deze verordening bedoelde benchmark en, ten tweede, dergelijke benchmarks, en dat deze verplichtingen zijn verdeeld tussen kredietgevers en beheerders van deze benchmarks. In dat kader moeten kredietgevers consumenten aanwijzingen verschaffen die hen in staat stellen om in te schatten welke concrete gevolgen de wijziging van de rentevoet heeft op de verplichtingen die voor hen voortvloeien uit de overeenkomst die hun wordt voorgesteld, en om kennis te nemen van alle informatie die de benchmarkbeheerder openbaar moet maken.

In deze context moet, gelet op de in punt 89 van het onderhavige arrest in herinnering gebrachte rechtspraak, rekening worden gehouden met alle bepalingen van het Unierecht die voorzien in verplichtingen inzake consumentenvoorlichting welke in het onderhavige geval van toepassing kunnen zijn op het beding waarin een variabele rentevoet op basis van een benchmark in de zin van verordening 2016/1011 wordt vastgesteld, en moet de naleving door een kredietgever van het transparantievereiste van richtlijn 93/13 bij het sluiten van een hypothecaire kredietovereenkomst die een dergelijk beding bevat, worden beoordeeld in het licht van de verplichtingen die hem bij richtlijn 2014/17 zijn opgelegd indien dit beding is opgenomen in een kredietovereenkomst met betrekking tot een onroerend goed voor residentieel gebruik, zoals in het hoofdgeding.

Wanneer de door de kredietgever verstrekte gegevens niet beperkt zijn tot een verwijzing naar openbaar toegankelijke informatie, zoals de informatie die elke benchmarkbeheerder krachtens verordening 2016/1011 ter beschikking moet stellen, maar worden beschreven, samengevat of toegelicht, moeten deze gegevens evenwel in overeenstemming zijn met die informatie.

Gelet op het voorgaande moet op de tweede vraag worden geantwoord dat artikel 4, lid 2, van richtlijn 93/13 aldus moet worden uitgelegd dat wanneer een hypothecaire kredietovereenkomst met betrekking tot een voor bewoning bestemd onroerend goed een beding bevat dat voorziet in een variabele rentevoet die wordt vastgesteld op basis van een benchmark in de zin van verordening 2016/1011, het uit die bepaling voortvloeiende transparantievereiste de kredietgever geen specifieke informatieverplichtingen oplegt inzake de methodologie van deze benchmark. Het feit dat de kredietgever heeft voldaan aan alle informatieverplichtingen die richtlijn 2014/17 hem met betrekking tot een dergelijk beding oplegt en, indien hij aanvullende informatie heeft verstrekt, geen aanwijzingen heeft verschaft die een vertekend beeld van die benchmark geven, kan aantonen dat die kredietgever aan dit transparantievereiste met betrekking tot dat beding heeft voldaan.

Met zijn derde vraag wenst de verwijzende rechter in essentie te vernemen of artikel 3, lid 1, van richtlijn 93/13 aldus moet worden uitgelegd dat wanneer een beding in een hypothecaire kredietovereenkomst voorziet in een variabele rentevoet die wordt vastgesteld op basis van een benchmark in de zin van verordening 2016/1011, het feit dat de consument niet is geïnformeerd over bepaalde specifieke kenmerken van de contractuele benchmark — met name het feit dat de methodologie van die benchmark voorziet in het gebruik van inputgegevens die niet noodzakelijk overeenstemmen met werkelijke transacties en het feit dat de kredietgever een van de banken is die bijdragen aan de vaststelling ervan — en die specifieke kenmerken zelf ertoe kunnen leiden dat dit beding oneerlijk is.

In casu blijkt uit de verwijzingsbeslissing dat, ten eerste, verzoeker in het hoofdgeding de objectiviteit van de WIBOR 6M in twijfel trekt op grond dat de opeenvolgende waarden daarvan zijn vastgesteld op basis van inputgegevens die voor het overgrote deel niet voortvloeien uit transacties die daadwerkelijk op de Poolse interbancaire markt hebben plaatsgevonden, maar op basis van bied- en laatkoersen op deze markt, waardoor de contribuanten van deze benchmark keuzevrijheid wordt toegekend.

Ten tweede kan PKO, gelet op dit aspect van de WIBOR 6M-methodologie, door het feit dat zij een van de contribuanten is die aan de beheerder ervan inputgegevens aanlevert die hij gebruikt om de opeenvolgende waarden van die benchmark te bepalen, invloed uitoefenen op de ontwikkeling van die benchmark. Door deze benchmark te gebruiken voor de vaststelling van de variabele rentevoet die van toepassing is op een overeenkomst waarbij zij zelf partij is, is het voor PKO mogelijk om het niveau van de verplichting van de kredietnemer te beïnvloeden en bijgevolg de inkomsten die zij uit deze overeenkomst haalt, te verhogen. Verzoeker in het hoofdgeding betoogt dat hij zich in dergelijke omstandigheden genoodzaakt ziet het volledige risico met betrekking tot de wijziging van de rentevoet te dragen, terwijl de kredietgever een ‘verborgen marge’ geniet.

Om te beginnen zij opgemerkt dat het antwoord op de derde vraag, die betrekking heeft op de beoordeling van het mogelijk oneerlijke karakter van een beding zoals het betwiste beding in de in het hoofdgeding aan de orde zijnde kredietovereenkomst, overeenkomstig de in punt 84 van het onderhavige arrest aangehaalde rechtspraak veronderstelt dat uit een voorafgaande beoordeling door de verwijzende rechter blijkt dat met betrekking tot dat beding niet aan het transparantievereiste van artikel 4, lid 2, van richtlijn 93/13 is voldaan.

In die context moet worden beklemtoond dat de mogelijke niet-naleving van dit transparantievereiste weliswaar een van de elementen is waarmee rekening moet worden gehouden bij de beoordeling van het oneerlijke karakter van dat beding, maar dat uit artikel 4, lid 2, van richtlijn 93/13 volgt dat niet-naleving van dat vereiste op zich niet hoeft te betekenen dat het beding oneerlijk is [zie in die zin arrest van 13 juli 2023, Banco Santander (Verwijzing naar een officiële index), C-265/22, EU:C:2023:578, punt 66 en aldaar aangehaalde rechtspraak].

Dat geldt ook wanneer een dergelijke schending voortvloeit uit de niet-nakoming van een verplichting die voor de kredietgever geldt op grond van een andere Unieregeling dan richtlijn 93/13, wat in de omstandigheden zoals die in het hoofdgeding het geval kan zijn voor de bij richtlijn 2014/17 aan de kredietgever opgelegde informatieverplichtingen.

Niettemin zij eraan herinnerd dat een beding in een overeenkomst waarover niet afzonderlijk is onderhandeld, volgens artikel 3, lid 1, van richtlijn 93/13 als oneerlijk wordt beschouwd indien het, in strijd met de goede trouw, het evenwicht tussen de uit de overeenkomst voortvloeiende rechten en verplichtingen van de partijen ten nadele van de consument aanzienlijk verstoort.

Bij de beoordeling die de nationale rechter krachtens die bepaling heeft uit te voeren, staat het aan die rechter om, in het licht van alle omstandigheden van het geval, na te gaan, in de eerste plaats, of het vereiste van goede trouw is nageleefd en, in de tweede plaats, of er sprake is van een aanzienlijke verstoring van het evenwicht ten nadele van de consument in de zin van die bepaling [arrest van 13 juli 2023, Banco Santander (Verwijzing naar een officiële index), C-265/22, EU:C:2023:578, punt 63 en aldaar aangehaalde rechtspraak].

Wat ten eerste de vraag betreft in welke omstandigheden een dergelijke verstoring van het evenwicht ‘in strijd met de goede trouw’ wordt veroorzaakt, dient de nationale rechter, gelet op de zestiende overweging van richtlijn 93/13, na te gaan of de verkoper, door op eerlijke en billijke wijze te onderhandelen met de consument, redelijkerwijs ervan kon uitgaan dat deze laatste een dergelijk beding zou aanvaarden indien daarover afzonderlijk was onderhandeld [arresten van 14 maart 2013, Aziz, C-415/11, EU:C:2013:164, punt 69, en 13 juli 2023, Banco Santander (Verwijzing naar een officiële index), C-265/22, EU:C:2023:578, punt 64 en aldaar aangehaalde rechtspraak].

Ten tweede moet, om te bepalen of een beding een ‘aanzienlijke verstoring van het evenwicht’ tussen de uit een overeenkomst voortvloeiende rechten en verplichtingen van partijen veroorzaakt ten nadele van de consument, met name rekening worden gehouden met de toepasselijke regels van het nationale recht wanneer partijen op dit punt geen regeling hebben getroffen, om te beoordelen of, en in voorkomend geval in welke mate, de overeenkomst de consument in een juridisch minder gunstige positie brengt dan die regels bepalen [zie in die zin arrest van 13 juli 2023, Banco Santander (Verwijzing naar een officiële index), C-265/22, EU:C:2023:578, punt 65 en aldaar aangehaalde rechtspraak].

In het verlengde van deze rechtspraak moet worden geoordeeld dat wanneer voor een bepaald type contracten een aspect van de overeenkomst op een uitputtende manier wettelijk wordt geregeld, een consument in beginsel niet in een minder gunstige situatie kan worden geplaatst met betrekking tot dit aspect wanneer dit in de overeenkomst is bepaald in overeenstemming met de voorschriften van een dergelijke regeling. Naar analogie met de ratio legis van artikel 1, lid 2, van richtlijn 93/13 mag namelijk worden aangenomen dat de wetgever met die regeling met betrekking tot dat aspect een evenwicht tot stand heeft gebracht tussen alle rechten en plichten van de partijen bij een dergelijke overeenkomst.

Bovendien blijkt uit punt 74 van dit arrest dat het niet van belang is of een dergelijke wettelijke regeling wordt vastgesteld door regels van nationaal recht dan wel door een verordening van de Uniewetgever.

In casu wordt aangevoerd dat het betwiste beding betreffende de variabele rentevoet in de in het hoofdgeding aan de orde zijnde kredietovereenkomst oneerlijk is op grond dat de inputgegevens voor de vaststelling van de opeenvolgende waarden van de contractuele benchmark in essentie bestaan uit bied- en laatkoersen op de betrokken interbancaire markt maar niet overeenkomen met werkelijke transacties, en deze gegevens aan de beheerder van die benchmark worden aangeleverd door een groep banken die deze benchmark zelf kunnen gebruiken in overeenkomsten die zij met consumenten sluiten.

Dienaangaande zij opgemerkt dat verordening 2016/1011 blijkens artikel 2 ervan het aanbieden van benchmarks door beheerders, het inbrengen van inputgegevens voor benchmarks door contribuanten en het gebruik van benchmarks regelt.

Wat in de eerste plaats het aanbieden van benchmarks betreft, moet de beheerder van een dergelijke benchmark volgens artikel 27 van verordening 2016/1011 een verklaring publiceren waarin de wezenlijke kenmerken van die benchmark worden uiteengezet, zoals in punt 99 van het onderhavige arrest in herinnering is gebracht.

De artikelen 12 en 13 van verordening 2016/1011 bevatten bovendien voorschriften voor de consistentie en transparantie van de methodologie die een nauwkeurige en betrouwbare vaststelling van de benchmark mogelijk moet maken.

Voorts worden in de artikelen 4 tot en met 7 van die verordening nauwkeurige vereisten opgelegd inzake governance en belangenconflicten, toezicht op alle aspecten van het aanbieden van benchmarks, toezicht op de naleving van verordening 2016/1011 en naleving van de methodologie.

Wat in de tweede plaats het aanleveren van inputgegevens betreft, stelt verordening 2016/1011, naast de in punt 119 van het onderhavige arrest bedoelde bepalingen van artikel 27 betreffende de regels voor de uitoefening van keuzevrijheid door de contribuanten en de procedures voor de behandeling van fouten in deze gegevens, in artikel 11 eisen vast inzake de representativiteit, integriteit, nauwkeurigheid, controle en validatie van deze gegevens en legt zij in artikel 14 de verplichting op voor beheerders om doeltreffende controles in te stellen, in het bijzonder met betrekking tot de integriteit van de inputgegevens en het gedrag van contribuanten, teneinde gedragingen die betrekking kunnen hebben op manipulatie van of een poging tot manipulatie te identificeren en te melden aan de bevoegde nationale autoriteit.

Voorts moet een benchmarkbeheerder overeenkomstig artikel 15 van verordening 2016/1011 onder het toezicht van de bevoegde nationale autoriteit een gedragscode ontwikkelen voor contribuanten en de zekerheid verkrijgen dat zij die gedragscode permanent naleven. Die gedragscode bevat met name de vereisten voor de naleving van de artikelen 11 en 14 van deze verordening, voor de volledigheid van de inputgegevens en voor de controles die elke contribuant moet instellen met betrekking tot het aanleveren van inputgegevens, in het bijzonder wat betreft het beleid inzake de keuzevrijheid bij het aanleveren van die gegevens en het omgaan met belangenconflicten. Bovendien legt artikel 16 van die verordening strengere vereisten op aan onder toezicht staande contribuanten in de zin van artikel 3, lid 1, punt 10, van die verordening op het gebied van belangenconflicten, keuzevrijheid, integriteit, nauwkeurigheid en betrouwbaarheid van inputgegevens en controles.

Tevens moet worden beklemtoond dat de naleving van alle in de punten 119 tot en met 123 van het onderhavige arrest genoemde vereisten wordt gewaarborgd door een systeem van voorafgaande controle en toezicht, waarvan de toepassing in het bijzonder is toevertrouwd aan de bevoegde nationale autoriteiten. Om hun taken uit te voeren beschikken die autoriteiten over de in artikel 41 van verordening 2016/1011 genoemde ruime bevoegdheden, die krachtens artikel 42 van die verordening gepaard gaan met de bevoegdheid om administratieve sancties op te leggen in geval van een inbreuk op met name de in deze punten van het onderhavige arrest bedoelde artikelen, of bij verzuim om samen te werken of mee te werken aan een onderzoek of een inspectie of verzoek van deze autoriteiten.

Bovendien kunnen de belanghebbenden gebruikmaken van het klachtenmechanisme van artikel 9 van verordening 2016/1011 om met name te betwisten dat een benchmarkvaststelling representatief is voor de marktwaarde.

Wat in de derde en laatste plaats het gebruik van benchmarks betreft, staat artikel 29 van verordening 2016/1011 onder toezicht staande autoriteiten in de zin van artikel 3, lid 1, punt 17, van die verordening uitdrukkelijk toe, zonder de aan onder toezicht staande contribuanten in de zin van artikel 3, lid 1, punt 10, ervan uit te sluiten, om in de Unie een benchmark te gebruiken die wordt aangeboden door een in de Unie gevestigde en in een register van de ESMA opgenomen beheerder. Voorts moet een rentevoetbenchmark zoals in artikel 3, lid 1, punt 22, van die verordening is omschreven, gelet op de aard ervan, noodzakelijkerwijs worden vastgesteld op grond van gegevens die worden verstrekt door banken, die — gelet op de aard van hun activiteiten — die gegevens zelf kunnen gebruiken.

Gelet op de regels voor benchmarkbeheerders met betrekking tot de betrouwbaarheid van deze benchmarks en deze beheerders en de regels voor contribuanten om de integriteit van de inputgegevens en, meer in het algemeen, de betrouwbaarheid van de meting van de economische realiteit die dergelijke benchmarks geacht worden te meten, te waarborgen, onder toezicht van de bevoegde nationale autoriteiten, kan niet worden geoordeeld dat een bank die, naast andere banken, gegevens aanlevert, op zichzelf een beslissende invloed kan uitoefenen op de waarde van een rentevoetbenchmark, in het bijzonder wanneer die benchmark betrekking heeft op een nationale markt.

Aldus blijkt dat verordening 2016/1011 een reeks van bepalingen bevat die een gedetailleerd kader vormen voor het aanbieden van benchmarks, het aanleveren van inputgegevens, met name wat betreft de aard en de betrouwbaarheid van deze gegevens, en het gebruik van die benchmarks. Bovendien blijkt uit de considerans van deze verordening en uit verschillende bepalingen van deze verordening, met name de overwegingen 1, 5, 6, 8, 17, 22 en 71, alsook de artikelen 1, 9 en 13, en de bepalingen van titel IV ervan, dat het optreden van de Uniewetgever ertoe strekte een evenwicht te waarborgen tussen het algemeen belang dat verband houdt met de noodzaak om over dergelijke benchmarks te kunnen beschikken, met name voor het sluiten van financiële overeenkomsten zoals hypothecaire kredietovereenkomsten, en het belang van consumenten om te beschikken over waarborgen met betrekking tot de integriteit en de transparantie van deze benchmarks, met name gelet op de risico's van belangenconflicten en manipulatie die invloed kunnen hebben op die benchmarks.

Bijgevolg kan het gebruik in een hypothecaire kredietovereenkomst van een benchmark die op moment van sluiting van die overeenkomst kan worden geacht te voldoen aan de voorschriften van het bij verordening 2016/1011 vastgestelde kader, met name wat de methodologie ervan betreft, gelet op de controle waarin deze verordening voorziet op zich in beginsel niet leiden tot een aanzienlijke verstoring van het evenwicht tussen de rechten en verplichtingen van de partijen ten nadele van de consument, ofschoon de kredietgever een van de banken is die de door de beheerder van die benchmark gebruikte inputgegevens aanlevert om de opeenvolgende waarden ervan vast te stellen.

In dergelijke omstandigheden is deze kredietgever derhalve niet verplicht om de kredietnemer, naast de krachtens richtlijn 2014/17 op hem rustende informatieverplichtingen, te informeren over het feit dat de benchmark volgens de methodologie van de contractuele benchmark kan worden bepaald op basis van inputgegevens die niet overeenkomen met werkelijke transacties, maar op basis van bied- en laatkoersen op de betrokken markt of dat die kredietgever een van de banken is die gegevens aanlevert voor de vaststelling van deze benchmark.

Aangezien het gaat om de beoordeling van het betwiste beding van de in het hoofdgeding betrokken kredietovereenkomst in zijn geheel, zij er bovendien aan herinnerd dat het bij een beding betreffende de berekening van de rente in een kredietovereenkomst van belang is om de in dit beding neergelegde wijze van berekening van de normale rente en de daadwerkelijke rente die daaruit voortvloeit te vergelijken met de berekeningswijzen die in de regel worden gebruikt, de wettelijke rente en de rentetarieven die ten tijde van de sluiting van de betrokken kredietovereenkomst op de markt werden gehanteerd voor leningen voor een bedrag en een looptijd overeenkomende met die van deze kredietovereenkomst [zie in die zin arrest van 13 juli 2023, Banco Santander (Verwijzing naar een officiële index), C-265/22, EU:C:2023:578, punt 65 en aldaar aangehaalde rechtspraak].

In casu zijn de overwegingen van de verwijzende rechter met betrekking tot de aard en het niveau van de rentetarieven die doorgaans op de hypotheekmarkt in Polen worden aangetroffen en het niveau van de WIBOR 6M in vergelijking met soortgelijke benchmarks op het tijdstip van de sluiting van de in het hoofdgeding aan de orde zijnde kredietovereenkomst dus relevante factoren in het kader van de beoordeling van het betwiste beding in die kredietovereenkomst in zijn geheel, in het licht van artikel 3, lid 1, van richtlijn 93/13.

Gelet op een en ander moet op de derde vraag worden geantwoord dat artikel 3, lid 1, van richtlijn 93/13 aldus moet worden uitgelegd dat wanneer een beding in een hypothecaire kredietovereenkomst voorziet in een variabele rentevoet die wordt vastgesteld op basis van een benchmark in de zin van verordening 2016/1011, het feit dat de consument niet wordt geïnformeerd over bepaalde specifieke kenmerken van de contractuele benchmark — met name het feit dat de methodologie van die benchmark voorziet in het gebruik van inputgegevens die niet noodzakelijk overeenstemmen met werkelijke transacties en het feit dat de kredietgever een van de banken is die bijdragen aan de vaststelling ervan — en die specifieke kenmerken zelf er niet toe kunnen leiden dat dit beding oneerlijk is, voor zover die benchmark bij de sluiting van die overeenkomst kon worden geacht in overeenstemming te zijn met die verordening.

In het verzoek om een prejudiciële beslissing heeft de verwijzende rechter aangegeven dat hij niet voornemens is de beoordeling van de bevoegde nationale autoriteit dat de WIBOR in overeenstemming is met verordening 2016/1011 te toetsen. Gelet op het antwoord op de derde vraag hoeft de vierde vraag in dat geval niet te worden beantwoord.