11.3.4.1 Letter van het beding

Uit rechtsoverweging 151 blijkt dat het Hof van Justitie meer mogelijkheden voor bevoordeling bestaanbaar acht:

Het Hof van Justitie kiest dus voor de extensieve uitleg. Met betrekking tot de tweede categorie zijn vele mogelijkheden denkbaar. De bevoordeelde partij kan naar de letter van het beding volledig worden vrijgelaten om te kiezen uit met name genoemde (of bepaalbare) fora,3 terwijl de andere partij slechts voor één forum mag dagvaarden. Aan de andere zijde kan de forumkeuze zo zijn geredigeerd dat één van de partijen slechts één extra forum heeft. Dat is namelijk de minimale voorwaarde om te voldoen aan de voorwaarde dat de forumkeuze een ruimere keuzemogelijkheid moet bieden.

Uit het arrest Anterist/Crédit Lyonnais4 kan voorts worden afgeleid dat het Hof van Justitie strikt vasthoudt aan de tekst van art. 17 lid 4 Verdrag. De forumkeuze moet in het uitsluitend voordeel van één van de partijen zijn gemaakt. Bevoordeling in overwegende mate van één van de partijen is niet voldoende. Indien de uitsluitende bevoordeling niet letterlijk uit de forumkeuze volgt, zal een bewijsopdracht eventueel duidelijkheid moeten verschaffen. Dat zal geen sinecure zijn omdat de wederpartij meestal ook argumenten zal kunnen bedenken op grond waarvan zij ook (een beetje) werd bevoordeeld.

Een vermoeden van bevoordeling kan uit de letter van de forumkeuze worden afgeleid, indien de forumkeuze verwijst naar de woonplaats van degene die een beroep doet op de forumkeuze zonder een concrete plaats aan te wijzen. Zo'n forumkeuze komt veel voor in cognossementen en algemene voorwaarden.5

De 'letter van het beding' is de belangrijkste aanwijzing, omdat hieruit de partijwil rechtstreeks kan worden afgeleid. De beide andere criteria zijn bovendien vaag en laten meer ruimte voor discussie. Vaak zal daarom de nadruk liggen op dit criterium.

Het Hof van Justitie heeft in het arrest Anterist/Crédit Lyonnais voorts over de letter van het beding overwogen6 dat de aanwijzing van een gerecht van een verdragsluitende staat waar één van de partijen woonplaats heeft, onvoldoende is om bevoordeling van één van de partijen aan te nemen. Deze beslissing is van groot belang, omdat door gebruik van algemene voorwaarden en cognossementen veelal de rechter van de eigen woonplaats of principal place of business wordt aangewezen. Bij gebreke van dit oordeel zouden deze forumkeuzen daardoor steeds onder de werking van art. 17 lid 4 Verdrag vallen 7 Hieruit mag niet worden afgeleid dat het Hof van Justitie geen belang hecht aan zo'n aanwijzing. Het is een eerste aanzet tot het oordeel dat sprake is van bevoordeling. Er is echter meer nodig dan alleen een dergelijke aanwijzing. Een voorbeeld van een forumkeuze waarbij het gerecht uit de letter van het beding bevoordeling heeft afgeleid is een beperking van de forumkeuze tot de gevallen waarin de wederpartij in het buitenland woont of geen bekende woon- of verblijfplaats heeft. Door de forumkeuze tot deze specifieke situaties te beperken, blijkt de bevoordeling uit de letter van het beding.8