14.4.2 Opvattingen in de literatuur over het uitoefenen van andermans afhankelijke zekerheidsrecht

614. Om de verschillende opvattingen in de literatuur over het uitoefenen van andermans afhankelijke zekerheidsrecht te bespreken, zal ik gebruik maken van een casus. Deze is ontleend aan het arrest ABN Amro/Marell, waarin de Hoge Raad werd gevraagd om zich te buigen over de vraag wie gerechtigd was om een pandrecht uit te winnen.

615. Een complicerende factor bij het bespreken van de bovenstaande casus is dat er niet één, maar twee pandrechten zijn gevestigd: één voor A en één voor B. Aangezien A de pandhouder is die het pandrecht van B wenst uit te oefenen, duid ik zijn positie hierna aan als de ‘actieve’ gerechtigde (c.q. het ‘actieve’ recht). Dezelfde terminologie gebruik ik indien A niet een pandrecht heeft verkregen, maar hij een recht van vruchtgebruik heeft verkregen of beslag heeft gelegd.1 B is de ‘passieve’ gerechtigde (c.q. het ‘passieve’ afhankelijke recht).2 Steeds is het de vraag of de actief gerechtigde het afhankelijke recht van de passief gerechtigde kan uitoefenen.

616. De Hoge Raad beantwoordt deze vraag voor de bovenstaande casus bevestigend:

617. A mag dus het pandrecht van B uitoefenen dat is gevestigd op de vordering van C op D, ter verzekering van de vordering die B op C heeft. Op deze uitkomst werd in de literatuur al veelvuldig vooruitgelopen, mede op basis van het in de overweging van de Hoge Raad genoemde arrest Rabobank/Stormpolder.4 Wel bestond er discussie over de vraag hoe moet worden verklaard dat A het pandrecht van B kan uitoefenen. Grofweg zijn daarbij drie opvattingen verdedigd, die ik aan zal duiden als de ‘overdrachtsopvatting’, de ‘strekkingsopvatting’ en de ‘inningsbevoegdheidsopvatting’.5 De overdrachtsopvatting gaat ervan uit dat het vestigen van een beperkt recht is te zien als een ‘overdracht’ van een deel van de bevoegdheden die met het moederrecht samenhangen.6 Doordat B ten gunste van A een pandrecht vestigde op de vordering die B op C had, heeft hij in deze opvatting de bevoegdheid om ten gunste van deze vordering gevestigde zekerheidsrechten uit te oefenen ‘overgedragen’ aan A. De ‘strekkingsopvatting’ gaat ervan uit dat een beperkt recht dat op het hoofdrecht van een afhankelijk recht wordt gevestigd, zich ook over het afhankelijke recht uitstrekt.7 Daardoor kan A bij uitwinning van zijn pandrecht niet alleen verhaal nemen op de vordering van B op C, maar ook het daarvan afhankelijke pandrecht op de vordering van C op D uitoefenen. De inningsbevoegdheidsopvatting stelt ten slotte dat de bevoegdheid om een zekerheidsrecht uit te oefenen is gekoppeld aan de inningsbevoegdheid van de vordering waarvoor dat zekerheidsrecht is gevestigd.8 Op het moment dat A uit hoofde van zijn actieve pandrecht bevoegd wordt om de vordering van B op C te innen, wordt hij dus ook bevoegd om het voor deze vordering gevestigde pandrecht op de vordering van C op D uit te oefenen. De inningsbevoegdheidsopvatting kon vóór het arrest ABN Amro/Marell al als de heersende leer worden aangeduid en heeft daarna nog meer bijval gekregen.9 De bewoordingen die de Hoge Raad in de hierboven geciteerde overweging gebruikt, lijken daar ook aanleiding toe te geven, waar hij overweegt: “de bevoegdheid […] om de vordering […] te innen omvatte tevens de bevoegdheid tot uitwinning van de aan die vordering verbonden zekerheidsrechten”.