49.1 Inleiding

De Algemene wet bestuursrecht is voor Nederlandse bestuursorganen al 25 jaar het belangrijkste algemene wettelijke kader. In die periode is de invloed van Europees recht op de nationale rechtsorde sterk toegenomen. Op steeds meer specifieke terreinen komt Uniewetgeving tot stand, die geïmplementeerd en omgezet moet worden in nationaal recht. Over de doorwerking van Unierecht in de nationale rechtsorde worden boeken volgeschreven.1 Gezien de omvang van deze bijdrage kies ik ervoor op een specifiek onderwerp in te gaan, dat mij nauw aan het hart ligt:2 wat gebeurt als het nationale recht niet helemaal overeen komt met het Europese recht? Bijvoorbeeld omdat richtlijnen soms niet helemaal of te laat worden omgezet in nationale regelgeving, of omdat nationale regelgeving strijdig blijkt met een verordening of een bepaling in één van de verdragen. Dat kan leiden tot situaties waar conflicten ontstaan tussen de niveaus van Europees recht en nationaal recht. Dat kan op allerlei terreinen gebeuren: een tandarts kan opkomen tegen een uitschrijving uit het register omdat dit op grond van nationale regelgeving verplicht is bij het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd, terwijl dit op gespannen voet staat met de gelijke behandelingsrichtlijn.3 Of een projectontwikkelaar komt op tegen een aanbestedingsprocedure waarbij de opdracht aan een concurrent is gegund, en voert aan dat de toegepaste regels strijdig zijn met een aanbestedingsrichtlijn zodat zijn inschrijving ten onrechte buiten behandeling is gelaten.4 En dan?

In deze bijdrage ga ik met name in op de positie van nationale bestuursorganen. Zij hebben hun belangrijkste houvast in de Awb, maar wat moeten zij doen wanneer regels van Unierecht en nationaal recht verschillen? Omdat de

Europese en nationale jurisprudentie in dit opzicht niet geheel overeen lijken te komen, is dit een interessante casus om in deze bijdrage centraal te stellen. In paragraaf 2 bespreek ik kort de algemene uitgangspunten van de instrumenten van rechtstreekse werking en conforme uitleg, omdat dit het Unierechtelijke gereedschap is om situaties van botsingen aan te pakken. Daarna bespreek ik in paragraaf 3 de Europese jurisprudentie die zich richt tot bestuursorganen, waarna in paragraaf 4 de Nederlandse jurisprudentie aan bod komt. In paragraaf 5 wordt de balans opgemaakt.