2.2 Inleiding totaalwinst

Het totaalwinstbeginsel vinden wij reeds in de Wet Belastingen op bedrijfs- en andere inkomsten uit 1893. In artikel 3 van deze wet was bepaald dat winst de som is van al hetgeen in geld of geldwaarde wordt genoten uit bedrijf of onderneming. Hoewel de wettekst in de loop van de jaren is aangepast, heeft er geen materiële verandering van het totaalwinstbeginsel plaatsgehad. Oude jurisprudentie omtrent het totaalwinstbeginsel is nog steeds van belang, maar dient wel geïnterpreteerd te worden binnen de huidige tijdgeest. De huidige tijdgeest, die een andere mentaliteit met zich meebrengt, kan de doelstelling van de wet langzaam wijzigen (evolutieve interpretatie). Het totaalwinstbeginsel dient daarom geïnterpreteerd te worden binnen de huidige doelstelling van de Wet IB 2001 en Wet Vpb 1969.

Winst uit een onderneming is het bedrag van de gezamenlijke voordelen die, onder welke naam en in welke vorm ook, worden verkregen uit een onderneming.1 De invulling van het totaalwinstbeginsel heeft de wetgever overgelaten aan de Hoge Raad.2 Het totaalwinstbeginsel regelt welke voordelen aan de objectieve onderneming toerekenbaar zijn. Op basis van het totaalwinstbeginsel wordt de draagkrachtaanwas van de onderneming bepaald en daarmee de belastingbijdrage. Het belang van het totaalwinstbeginsel blijkt bijvoorbeeld uit het feit dat de totaalwinstbepaling al sinds 1893 in de fiscale wetgeving is opgenomen en relatief weinig inhoudelijke wijzigingen heeft ondergaan. Tijdens de parlementaire behandeling van het Belastingplan 2010 is nogmaals het belang van het totaalwinstbeginsel benadrukt:3

De totaalwinstbepaling heeft volgens HR 2 april 1947, B. 8335 twee functies, namelijk een kwantitatieve en een kwalitatieve functie. De kwantitatieve vraag betreft de vaststelling van de omvang van de winst. De omvang is afhankelijk van de keuze van het voor de belastingheffing meest adequate winstbegrip (het totale winstbegrip). De kwalitatieve vraag betreft de beslissing welke voordelen in beginsel bij de berekening van de winst in aanmerking moeten worden genomen. Hierbij gaat het om de vraag of de voordelen toerekenbaar zijn aan de onderneming of niet.45

Binnenlandse belastingplichtigen worden voor hun wereldinkomen in de Nederlandse belastingheffing betrokken. De wereldwinst van een onderneming is het inkomen van de belastingplichtige waar ook ter wereld verdiend en omvat daardoor zowel de binnenlandse als de buitenlandse inkomsten. De wereldwinst wordt bepaald door de Nederlandse fiscale regels toe te passen op de wereldwijde activiteiten van de belastingplichtige. Uiteraard kunnen belastingverdragen het Nederlandse heffingsrecht beperken. Bovendien volgt uit het zogenoemde Ierland II arrest dat vennootschappen met een dubbele vestigingsplaats beperkt belastingplichtig in Nederland zijn, voorzover het verdrag het heffingsrecht aan Nederland toewijst.6

De totaalwinst moet op basis van de regels van goed koopmansgebruik worden toegerekend aan de jaren (jaarwinstbepaling). Dit geschiedt met inachtneming van een bestendige gedragslijn die onafhankelijk is van de vermoedelijke uitkomst.7 Ook goed koopmansgebruik is niet nader in de wet gedefinieerd, maar in de jurisprudentie tot ontwikkeling gekomen. Behoudens in het geval van verliesverdamping is de totaalwinst in beginsel gelijk aan de som van de jaarwinsten. Een beperking van de mogelijkheden om de verliezen te verrekenen is een inbreuk op het totaalwinstbeginsel. Mijns inziens worden daarom in de literatuur terecht deze steeds verdere beperkingen bekritiseerd.891011