6.2.3 Toerekening van opzet en schuld aan rechtspersonen

Een rechtspersoon kan opzet of schuld hebben.1 Van schuld is bijvoorbeeld sprake als de rechtspersoon is tekortgeschoten in het geven van instructies en het controleren van de taakvervulling van ondergeschikten.2 Ook kan binnen een rechtspersoon een 'psychisch klimaat' tot het verrichten van verboden gedragingen heersen, waardoor de rechtspersoon opzet of schuld kan worden verweten.3 In een transportbedrijf kan bijvoorbeeld de collectieve geest leven om de Rijtijdenwet te overtreden. Daarnaast kan opzet of schuld van een rechtspersoon worden vastgesteld aan de hand van de interne organisatiestructuur.4 De subjectieve bestanddelen moeten in een dergelijke situatie vaak worden gedestilleerd uit de feitelijke gang van zaken binnen een onderneming.5

Opzet of schuld van functionarissen van een rechtspersoon kan onder omstandigheden aan de rechtspersoon worden toegerekend.6 Daarvoor is niet noodzakelijk dat deze subjectieve bestanddelen aanwezig waren bij alle bij de rechtspersoon betrokken functionarissen. Opzet van één van de vennoten in een vof kan ook aan de vof worden toegerekend als de andere vennoten niet van de strafbare gedragingen op de hoogte waren.7 De subjectieve bestanddelen hoeven ook niet noodzakelijkerwijs aanwezig te zijn geweest bij hoge functionarissen. Opzet van een administratieve kracht die welbewust de boeken vals opmaakt, kan onder omstandigheden ook aan de rechtspersoon worden toegerekend.8

Een rechtspersoon kan zich op dezelfde wijze als een natuurlijke persoon beroepen op rechtvaardigingsgronden. Bij schulduitsluitingsgronden ligt dat genuanceerder. Wettelijke schulduitsluitingsgronden die vooral betrekking hebben op een natuurlijke persoon (bijvoorbeeld psychische overmacht), worden in het kader van de rechtspersoon behandeld als een beroep op afwezigheid van alle schuld (avas).9