HvJ EU, 28-11-2013, nr. C-309/12

Het verzoek om een prejudiciële beslissing betreft de uitlegging van de artikelen 4 en 10 van richtlijn 80/987/EEG van de Raad van 20 oktober 1980 betreffende de onderlinge aanpassing van de wetgevingen der lidstaten inzake de bescherming van de werknemers bij insolventie van de werkgever (PB L 283, blz. 23; hierna: ‘richtlijn 80/987, in de oorspronkelijke versie ervan’), zoals gewijzigd bij richtlijn 2002/74/EG van het Europees Parlement en de Raad van 23 september 2002 (PB L 270, blz. 10; hierna: ‘gewijzigde richtlijn 80/987’).

Dit verzoek is ingediend in het kader van een geding tussen M. A. Gomes Viana Novo en 17 andere personen (hierna gezamenlijk: ‘Gomes Viana Novo e.a.’), enerzijds, en het Fundo de Garantia Salarial IP (loonwaarborgfonds; hierna: ‘FGS’), anderzijds, over de dekking door dit fonds van loonaanspraken van verzoekers in het hoofdgeding jegens hun voormalige werkgever, die in staat van insolventie verkeert.

Aangezien de werkgever van Gomes Viana Novo e.a. vanaf april 2003 was opgehouden hun hun loon te betalen, hebben zij op 15 september 2003 hun arbeidsovereenkomst opgezegd, zoals de ter zake geldende nationale wettelijke regeling hun daartoe het recht gaf. Op 10 februari 2004 hebben Gomes Viana Novo e.a. bij het Tribunal de Trabalho de Barcelos (arbeidsrechtbank te Barcelos) een vordering ingesteld tot vaststelling van het bedrag van hun loonaanspraken en verkrijging van de gedwongen invordering daarvan. Hun verzoek is ingewilligd.

Omdat de goederen die het vermogen van de werkgever vormden, niet toereikend waren om deze loonaanspraken te voldoen, hebben Gomes Viana Novo e.a. op 28 november 2005 een procedure tot insolventverklaring van de werkgever ingesteld bij het Tribunal de Comércio de Vila Nova de Gaia (handelsrechtbank te Vila Nova de Gaia). Nadat de insolventie was vastgesteld, werden de loonaanspraken geregistreerd.

Op 26 juli 2006 hebben Gomes Viana Novo e.a. het FGS om honorering van hun aanspraken verzocht. Bij beschikkingen van 21 en 26 december 2006 heeft de president van het FGS deze verzoeken afgewezen op grond dat de betrokken aanspraken meer dan zes maanden vóór de inleiding van de procedure tot insolventverklaring van de werkgever opeisbaar waren geworden, dat wil zeggen vóór de in artikel 319, lid 1, van wet 35/2004 van 29 juli 2004 bedoelde referentieperiode.

Bij beslissing van 18 maart 2010 heeft het Tribunal Administrativo e Fiscal do Porto (bestuurs- en belastinggerecht te Porto) het door Gomes Viana Novo e.a. ingestelde beroep tot nietigverklaring van die beschikkingen verworpen. Gomes Viana Novo e.a. hebben bij de verwijzende rechter beroep ingesteld tegen die afwijzende beslissing.

Daarop heeft het Tribunal Central Administrativo Norte de behandeling van de zaak geschorst en het Hof de volgende prejudiciële vraag gesteld:

Met zijn vraag wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of de gewijzigde richtlijn 80/987 aldus moet worden uitgelegd dat zij zich verzet tegen een nationale regeling die geen loonaanspraken waarborgt die meer dan zes maanden vóór de indiening van een verzoek tot insolventverklaring van de werkgever opeisbaar zijn geworden, ook al hebben de werknemers vóór het begin van die periode van zes maanden een gerechtelijke procedure tegen hun werkgever ingesteld met het oog op de vaststelling en de gedwongen invordering van die aanspraken.

Blijkens het aan het Hof overgelegde dossier heeft het FGS geweigerd de loonaanspraken van Gomes Viana Novo e.a. te honoreren, omdat die loonaanspraken meer dan zes maanden vóór de indiening van het verzoek tot insolventverklaring van de werkgever opeisbaar waren geworden, welke datum in de nationale wettelijke regeling tot omzetting van de gewijzigde richtlijn 80/987 is gekozen als beginpunt van de in de artikelen 3, lid 2, en 4, lid 2, van die richtlijn bedoelde referentieperiode.

De oorspronkelijke en de gewijzigde versie van richtlijn 80/987 strekken ertoe alle werknemers een minimumbescherming op het niveau van de Europese Unie bij insolventie van de werkgever te waarborgen door de honorering van de onvervulde aanspraken uit arbeidsovereenkomsten of -verhoudingen die betrekking hebben op het loon over een bepaalde periode (zie arresten van 4 maart 2004, Barsotti e.a., C-19/01, C-50/01 en C-84/01, Jurispr. blz. I-2005, punt 35; 16 juli 2009, Visciano, C-69/08, Jurispr. blz. I-6741, punt 27, en 17 november 2011, van Ardennen, C-435/10, Jurispr. blz. I-11705, punt 27).

Met het oog op dat doel verplicht artikel 3 van de gewijzigde richtlijn 80/987 de lidstaten de maatregelen te treffen die noodzakelijk zijn opdat nationale waarborgfondsen die onvervulde aanspraken van de werknemers honoreren.

Zowel richtlijn 80/987, in de oorspronkelijke versie ervan, als de gewijzigde richtlijn 80/987 geven de lidstaten echter de bevoegdheid om de betalingsverplichting te beperken door de vaststelling van een referentieperiode of een waarborgperiode en/of plafonds voor de betalingen.

Dienaangaande blijkt uit punt 3 van het verslag van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad over de uitvoering en toepassing van een aantal bepalingen van richtlijn 2008/94 [COM(2011) 84 definitief], waarvan de artikelen 3 en 4 in wezen overeenstemmen met die van de gewijzigde richtlijn 80/987, dat een groot aantal lidstaten gebruik hebben gemaakt van die bevoegdheid om hun betalingsverplichting in de tijd te beperken en/of plafonds hebben vastgesteld voor de betalingen.

Artikel 3 van richtlijn 80/987, in de oorspronkelijke versie ervan, gaf de lidstaten de bevoegdheid om uit verschillende mogelijkheden de datum te kiezen, waarvoor het achterstallige loon werd gewaarborgd. Rekening houdend met die keuze bepaalde artikel 4, lid 2, van die richtlijn welke onvervulde aanspraken hoe dan ook door de waarborgverplichting moesten worden gehonoreerd wanneer een lidstaat krachtens lid 1 van dat artikel had besloten die waarborgverplichting te beperken (zie in die zin arrest van 10 juli 1997, Maso e.a., C-373/95, Jurispr. blz. I-4051, punt 47).

Met de bij richtlijn 2002/74 aan artikel 3 van richtlijn 80/987, in de oorspronkelijke versie ervan, aangebrachte wijzigingen is de oorspronkelijke vermelding van de drie data in dat artikel geschrapt, zodat de lidstaten ingevolge lid 2 van die bepaling thans vrij de datum vaststellen vóór en/of, in voorkomend geval, na welke de periode ligt waarover het waarborgfonds de aanspraken betreffende onbetaalde lonen honoreert (zie in die zin arrest van 18 april 2013, Mustafa, C-247/12, nog niet gepubliceerd in de Jurisprudentie, punten 39–41).

Op grond van artikel 4, leden 1 en 2, van richtlijn 80/987, in de oorspronkelijke versie ervan, konden de lidstaten, indien zij ervoor kozen de door het fonds geboden waarborg te beperken, de minimumwaarborg van drie maanden binnen een periode van zes maanden vóór de referentiedatum laten vallen. Na de inwerkingtreding van de bij richtlijn 2002/74 aan richtlijn 80/987, in de oorspronkelijke versie ervan, aangebrachte wijzigingen is het zelfs mogelijk om die periode na die referentiedatum te laten vallen. De lidstaten hebben eveneens de bevoegdheid om te voorzien in een tot acht weken beperkte minimumwaarborg, op voorwaarde dat die periode van acht weken binnen een langere referentieperiode van ten minste achttien maanden valt.

Bijgevolg moet worden vastgesteld dat de gewijzigde richtlijn 80/987 er niet aan in de weg staat dat een lidstaat als beginpunt van de referentieperiode de datum kiest van de indiening van het verzoek tot insolventverklaring van de werkgever. Voorts mag een lidstaat die besluit gebruik te maken van de bevoegdheid om de waarborg te beperken door een referentieperiode vast te stellen, ervoor kiezen om die referentieperiode tot zes maanden te beperken, zolang hij de betaling van het loon over de laatste drie maanden van de arbeidsverhouding waarborgt.

Aangezien de nationale regeling in het hoofdgeding het loon over de laatste drie maanden van de arbeidsverhouding waarborgt, staat het de nationale wetgever vrij om, door de vaststelling van bepalingen luidens welke het FGS de betaling waarborgt van de loonaanspraken die opeisbaar zijn geworden tijdens de zes maanden vóór de indiening van het verzoek tot insolventverklaring van de werkgever en, onder bepaalde voorwaarden, zelfs na die datum, gebruik te maken van de hem bij de artikelen 3 en 4 van de gewijzigde richtlijn 80/987 verleende bevoegdheid om de verplichting van de waarborgfondsen te beperken.

Zoals blijkt uit de in punt 20 van het onderhavige arrest in herinnering gebrachte rechtspraak van het Hof, beoogt de gewijzigde richtlijn 80/987 slechts een minimumbescherming van werknemers bij insolventie van hun werkgever. De bepalingen betreffende de bevoegdheid van de lidstaten om hun waarborg te beperken, tonen aan dat de bij de gewijzigde richtlijn 80/987 ingestelde regeling rekening houdt met de financiële capaciteit van de lidstaten en het financiële evenwicht van hun waarborgfondsen beoogt te waarborgen.

Dit uit zich met name in de bevoegdheid van de lidstaten om de waarborgperiode te verkorten indien de minimumreferentieperiode lang is, zoals artikel 4, lid 2, tweede streepje, van de gewijzigde richtlijn 80/987 bepaalt, en in de bevoegdheid om plafonds vast te stellen voor de betalingen op grond van artikel 4, lid 3, van die richtlijn.

De in artikel 4 van de gewijzigde richtlijn 80/987 bedoelde gevallen waarin de betalingsverplichting van de waarborgfondsen mag worden beperkt, moeten strikt worden uitgelegd (zie in die zin reeds aangehaald arrest van Ardennen, punt 34).

Een strikte uitlegging van die gevallen mag echter niet elke betekenis ontnemen aan de uitdrukkelijk aan de lidstaten voorbehouden bevoegdheid om die betalingsverplichting te beperken.

Dit zou het geval zijn indien de gewijzigde richtlijn 80/987 aldus moest worden uitgelegd dat zij zich verzet tegen een nationale regeling die geen loonaanspraken waarborgt die meer dan zes maanden vóór de indiening van een verzoek tot insolventverklaring van de werkgever opeisbaar zijn geworden.

Voorts zij benadrukt dat, blijkens de in punt 20 van het onderhavige arrest in herinnering gebrachte rechtspraak van het Hof, richtlijn 80/987 ertoe strekt werknemers een bescherming bij insolventie van hun werkgever te waarborgen. Bijgevolg vereist de bij die richtlijn ingestelde regeling een band tussen de insolventie en de onvervulde loonaanspraken.

Op basis van het aan het Hof overgelegde dossier blijkt echter dat in het hoofdgeding geen sprake van een dergelijke band is.

Terwijl de litigieuze loonaanspraken voortvloeien uit het feit dat de werkgever van Gomes Viana Novo e.a. vanaf april 2003 was opgehouden hun hun loon te betalen en zij daarom in september 2003 hun arbeidsovereenkomst hebben opgezegd, zijn andere werknemers van dezelfde werkgever in de jaren 2004 tot en met 2006 immers hun loon blijven ontvangen en zijn hun overeenkomsten pas in mei 2006 beëindigd wegens insolventie van hun werkgever. Derhalve heeft de werkgever, ondanks de vertragingen bij de betaling van de lonen, een aanzienlijk deel van zijn personeel verschillende jaren na de opzegging van de arbeidsovereenkomsten van Gomes Viana Novo e.a. behouden en betaald.

Derhalve moet op de prejudiciële vraag worden geantwoord dat de gewijzigde richtlijn 80/987 aldus moet worden uitgelegd dat zij zich niet verzet tegen een nationale regeling die geen loonaanspraken waarborgt die meer dan zes maanden vóór de indiening van een verzoek tot insolventverklaring van de werkgever opeisbaar zijn geworden, ook al hebben de werknemers vóór het begin van die periode een gerechtelijke procedure tegen hun werkgever ingesteld met het oog op de vaststelling en de gedwongen invordering van die aanspraken.

Ten aanzien van de partijen in het hoofdgeding is de procedure als een aldaar gerezen incident te beschouwen, zodat de verwijzende rechterlijke instantie over de kosten heeft te beslissen. De door anderen wegens indiening van hun opmerkingen bij het Hof gemaakte kosten komen niet voor vergoeding in aanmerking.

Het Hof (Vijfde kamer) verklaart voor recht:

Richtlijn 80/987/EEG van de Raad van 20 oktober 1980 inzake de bescherming van de werknemers bij insolventie van de werkgever, zoals gewijzigd bij richtlijn 2002/74/EG van het Europees Parlement en de Raad van 23 september 2002, moet aldus worden uitgelegd dat zij zich niet verzet tegen een nationale regeling die geen loonaanspraken waarborgt die meer dan zes maanden vóór de indiening van een verzoek tot insolventverklaring van de werkgever opeisbaar zijn geworden, ook al hebben de werknemers vóór het begin van die periode een gerechtelijke procedure tegen hun werkgever ingesteld met het oog op de vaststelling en de gedwongen invordering van die aanspraken.

ondertekeningen