Hof Arnhem-Leeuwarden, 05-12-2017, nr. 200.194.388/01

Ten aanzien van het procesverloop tot 9 mei 2017 verwijst het hof naar het arrest van die datum in het incident. Het verdere verloop blijkt uit de pleidooien overeenkomstig de pleitnotities en het ter zake opgemaakte proces-verbaal.

Na afloop van de pleidooien heeft het hof arrest bepaald op de beschikbare stukken.

De kerk heeft in eerste aanleg kort gezegd gevorderd dat Molenwijk wordt bevolen het door haar geplaatste hek (het hof begrijpt: het gesloten en het niet gesloten gedeelte, aangeduid met respectievelijk de letters A en B op productie 13 bij dagvaarding in eerste aanleg) te verwijderen althans het gesloten gedeelte (hek A) te verwijderen en aan de kerk een sleutel te verschaffen van de poort van het niet gesloten gedeelte (hek B), althans een beslissing die erin voorziet dat de kerk weer gebruik kan maken van haar gebruiksrechten zoals die zijn vastgelegd in de akte van 16 januari 1989. Ook wordt gevorderd Molenwijk te gebieden de bepalingen van het kettingbeding in alle opzichten juist en volledig na te komen, waaronder de verplichting dat beding te verleggen indien en voor zover Molenwijk haar registergoed zou vervreemden of bezwaren - een en ander onder verbeurte van dwangsommen. Ten slotte heeft de kerk veroordeling tot betaling van een boete van € 45.378,02 - gevorderd, te vermeerderen met de wettelijke rente.

De voorzieningenrechter heeft deze vorderingen in het bestreden vonnis afgewezen, omdat voorshands onvoldoende aannemelijk werd geacht dat Molenwijk de akte waarin het kettingbeding was opgenomen daadwerkelijk ter hand gesteld heeft gekregen en ook gesteld noch gebleken is dat Molenwijk ten tijde van het sluiten van de koopovereenkomst anderszins op de hoogte was van het bestaan en de inhoud van het kettingbeding.

Dit geschil betreft de beweerdelijke schending van het recht van de kerk om gebruik te maken van een aantal parkeervoorzieningen op het terrein van Molenwijk en - met name - van de rondweg. Het spoedeisende belang ligt in de aard van de desbetreffende vorderingen besloten, nu dat belang ziet op de stelselmatige inbreuk op een de kerk toekomend subjectief recht, waarvan zij zegt doorlopende schade te ondervinden (vergelijk HR 23 januari 1998, ECLI:NL:HR:1998:ZC2553; HR 29 juni 2001, ECLI:NL:HR:2001:AB2391 en HR 12 maart 2004, ECLI:NL:HR:2004:AN8483).

Voor zover de vorderingen strekken tot een gebod om het kettingbeding bij vervreemding of verzwaring te verleggen of tot betaling van een boete, is geen spoedeisend belang aannemelijk geworden. Alleen al op die constatering strandt dat deel van het gevorderde.

Alle grieven tezamen leggen voor het overige in essentie ter beoordeling de vraag voor of ten behoeve van de kerk een derdenbeding door Molenwijk is aanvaard waarin het onder 4.1 genoemde recht is vastgelegd. Deze grieven lenen zich om die reden voor gezamenlijke beoordeling. Het hof overweegt het volgende.

Het kettingbeding bevat onder meer de verplichting om bij vervreemding van het gekochte woordelijk in de desbetreffende akte aan de verkrijger de verplichting op te leggen alle bedingen uit de overeenkomst van 16 januari 1989 na te leven. Daartoe behoort het aan de kerk toekomende recht op gebruikmaking van de rondweg en van parkeervoorzieningen op het terrein dat inmiddels in eigendom aan Molenwijk toebehoort. Het kettingbeding verplicht bovendien elke opvolgende verkrijger ertoe het kettingbeding als geheel aan zijn rechtsopvolger op te leggen. Zolang daaraan gevolg wordt gegeven, is elke laatste eigenaar tegenover zijn verkoper gehouden het recht van de kerk op gebruikmaking van de rondweg en parkeervoorzieningen te respecteren. In zoverre bevat het kettingbeding een telkens op de nieuwe eigenaar over te dragen derdenbeding in de zin van artikel 6:253 BW. Dat het kettingbeding een boete stelt op het verbreken van deze keten, kan daaraan niet af doen.

De vordering van de kerk strekt tot naleving van de in 1989 met de Rabobank overeengekomen rechten, en kan om die reden niet anders worden begrepen dan als een beroep op een dergelijk derdenbeding. Voor zover dat door Molenwijk wordt bestreden (of wordt bestreden dat sprake is van een kettingbeding), faalt haar verweer. De vraag die daarmee resteert, is of in kort geding kan worden aangenomen dat het kettingbeding (en daarmee het derdenbeding) door Molenwijk is geaccepteerd.

Enkel op basis van de tekst van de leveringsakte van 2008 kan die conclusie niet worden getrokken. Op grond van deze akte heeft Molenwijk als koper alle kettingbedingen aanvaard die blijken of voortvloeien uit voorgaande akten van levering 'en eventuele andere akten die betrekking hebben op het gekochte, voor zover deze door verkoper ter hand zijn gesteld of op andere wijze koper bekend zijn'. Anders dan de kerk aanvoert, acht het hof aannemelijk dat de in deze bepaling opgenomen voorwaarde van terhandstelling niet slechts ziet op 'andere akten die betrekking hebben op het gekochte', maar ook op 'de laatste en voorgaande akte(n) van levering'. De strekking van de bepaling lijkt immers te zijn dat er geen twijfel over dient te bestaan dat het kettingbeding met haar gevolgen daadwerkelijk aan de koper bekend is. Naar het voorlopig oordeel van het hof is in dit specifieke geval dus vereist dat de akte van levering van mei 1991 (met daarin het kettingbeding) aan Molenwijk ter hand is gesteld.

Naar het voorlopig oordeel van het hof is aan deze voorwaarde voldaan, nu Molenwijk in artikel 5 van de koopovereenkomst van november 2007 heeft verklaard kennis te hebben genomen van de inhoud van (onder meer) die akte en zij zich sinds 2008 tot het moment dat het hek werd geplaatst overeenkomstig de in het derdenbeding geregelde rechten heeft gedragen, door toe te staan dat de kerk gebruik maakte van de rotonde en de parkeerplaatsen waar het beding op ziet.

Nu de grieven in zoverre doel treffen, zal het bestreden vonnis worden vernietigd en zal de vordering worden toegewezen als na te melden. Het hof tekent daarbij aan dat Molenwijk ermee kan volstaan in het hek bij de erfgrens een afsluitbare opening te maken en de kerk daarvan, alsmede van de bestaande doorgang daar tegenover, een sleutel of code te geven. De gevorderde dwangsom zal worden gemaximeerd tot € 50.000,-. Molenwijk zal als de in het ongelijk gestelde partij in beide instanties in de proceskosten worden verwezen (tarief II).

Het hof, recht doende in hoger beroep:

vernietigt het vonnis van de voorzieningenrechter rechtbank Noord-Nederland, locatie Leeuwarden van 26 mei 2017 en doet opnieuw recht:

gebiedt Molenwijk om binnen dertig dagen na betekening van dit arrest in het door haar geplaatste hek (hek A) dat zich bevindt tussen de percelen kadastraal bekend als Heerenveen, sector A, nr. 6709 en nr. 8691 (aan de zijde van der kerk) en als Heerenveen, sector A, nr. 6708 en nr. 8690 (aan de zijde van Molenwijk) een afsluitbare doorgang te maken die tenminste zo groot is als de doorgang bij hek B en de kerk een sleutel of toegangscode te verschaffen van zowel die doorgang als van de genoemde, al bestaande doorgang in het hek aan de overzijde van het perceel van Molenwijk (hek B) ;

bepaalt dat Molenwijk aan de kerk een dwangsom verbeurt van € 5.000,- per dag (waarbij

een dagdeel als een dag geldt) indien zij geheel of gedeeltelijk in gebreke blijft met de tijdige

nakoming van enig in dit dictum opgenomen gebod, met een maximum van € 50.000,-;

veroordeelt Molenwijk in de kosten van beide instanties, tot aan de bestreden uitspraak aan de zijde van de kerk wat betreft de eerste aanleg vastgesteld op € 719,13 voor verschotten en op € 904,- voor salaris overeenkomstig het liquidatietarief en tot aan deze uitspraak wat betreft het hoger beroep vastgesteld op € 2.057,13 voor verschotten en op € 1.788,- voor salaris overeenkomstig het liquidatietarief;

veroordeelt Molenwijk in de nakosten, begroot op € 131,-, met bepaling dat dit bedrag zal worden verhoogd met € 68,-- in geval Molenwijk niet binnen veertien dagen na aanschrijving aan deze uitspraak heeft voldaan én betekening heeft plaatsgevonden;

wijst het meer of anders gevorderde af;

verklaart dit arrest ten aanzien van de daarin vervatte veroordelingen uitvoerbaar bij voorraad.

Dit arrest is gewezen door mr. M.W. Zandbergen, mr. A.R. van der Winkel en mr. J. Smit en is door de rolraadsheer in tegenwoordigheid van de griffier in het openbaar uitgesproken op 5 december 2017.

Voor het geding in eerste aanleg verwijst het hof naar de inhoud van het vonnis van 26 mei 2016 dat de voorzieningenrechter in de rechtbank Noord-Nederland, locatie Leeuwarden, heeft gewezen.

Het verloop van de procedure blijkt uit:

- de dagvaarding in hoger beroep d.d. 23 juni 2016,

- de memorie van grieven,

- de memorie van eis tot niet-ontvankelijkheid in incident, tevens memorie van antwoord,- de conclusie van antwoord in het incident,- de akte uitlaten producties.

Vervolgens hebben partijen de stukken voor het wijzen van arrest in incident overgelegd en heeft het hof arrest in incident bepaald.

De incidentele vordering van Molenwijk luidt:"(…) bij vonnis in het incident, zoveel mogelijk uitvoerbaar bij voorraad, NGK niet ontvankelijk te verklaren in haar vorderingen in de hoofdzaak en NGK te veroordelen in de kosten van dit incident."

Molenwijk heeft zich beroepen op de niet-ontvankelijkheid van NGK wegens het ontbreken van rechtspersoonlijkheid. Zij stelt daartoe dat NGK geen rechtspersoonlijkheid heeft, nu zij geen statuut heeft en niet ingeschreven staat in het handelsregister. Dientengevolge is het Molenwijk onbekend wie NGK rechtsgeldig kan vertegenwoordigen.

Het hof overweegt als volgt. De bevoegdheid om als partij in een burgerlijk geding op te treden komt in beginsel alleen toe aan natuurlijke personen en aan rechtspersonen (zie HR 25 november 1983, ECLI:NL:HR:1983:AG4696). Op grond van artikel 2:2 lid 1 BW bezitten kerkgenootschappen alsmede hun zelfstandige onderdelen en lichamen waarin zij zijn verenigd, rechtspersoonlijkheid.

Artikel 2:2 BW geeft geen definitie of omschrijving van het begrip kerkgenootschap. Uit de rechtspraak en de literatuur kan echter het volgende worden afgeleid. Een kerkgenootschap is een organisatie van aangeslotenen die zich de gemeenschappelijke godsverering van de aangeslotenen op de grondslag van gemeenschappelijke godsdienstige opvattingen ten doel stelt en die als zelfstandig kerkgenootschap wil gelden. Het laatste impliceert onder meer dat een kerkgenootschap als zodanig naar buiten treedt overeenkomstig die doelstelling. NGK heeft gemotiveerd gesteld dat zij de hiervoor genoemde doelstelling kent ten behoeve van haar kerkleden in en rond Heerenveen, op basis van de uitgangspunten van de Nederlands Gereformeerde Kerken. Het hof heeft op basis van het voorliggende dossier geen enkele reden om aan de juistheid van die stelling te twijfelen. Molenwijk heeft ook niets aangevoerd waarin een aanknopingspunt voor twijfel over de status van NGK als kerkgenootschap kan zijn gelegen. Daarmee staat naar het oordeel van het hof genoegzaam vast dat NGK heeft te gelden als een kerkgenootschap en dientengevolge op grond van artikel 2:2 lid 1 BW rechtspersoonlijkheid bezit. De omstandigheid dat NGK volgens haar eigen stelling geen statuut kent kan niet afdoen aan het feit dat NGK als kerkgenootschap rechtspersoonlijkheid bezit. Volgens NGK wordt het begrip “statuut” in het kerkrecht overigens niet (altijd) als zodanig gehanteerd en kent zij wel het Akkoord Kerkelijk Samenwerken, dat als reglement of kerkorde geldt. Ook de omstandigheid dat NGK, al dan niet ten onrechte, niet in het handelsregister is ingeschreven, doet niet af aan het feit dat zij, als kerkgenootschap, een rechtspersoon is. De beide genoemde omstandigheden zijn niet bepalend voor het antwoord op de vraag of een kerkgenootschap zoals NGK rechtspersoonlijkheid heeft. Tot slot overweegt het hof dat de door Molenwijk opgeworpen vraag wie gemachtigd is NGK rechtsgeldig te vertegenwoordigen in het kader van dit incident buiten beschouwing kan blijven, nu de beantwoording van die vraag niet relevant is voor de vraag of NGK al dan niet rechtspersoonlijkheid bezit.

Het vorenstaande leidt tot de conclusie dat het beroep van Molenwijk op niet-ontvankelijkheid van NGK zal worden verworpen. Het hof zal de zaak naar de rol verwijzen voor voortprocederen.

Molenwijk zal als de in het ongelijk te stellen partij veroordeeld worden veroordeeld in de kosten van het incident (1 punt, tarief II).

in het incident verwerpt het beroep van Molenwijk op niet-ontvankelijkheid vanwege het ontbreken van rechtspersoonlijkheid;

veroordeelt Molenwijk in de proceskosten in het incident en stelt deze kosten aan de zijde van NGK vast op € 894,- voor salaris van de advocaat overeenkomstig het liquidatietarief;

in de hoofdzaak

verwijst de zaak naar de rol van dinsdag 23 mei 2017 voor voortprocederen;

houdt iedere verdere beslissing aan.

Dit arrest is gewezen door mr. H. de Hek, mr. O.E. Mulder en mr. J. Smit en is door de rolraadsheer in tegenwoordigheid van de griffier in het openbaar uitgesproken op

9 mei 2017.