Rb. Oost-Brabant, 12-02-2014, nr. C/01/265765 / HA ZA 13-509

wonende te [plaats],

2. [Y],

wonende te [plaats],

eisers,

advocaat mr. M.J.A. Verhagen te Eindhoven,

tegen

[Z] ,

wonende te [plaats],

gedaagde,

advocaat mr. J.P. van den Bogart te Boxmeer.

Partijen zullen hierna [X], [Y] en [Z] worden genoemd.

Het verloop van de procedure blijkt uit:

Ten slotte is vonnis bepaald.

[X] en [Y] zijn met elkaar gehuwd. Zij wonen op het adres [straat] 1a te [plaats].

[Y] is een nicht van [Z]. [Z], geboren in het jaar 1938, woont samen met zijn broer [Q], geboren in het jaar 1928, op het adres [straat] 1 te [plaats]. Beide broers wonen al sinds hun jeugd op dit adres. Bezien vanuit de openbare weg betreft het voorste gedeelte van het pand aan [straat] 1 een schuur/boerderij met aan de achterzijde een woonhuis.

Van 1995 tot 2006 hebben [Z] en [Y] gezamenlijk een agrarisch bedrijf gedreven vanuit het adres [straat] 1 te [plaats], laatstelijk in de vorm van een vennootschap onder firma.

In een notariële akte van levering van 18 oktober 2002 heeft [Z] als verkoper onder andere het perceel kadastraal bekend gemeente [plaats], [[...]], overgedragen aan [X] en [Y]. Op dit kadastrale perceel, plaatselijk bekend als [straat] 1a te [plaats], bevindt `zich het woonhuis van [X] en [Y].

De kadastrale grens tussen [straat] 1 en [straat] 1a loopt in het midden van een weg tussen beide percelen. In de akte van levering (zie 2.4) is over en weer een erfdienstbaarheid van weg gevestigd om te komen en gaan naar de openbare weg [straat] te [plaats] conform de bestaande situatie en zoals aangegeven in het gearceerde deel van de navolgende situatietekening:

[De ontbrekende afbeelding wordt zo spoedig mogelijk toegevoegd]

In 2006 heeft [Y] het agrarisch bedrijf alleen voortgezet. [Y] en [Z] hebben gesproken over de voorwaarden waaronder het bedrijf zou worden voortgezet. Tijdens deze gesprekken is de verhouding tussen partijen verslechterd.

De overname van het agrarisch bedrijf door [Y] is vastgelegd in een notariële akte van 20 juni 2006. De onroerende zaken van de vennootschap onder firma zijn aan [Y] toegedeeld, inclusief [straat] 1 te [plaats] (o.a. het woonhuis van [Z] en zijn broer [Q]). In de notariële akte staat onder meer opgenomen:

“(…)

De comparanten sub 1 en 2 ([Z] resp. [Y], toev. rechtbank) verklaarden:

- dat de comparanten sub 1 en 2 met ingang van een januari negentienhonderd vijfennegentig voor gezamenlijke rekening en risico een rundveebedrijf in maatschapsverband hebben uitgeoefend te [plaats] aan [straat] 1;

(…)

- dat van de tot het bedrijf behorende registergoederen door de comparant sub 1 het economisch belang casu quo het gebruik en genot was ingebracht in de maatschap/vennootschap.

(…)

VESTIGING VAN DE BEPERKTE RECHTEN VAN GEBRUIK EN BEWONING

Ter effectuering van de voorbehouden rechten van gebruik en bewoning heeft verkrijger ([Y], toev. rechtbank) aan vervreemder ([Z], toev. rechtbank) en onder opschortende voorwaarden van overleving aan de comparant sub 3 ([Q], toev. rechtbank), die zulks – voor wat betreft comparant sub 3 onder opschortende voorwaarde van overleving van de comparant sub 1 – hebben aanvaard, het recht van gebruik en het recht van bewoning van het bij deze aan comparant sub 2 geleverde woonhuis met verdere aanhorigheden, ondergrond en tuin, aan [straat] 1, 5421 ZK [plaats] (…) met recht van toegang naar het woonhuis, op de voet van artikel 3:226 van het Burgerlijk Wetboek. (…)

(…)”

[Z] maakt ook na de levering van 20 juni 2006 gebruik van de weg die voor die tijd de erfgrens tussen de percelen was. Via die weg komt [Z] uit bij de achterzijde van het woonhuis [straat] 1 te [plaats]. Ook aan de voorzijde van dit woonhuis bevindt zich een toegangsweg. De achterdeur van [straat] 1 te [plaats] kan ook worden bereikt via deze weg en vervolgens over een voetpad dat om dit woonhuis heen ligt.

De eerste en belangrijkste vraag die in deze procedure moet worden beantwoord is of de erfdienstbaarheid van weg, zoals gevestigd bij notariële akte van 18 oktober 2002, is tenietgegaan door vermenging.

[Z] heeft een rundveebedrijf geëxploiteerd vanaf [straat] 1 te [plaats]. Vanaf 1995 is dit bedrijf geëxploiteerd door hem in samenwerking met [Y]. [Z] is daarbij steeds juridisch eigenaar gebleven van de percelen waarover de boerderij beschikt. In 2002 heeft [Y] met haar echtgenoot [X] een perceel grond verworven van [Z], waarop hun woning staat. Partijen hebben toen de erfgrens tussen hun percelen bepaald op het midden van een reeds bestaande weg. Om die reden hebben zij in 2002 ten laste van de eigendom van de in deze procedure betrokken percelen een erfdienstbaarheid gevestigd, waarbij beide percelen zowel als het heersende als het dienende erf kunnen worden beschouwd (zie de situatieschets onder 2.5).

Een erfdienstbaarheid is een beperkt recht. Op grond van artikel 3:81 lid 2 sub e BW gaat een beperkt recht onder meer teniet door vermenging.

In artikel 5:83 BW is ten aanzien van een erfdienstbaarheid specifiek bepaald: “Indien op het tijdstip waarop het heersende en het dienende erf één eigenaar verkrijgen, een derde een der erven in huur of pacht of uit hoofde van een ander persoonlijk recht in gebruik heeft, gaat de erfdienstbaarheid pas door vermenging teniet bij het einde van dit gebruiksrecht.”

Op 20 juni 2006 heeft [Y], die in gemeenschap van goederen is gehuwd met [X], de eigendom verkregen van [straat] 1 te [plaats]. Vanaf die datum zijn [X] en [Y] zodoende zowel eigenaar van [straat] 1a als [straat] 1. De heersende en dienende erven hebben op die datum derhalve één eigenaar verkregen.

Tot 20 juni 2006 was [Z] eigenaar van [straat] 1 te [plaats]. Als eigenaar had [Z] het meest omvattende recht op [straat] 1, een recht dat mede omvat het (exclusief) recht van gebruik (artikel 5:1 lid 2 BW) van [straat] 1. Als eigenaar van [straat] 1 mocht [Z] tevens gebruik maken van de weg tussen [straat] 1 en [straat] 1a, voor de helft van deze weg op grond van het recht van eigendom en voor de andere helft vanwege de in 2002 gevestigde erfdienstbaarheid.

In 2006 heeft [Y] de agrarische onderneming alleen voortgezet. In de akte van levering is onder meer opgenomen dat als onderdeel van de verdeling van de vennootschap de registergoederen, waarvan [Z] juridisch eigenaar was, worden overgedragen aan [Y] (zie 2.7). De akte van levering van 20 juni 2006 heeft dus tot gevolg dat het recht van gebruik, zoals voortvloeit uit het eigendomsrecht, overgaat van [Z] naar [Y]. De akte heeft echter gelijktijdig tot gevolg dat [Z] een persoonlijk recht van gebruik ten aanzien van de woning aan [straat] 1 verkrijgt.

In deze concrete situatie leidt dit er toe dat het persoonlijk recht van gebruik zoals opgenomen in de notariële akte van 20 juni 2006 een afgeleide en (gedeeltelijk) een voortzetting is van het recht dat [Z] voordien had op grond van artikel 5:1 lid 2 BW. De rechtbank is om die reden van oordeel dat [Z] – in dit geval – kwalificeert als een derde die één der erven uit hoofde van een persoonlijk recht in gebruik heeft als bedoeld in artikel 5:83 BW.

Gelet op dit oordeel kan onbesproken blijven of ook [Q] kwalificeert als een derde met een persoonlijk recht van gebruik als bedoeld in artikel 5:83 BW.

[X] en [Y] hebben slechts gesteld dat [Z] door gebruik te maken van de inrit waar de erfdienstbaarheid op ziet, inbreuk maakt op hun persoonlijke levenssfeer. Het recht van gebruik en bewoning als bedoeld in de akte van 20 juni 2006 omvat het recht van bewoning van het woonhuis [straat] 1 te [plaats], met recht van toegang naar de woning. Nu de erfdienstbaarheid van weg niet is tenietgegaan mag [Z] van de erfdienstbaarheid gebruik maken, zodat geen sprake is van een ongeoorloofde inbreuk op de persoonlijke levenssfeer van [X] en [Y]. Dat wordt niet anders indien [Z] een mogelijkheid heeft om zijn woning via een andere inrit te bereiken, al zou het gelet op de persoonlijke verhoudingen wel verstandig zijn indien [Z] zoveel als mogelijk de gezamenlijke inrit zou mijden. Het enkele gebruik van de inrit door [Z] kan er echter niet toe leiden dat sprake is van onrechtmatig handelen door [Z].

De slotsom is dat de vorderingen van [X] en [Y] niet voor toewijzing in aanmerking komen. [X] en [Y] zullen als de in het ongelijk gestelde partijen in de proceskosten worden veroordeeld. De kosten aan de zijde van [Z] worden begroot op:

- griffierecht € 274,00

- salaris advocaat 904,00 (2,0 punten × tarief € 452,00)

Totaal €  1.178,00

De rechtbank

wijst de vorderingen af,

veroordeelt [X] c.s. in de proceskosten, aan de zijde van [Z] tot op heden begroot op € 1.178,00,

verklaart dit vonnis wat betreft de kostenveroordeling uitvoerbaar bij voorraad.

Dit vonnis is gewezen door mr. J.K.B. van Daalen en in het openbaar uitgesproken op [12 februari] 2014.