17.2.1 Inleiding

Het vereisen van een band met het gekozen forum lijkt op het eerste gezicht een logische voorwaarde. Waarom zou een gerecht dat geen enkele relatie heeft met een geschil anders dan bevoegdheid door de keuze van partijen, zich over dat geschil buigen? Met 'band' bedoel ik in deze een objectief vast te stellen relatie die het geschil, de overeenkomst of partijen waaruit blijkt dat het forum zich onderscheidt van andere fora. De relatie kan een feitelijke of juridische verbinding zijn die voor het gekozen gerecht een voorwaarde is om zich ten aanzien van een geschil op grond van de forumkeuze bevoegd te achten. Het vereisen van een band met het gekozen forum leidt mijns inziens tot (rechts)onzekerheid over de bevoegdheid op basis van de forumkeuze.1 Vooraf is nog onbekend welke geschillen zullen (kunnen) ontstaan, de partijen in de procedure behoeven niet dezelfde te zijn als bij het tot stand komen van de forumkeuze en de woonplaats van partijen kan veranderen. Bovendien is het een open norm, zodat veel ruimte ontstaat voor interpretatie (en procedures over uitleg).

Tussen de forum non conveniens theorie en het vereisen van een band bestaat verschil. De forum non conveniens theorie wordt hierna besproken in par. 17.3. In essentie is het verschil dat in de forum non conveniens theorie de aangezochte rechter het algemeen belang en de belangen van partijen — waaronder het belang om het geschil door deze rechter te laten beslechten — weegt.2 Bij het onderzoek naar een band van het geschil of de rechtsbetrekking met de gekozen rechter, speelt het algemene belang geen rol. Het gekozen gerecht vereist een band in het kader van de toets of de forumkeuze toelaatbaar is. De band is een noodzakelijke voorwaarde — een conditio sine qua non — voor de rechtskracht van de forumkeuze. Zonder die band heeft de op zich geldige forumkeuze geen rechtsgevolg voor het gekozen gerecht. De forum non conveniens leer is daarentegen een correctie op de positieve beantwoording van de vraag naar de rechtsmacht van de gekozen rechter. Het is geen noodzakelijke voorwaarde voor de toelaatbaarheid van de forumkeuze, maar een voorwaarde waardoor het gekozen gerecht beziet of voldoende aanleiding in de gegeven situatie voor hem bestaat om het geschil onder de gegeven omstandigheden te berechten.

In deze paragraaf verdeel ik de behandeling over de band met het gekozen forum verder niet. De mogelijke band tussen het geschil, de rechtsbetrekking of de partijen enerzijds en het gekozen forum anderzijds kan gezamenlijk worden behandeld. De regels hierover zijn gelijkluidend, namelijk dat een band niet is vereist.