Einde inhoudsopgave
Executele (Publicaties vanwege het Centrum voor Notarieel recht) 2007/VIII.H
VIII.H. TOT BESLUIT. DE 'VERDRANGENDE VOLLMACHTLOSUNG' IS GEÏNCORPOREERD
Prof.mr. B.M.E.M. Schols, datum 07-12-2007
- Datum
07-12-2007
- Auteur
Prof.mr. B.M.E.M. Schols
- JCDI
JCDI:ADS406041:1
- Vakgebied(en)
Erfrecht (V)
Voetnoten
Voetnoten
MAYER/BONEFELD/WALZHOLZ/WEIDLICH, Testamentsvollstreckung, Angelbachtal: Zerb Verlag 2005, p. 208.
Enige 'Anglo-Amerikaanse vertegenwoordigingstrekjes' kan deze Nederlandse rechtsfiguur niet ontzegd worden, al is het maar door de bril van Schoordijk. Voor zover men in Europa steeds meer Anglo-Amerikaanse invloeden toelaat, groeit men vanzelf steeds meer naar elkaar toe.
Niet te verwarren met het feit dat de rechtshandeling op grond van de ''saisine'' uiteindelijk aan een levend persoon (de erfgenamen) toegerekend zal moeten worden. Dit mag echter het denkpatroon niet vertroebelen.
Hetgeen resulteerde in de erfrechtelijke verbintenis: 'executele'.
Het is van groot belang dat het rechtsverkeer erop mag 'vertrouwen' dat het vertrouwen in het vertrouwen van erflater wordt beschermd. Een vergelijking, althans wat de relatie executeur, erfgenaam en de bescherming van het rechtsverkeer betreft, zou zelfs getrokken kunnen worden met het verschil in de positie van het bestuur van een naamloze vennootschap en de positie van de aandeelhouders, LJN BA7971, HR 13 juli 2007, BANK OF AMERICA-ABN AMRO BANK NV. ('La Salle') oftewel: 'In het bijzonder de in het handelsverkeer vereiste rechtszekerheid verzet zich ertegen dat bij het ontbreken van een wettelijke of statutaire regeling de algemene vergadering van aandeelhouders zodanig verstrekkende bevoegdheden zouden toekomen enkel op grond van regels van ongeschreven recht, die afhankelijk van de omstandigheden van het concrete geval toepassing zouden moeten vinden. Zo moeten derden erop kunnen vertrouwen dat door het bestuur van de vennootschap in overeenstemming met de wettelijke en statutaire voorschriften verrichte rechtshandelingen in beginsel onaantastbaar zijn en dat, voor zover zijwel aantastbaar zijn, de mogelijkheid daartoe alleen bestaat op rechtsgronden die uit de wet of de statuten voor derden bekend hadden kunnen zijn.Ook de slagvaardigheid waarmee het bestuur moet kunnen handelen bij het bepalen en uitvoeren van de strategie van de aan de vennootschap verbonden onderneming pleit daarvoor.' (Curs. BS) En in de eerdere woorden van H.C.F. SCHOORDIJK, Tijd voor een amicus curiae, Nederlands Juristenblad, 15 juni 2007, nr. 24: 'Dit blijkt uit de wijze waarop zij kritiekloos achter een vage notie van corporate governance zijn aangelopen en gewoon vergeten hebben hetgeen nu juist wel zeker is dat the Bank of America geen enkele boodschap heeft aan de slechts intern geldende gedragsregels.' (Curs. BS)
Een sterke executeur, zoals de Nederlandse, put zijn kracht uit de 'guldenmiddenweg', te weten vertegenwoordiging en eigen recht, maar blijft vooral in het vertegenwoordigingsspoor. Veel 'eigen recht' maakt de executeur op het eerste gezicht sterk, maar maakt dat er problemen ontstaan met betrekking tot het antwoord op de vraag aan wie zijn handelen dient te worden toegerekend. Met klassieke vertegenwoordiging alleen redt men het ook niet, aangezien hiermee het handelen tegen de wil van de erfgenamen maar moeilijk kan worden verklaard. Oftewel, wat het Duitse vertegenwoordigingsrecht betreft, niet eenvoudig in te passen is:1
'da eine verdrangende Vollmacht unserem Recht fremdist.' (Curs. BS)
In een stelsel met een sterke executeur op basis van een 'eigen ambtelijk recht', zoals in Duitslandhet geval is, blijft veel behoefte bestaan aan het verlenen van (onherroepelijke) volmachten post mortem door erflater en/of erfgenamen. Deze behoefte aan een 'Vollmachtlösung' is verklaarbaar, omdat vertegenwoordiging post mortem nu eenmaal tot het wezen van de executeur behoort en, zoals de Nederlandse wetgever doorzien heeft, niet losgekoppeld kan worden van zijn erfrechtelijk functioneren.
Men dient dan ook steeds oog te hebben voor de dubbele bodem in zijn ware aard: niet alleen 'eigen recht maar ook 'vertegenwoordiging' oftewel erfrechtelijke privatieve lastgeving:2een semi-contractuele 'trustachtige' rechtsfiguur waar men in erfrechtelijk Europa niet meer omheen kan. Maar het allerbelangrijkste blijft, in welk stelsel dan ook, zich steeds te realiseren dat executeurs vertegenwoordigers van erflater zijn en van 'niemand3 anders'. De Nederlandse wetgever heeft zich dit in art. 3:77 BW in ieder geval terdege gere-aliseerden daar de bron van het erfrechtelijke vertrouwen laten ontspringen.4
Ik sluit het onderzoek af.
Erfrechtelijke beheerders 'beheren', vertrouwen wekt vertrouwen, en erfgenamen erven.5 In die 'volgorde'.