Intellectuele eigendom in het conflictenrecht (R&P nr. IE1) 2009/5.1.3.b:5.1.3.b Formele territorialiteit in de common law-wereld

Intellectuele eigendom in het conflictenrecht (R&P nr. IE1) 2009/5.1.3.b

5.1.3.b Formele territorialiteit in de common law-wereld

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

574. Formele territorialiteit in common law-wereld. Ten slotte moet nog worden stilgestaan bij de common law-wereld, waar het conflictenrecht duidelijk minder sterk in de Savigniaanse traditie staat.1 Ook in het common law-denken wordt de formele-territorialiteitscomponent van de conflictregel in het beginsel van nationale behandeling niet meer onderkend. Maar de formele-territorialiteitsgedachte heeft lang stand weten te houden; zij is pas vrij recentelijk — en langs een andere weg dan in continentaal Europa — verdwenen. Dit wordt in deze paragraaf onderzocht.

575. Duidelijk is dat de common law-rechter zich tot het eind van de twintigste eeuw heeft onthouden van oordelen over buitenlandse intellectuele-eigendomsrechten — zowel wat betreft het auteursrecht als wat betreft de industriële-eigendomsrechten.2 Maar de gronden waarop die terughoudendheid werd gebaseerd, zijn niet altijd duidelijk en evenmin eenduidig. De rechtspraak is op dit punt noch overvloedig noch helder. Wadlow constateert: "The absence of cases may (...) have been the result of nothing more than conservatism, lack of imagination or a long-standing misconception of the law."3 Men beoogde simpelweg "total judicial abstention from adjudicating on alleged infringements of foreign intellectual property, and it was of secondary importance how this was achieved(…).”4

576. Met name twee redeneringen komen uit de rechtspraak naar voren.

577. Redenering 1: Moçambique tule. De eerste is gebaseerd op de zogeheten 'Moçambique rule'.5 Deze regel is een uiting van de doctrine dat "courts will not entertain actions which would involve investigating the acts of foreign sovereign states."6 Zij komt er kort gezegd op neer dat de Engelse rechter geen rechtsmacht heeft om te oordelen over vorderingen terzake van onroerend goed in den vreemde.7 Deze regel is ook toegepast in intellectuele-eigendomszaken: vorderingen ten aanzien van vreemde intellectuele-eigendomsrechten werden dan, net als vorderingen ten aanzien van vreemd onroerend goed, gekwalificeerd als local' , zodat de rechter daarover niet mag oordelen.

578. Redenering 2: double actionability rule. In de heersende mening kwam men evenwel niet altijd aan deze redenering toe, omdat zaken over vreemde intellectuele-eigendomsrechten al bij voorbaat vastliepen op de tweede redenering. Deze tweede redenering was conflictenrechtelijk van aard. Zij was gebaseerd op de zogenoemde 'double actionability rule', welke regel teruggaat tot de oude uitspraakPhillips/Eyre.8 Daarin was beslist:

"As a general rule, in order to found a suit in England for a wrong alleged to have been committed abroad, two conditions must be fulfilled. First, the wrong must be of such a character that it would have been actionable if committed in England (...). Secondly, the act must not have been justifiable by the law of the place where it was done."

579. Zo droeg de uitspraak-Phillips/Eyre op tot een cumulatieve toepassing van de lex fori (Engels recht) en de lex loci delicti. Maar daarbij was geen sprake van gelijkwaardigheid: het kwam er eigenlijk op neer dat de lex fori werd toegepast, en dat voor de lex loci delicti een bijrol was weggelegd.9 Aldus bezien kan de `double actionability rule' van Phillips/Eyre worden gekenschetst als een uiting van de formele-territorialiteitsleer.10 Hoe dan ook, indien niet was voldaan aan de `double actionability test', onthield de Engelse rechter zich van een oordeel ("the claim is bound to fail").

580. Men voelde echter wel aan dat toepassing van de 'double actionability rule' in intellectuele-eigendomszaken problematisch zou zijn. Het resultaat zou immers zijn dat bijvoorbeeld een inbreuk in Frankrijk grotendeels naar Engelse recht zou worden beoordeeld — en dat wilde men vermijden. Als uitweg werd daarom een redenering gebruikt waardoor de regel tegen zichzelf werd gekeerd. Zij kwam er op neer dat aan de eerste voorwaarde van de 'double actionability rule' ("the wrong must be of such a character that it would have been actionable if committed in England") nooit kan worden voldaan, omdat men nooit in Engeland een buitenlands intellectuele-eigendomsrecht kan schenden.11 "Slithery logic", aldus Cornish.12 Het is met name dit conflictenrechtelijke beletsel geweest — een beletsel dat als gezegd kan worden opgevat als een uiting van de oude formele-territorialiteitsleer —, dat tot voor kort heeft verhinderd dat de common law-rechter oordeelde over vreemde intellectuele-eigendomsrechten.13

581. Zo kwam de common law-benadering in haar eindresultaat lange tijd overeen met de conflictregel in het beginsel van nationale behandeling (het formele-territorialiteitsbeginsel). In die beperkte zin stond de traditionalistische common lawwereld dichter bij de oorspronkelijke betekenis van het beginsel van nationale behandeling dan continentaal Europa.14

582. Formele territorialiteit afgebrokkeld. Deze positie is aan het eind van de twintigste eeuw aan verandering onderhevig geraakt. In eerste instantie werd het EEX-Verdrag daarvoor als breekijzer gebruikt. Anno 1997 oordeelde Lloyd J. in de zaak Pearce/Ove Arup kort gezegd dat zowel de 'Moçambique rule' als de `double actionability rule' afbreuk doen aan het nuttig effect van het EEX-Verdrag en dat zij daarom voor dit verdrag moeten wijken. De Engelse rechter kon daarom een oordeel geven over een auteursrecht-inbreuk in Nederland.15 Lloyd J. overwoog:

"My conclusion on this point is that the Convention does require an English court to accept jurisdiction where an action is brought against an English domiciled Defendant (with or without other Defendants) for breach of a Dutch copyright, and to hear that action on the merits, and thus overrides, so far as is necessary for that purpose, both Rule 203 and the Moçambique rule, even though neither of them is a rule as to jurisdiction. Each of them, to the extent that they would preclude the English court from hearing such an action, would in my judgment impair the effectiveness of the Convention by frustrating the operation of the basic rule in article 2, and must therefore give way in order to allow the jurisdictional tules of the Convention to have their proper effect."16

583. Dit oordeel werd kort daarop overgenomen voor het industriële-eigendomsrecht.17 In hoger beroep koos de Court of Appeal in de Pearce/Ove Arup-zaak echter voor een andere benadering.18 Het hof zocht de oplossing in het Engelse internationaal privaatrecht zelf, en kwam daarbij tot de conclusie dat noch de 'Moçambique rule' noch de 'double actionability rule' meebrengt dat de Engelse rechter zich moet onthouden van een oordeel over een vordering terzake van auteursrecht-inbreuk in Nederland.19 Ook het hof zag zich dus niet (meer) gebonden aan formele territorialiteit, maar het achtte het EEX-Verdrag daarvoor kennelijk niet relevant.20

584. Ook in andere opzichten brokkelde de formele-territorialiteitsgedachte in de common law-wereld af. Zo is de 'double actionability rule' voor het Verenigd Koninkrijk afgeschaft door de Private International Law (Miscellaneous Provisions) Act 1995.21 En ook in andere common law-landen is de 'double actionability rule' op zijn retour.22

585. Conclusie. Al met al is formele territorialiteit ook in het common law-conflictenrecht tegenwoordig een achterhaald concept. En zo zijn de common lawdenkwereld en de Europees-continentale denkwereld elkaar weer genaderd waar zij beide, ieder op zijn eigen wijze, de formele territorialiteit in het intellectuele-eigendomsrecht hebben afgelegd. Wat in beide denkwerelden resteert is materiële territorialiteit: de lex loci protectionis-conflictregel.

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.