Accountantsaansprakelijkheid (R&P nr. CA20) 2019/5.8.5:5.8.5 Argumenten voor en tegen beperking van aansprakelijkheid

Accountantsaansprakelijkheid (R&P nr. CA20) 2019/5.8.5

5.8.5 Argumenten voor en tegen beperking van aansprakelijkheid

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

In literatuur, onderzoeken van de Europese Commissie en onderzoeksbureau Londen Economics, het consultatiedocument en de aanbeveling van de Europese Commissie worden de volgende argumenten vóór beperking van aansprakelijkheid aan de orde gesteld:

1)

Er zal sprake zijn van een bescherming tegen catastrofale claims.1

2)

De (te) hoge drempel voor kleine en middelgrote accountantskantoren om toe te treden tot de markt voor OOB’s2 zal lager worden en dientengevolge is er sprake van meer concurrentie in de accountantsmarkt.3

3)

Het ‘deep pocket’ syndroom (een procedure wordt gestart tegen de partij met potentieel de ‘diepste zakken’ om schade te vergoeden) wordt mogelijk verminderd.4

4)

De verwachtingskloof (zie paragraaf 4.4.3.8) kan kleiner worden, als gevolg waarvan er naar verwachting minder procedures tegen accountants zullen worden gevoerd.5

5)

Er zal sprake zijn van een positief effect op de verzekerbaarheid van claims.

6)

Vergroting van de kwaliteit van de accountantscontrole.6

De volgende argumenten tegen beperking van aansprakelijkheid worden in voornoemde stukken aan de orde gesteld:

7)

Er ontstaat rechtsongelijkheid, doordat accountants mogelijk minder aansprakelijk zijn voor de door hen veroorzaakte schade dan andere gereglementeerde beroepsbeoefenaren.7

8)

Het huidige systeem bevat reeds voldoende beperkende mogelijkheden (zie paragraaf 5.8.6 voor beschouwingen over het huidige systeem).8

Ik plaats de volgende kanttekeningen bij deze argumenten vóór en/of tegen beperking van aansprakelijkheid:

Ad 1) Catastrofale claim

Ten aanzien van het risico van een catastrofale claim, merk ik het volgende op.9 Tot 2002 was sprake van een Big 5 op het gebied van accountantsorganisaties. Als gevolg van het boekhoudschandaal bij Enron is Arthur Andersen in 2002 ten onder gegaan10 en sindsdien is sprake van een Big 4. Indien een Big 4-accoun-tantsorganisatie omvalt als gevolg van een catastrofale claim, zal sprake zijn van een Big 3. Mogelijk ontstaat er daardoor onvoldoende capaciteit om grote onder-nemingen te controleren. De kanttekening die ik hierbij maak, is dat de catastrofale verliezen van Arthur Andersen niet het gevolg waren van financiële aansprakelijkheid, maar van reputatieschade.11 Het is daarom twijfelachtig of een beperking van de aansprakelijkheid de teloorgang van Arthur Andersen had kunnen voorkomen, aangezien een beperking van aansprakelijkheid niet beschermt tegen reputatieschade. Reputatieschade kan wederom aan de orde zijn bij een volgend boekhoudschandaal.

Het risico van een catastrofale claim is overigens niet verwaarloosbaar. Er zijn geen recente gegevens bekend, maar uit een onderzoek in 2005 kwam het volgende naar voren. ‘In oktober 2005 meldden EU-accountantsorganisaties uit de zes grootste controlenetwerken dat er 28 zaken in behandeling waren die elk tot een claim van meer dan 75 miljoen euro zouden kunnen leiden. In 16 zaken werd meer dan 160 miljoen euro geëist en in 5 zaken zelfs meer dan 750 miljoen euro. Van de 28 zaken lopen er 6 in de VS en de rest loopt in de EU.12’

Ad 2) Meer concurrentie

Het is nog maar de vraag of er inderdaad meer concurrentie komt als gevolg van een beperking van aansprakelijkheid, omdat de toetredingsdrempel niet (alleen) veroorzaakt lijkt te worden door het aansprakelijkheidsrisico maar (ook) door andere factoren. Bij middelgrote kantoren is sprake van een gebrek aan aanwezige kennis, expertise en ervaring met het controleren van OOB’s. Daarnaast hebben middelgrote accountantsorganisaties in vergelijking met de Big 4-accountantsorganisaties geen wereldwijde dekking. Tot slot is de verwachting dat beursgenoteerde ondernemingen uitleg verschuldigd zijn aan hun stakeholders indien zij voor een middelgrote accountantsorganisatie kiezen, omdat minder waarde wordt gehecht aan een accountantsverklaring van een controle van een grote beursgenoteerde onderneming door een middelgrote accountantsorganisatie.13 Mijn verwachting is dat de toetredingsdrempel vanwege deze andere factoren niet (aanzienlijk) zal verminderen door een beperking van aansprakelijkheid.

Ad 3) ‘Deep pocket syndroom’

Ik betwijfel of een beperking van de aansprakelijkheid het ‘deep pocket’ syndroom zal verminderen. Immers, zolang er toch iets ‘te halen’ valt, zullen accountants worden aangesproken.14

Ad 4) Expectation gap

Ik zie niet in hoe een beperking van aansprakelijkheid een oplossing biedt tegen de expectation gap.

Ad 5) Verzekerbaarheid van claims15

Mijns inziens zal een beperking van aansprakelijkheid de verzekerbaarheid van claims niet zonder meer verbeteren. De grote claims zijn voornamelijk uit de Verenigde Staten afkomstig en worden veelal niet naar Nederlands recht afge-wikkeld.16 Daarnaast worden de Big 4-accountantsorganisaties gevormd door een geheel van lokale kantoren en het aansprakelijkheidsrisico wordt door dit hele netwerk gedragen.17 Een claim in de Verenigde Staten treft dus niet alleen het kantoor in de Verenigde Staten. Een eventuele beperking in heel Europa, laat staan in Nederland, doet daarmee niets af aan de dreiging vanuit de Verenigde Staten.

Ad 6) Kwaliteit

Voorstanders stellen dat de kwaliteit van de accountantscontrole wordt vergroot, doordat bij een beperking van aansprakelijkheid er minder sprake zal zijn van een defensieve, op regels gebaseerde accountantscontrole (zgn. ‘check-the-box’-approach).18 Een dergelijke ‘check-the-box’-approach gaat ten koste van de kwaliteit van de accountantscontrole.19

De meningen over de impact op kwaliteit zijn echter sterk verdeeld.20 Naar mijn idee zal een beperking van de aansprakelijkheid in Nederland de kwaliteit van de wettelijke controles niet beïnvloeden, zulks vanwege de grote hoeveelheid aan regelgeving en toezicht. Hierdoor is een zekere kwaliteit gegarandeerd.21

Ad 7) Bevoorrechte positie accountants

Ik ben van mening dat een eventuele rechtsongelijkheid gerechtvaardigd is vanwege de bijzondere positie van de accountant. Zoals in paragraaf 3.2.4 besproken oefent de accountant geen, of in mindere mate, privaat vertrouwensberoep uit. De accountant treedt nadrukkelijk op ten behoeve van het maatschappelijk verkeer, zulks in tegenstelling tot andere gereglementeerde beroepsbeoefenaren. ‘Unlike an accountant, who must serve many interests simultaneously, an attorney generally is not expected to divide his or her loyalty between clients and others.22’ Mijns inziens rechtvaardigt het handelen ten behoeve van het maatschappelijk belang ook een zekere mate van rechtsongelijkheid.

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.