HR, 10-12-2024, nr. 23/00910

Het middel klaagt dat de in de zaak met parketnummer 03-721595-15 onder 1 en 2 bewezenverklaarde “met voorbedachten rade” ontoereikend is gemotiveerd.

Ten laste van de verdachte is in de zaak met parketnummer 03-721595-15 onder 1 en 2 bewezenverklaard dat:

“1.

hij op 25 september 2015 in de gemeente Brunssum en in de gemeente Heerlen, tezamen en in vereniging met anderen [slachtoffer 1] opzettelijk en met voorbedachten rade, te weten opzettelijk en na kalm beraad en rustig overleg, heeft doodgeschoten;

2.

hij op 25 september 2015 in de gemeente Brunssum en in de gemeente Heerlen, ter uitvoering van het door verdachte voorgenomen misdrijf om tezamen en in vereniging met anderen [slachtoffer 2] opzettelijk en met voorbedachten rade van het leven te beroven, tezamen en in vereniging met zijn, verdachtes, mededaders, met dat opzet en na kalm beraad en rustig overleg, met vuurwapens meermalen kogels in de richting van [slachtoffer 2] heeft geschoten en met vuurwapens meermalen kogels op een personenauto waarin die [slachtoffer 2] als bestuurder zat heeft geschoten, terwijl de uitvoering van dat voorgenomen misdrijf niet is voltooid”

Het bestreden arrest houdt, voor zover voor de beoordeling van het middel van belang, het volgende in:

“2 .2. Het standpunt van de verdediging

De verdediging heeft - op de gronden zoals nader in de pleitnota vermeld - partiële vrijspraak bepleit van het onder 1 en 2 tenlastegelegde in de zaak met parketnummer 03-721595-15, namelijk voor wat betreft het bestanddeel ‘voorbedachte raad’. De verdediging heeft betoogd dat geen sprake is geweest van een vooropgezet plan en dat de verklaringen van de verdachte passen bij een toevallige ontmoeting tussen [medeverdachte 1], [verdachte], de tweede schutter en [slachtoffer 1] en [slachtoffer 2]. Bij die ontmoeting ontstond er paniek in de auto waarin de verdachten waren gezeten en is overgegaan tot het gebruik van de wapens. De verdachte dient aldus van de tenlastegelegde moord en poging tot moord te worden vrijgesproken, aldus de verdediging.

(…)

2 .3. Bewijsoverwegingen met betrekking tot de moord op [slachtoffer 1] en de poging tot moord op [slachtoffer 2] (feiten 1 en 2 in de zaak met parketnummer 03-721595-15

Juridische kaders medeplegen en voorbedachte raad

Waar in dit arrest hierna overwegingen en beslissingen omtrent medeplegen en voorbedachte raad zullen volgen, gelden daarvoor de navolgende kaders.

2.3.1.1. Medeplegen

(…)

2.3.1.2. Voorbedachte raad

Voor een bewezenverklaring van het bestanddeel ‘voorbedachte raad’ moet komen vast te staan dat de verdachte zich gedurende enige tijd heeft kunnen beraden op het te nemen of het genomen besluit en dat hij niet heeft gehandeld in een ogenblikkelijke gemoedsopwelling, zodat hij de gelegenheid heeft gehad na te denken over de betekenis en de gevolgen van zijn voorgenomen daad en zich daarvan rekenschap te geven.

Bij de vraag of sprake is van voorbedachte raad gaat het bij uitstek om een weging en waardering van de omstandigheden van het concrete geval door de rechter, waarbij deze het gewicht moet bepalen van de aanwijzingen die voor of tegen het bewezen verklaren van voorbedachte raad pleiten. De vaststelling dat de verdachte voldoende tijd had om zich te beraden op het te nemen of het genomen besluit vormt weliswaar een belangrijke objectieve aanwijzing dat met voorbedachte raad is gehandeld, maar behoeft de rechter niet ervan te weerhouden aan contra-indicaties een zwaarder gewicht toe te kennen. Mede met het oog op het strafverzwarende gevolg dat dit bestanddeel heeft, moeten aan de vaststelling dat de voor voorbedachte raad vereiste gelegenheid heeft bestaan, bepaaldelijk eisen worden gesteld en dient de rechter, in het bijzonder indien de voorbedachte raad niet rechtstreeks uit de bewijsmiddelen volgt, daaraan in zijn motivering van de bewezenverklaring nadere aandacht te geven (vgl. Hoge Raad 28 februari 2012, ECLI:NL:HR:2012:BR2342).

De achtergrond van het vereiste dat de verdachte de gelegenheid heeft gehad na te denken over de betekenis en de gevolgen van zijn voorgenomen daad en zich daarvan rekenschap te geven, is dat ingeval vaststaat dat de verdachte die gelegenheid heeft gehad, het redelijk is aan te nemen dat de verdachte gebruik heeft gemaakt van die gelegenheid en dus daadwerkelijk heeft nagedacht over de betekenis en de gevolgen van zijn voorgenomen daad en zich daarvan rekenschap heeft gegeven. Dat de verdachte daadwerkelijk heeft nagedacht en zich rekenschap heeft gegeven leent zich immers moeilijk voor strafrechtelijk bewijs, zeker in het geval dat de verklaringen van de verdachte en/of eventuele getuigen geen inzicht geven in hetgeen voor en ten tijde van het begaan van het feit in de verdachte is omgegaan. Of in een dergelijk geval voorbedachte raad bewezen kan worden, hangt dan sterk af van de hierboven bedoelde gelegenheid en van de overige feitelijke omstandigheden van het geval zoals de aard van het feit, de omstandigheden waaronder het is begaan alsmede de gedragingen van de verdachte voor en tijdens het begaan van het feit. Daarbij

verdient opmerking dat de enkele omstandigheid dat niet is komen vast te staan dat is gehandeld in een ogenblikkelijke gemoedsopwelling, niet toereikend is om daaraan de gevolgtrekking te verbinden dat sprake is van voorbedachte raad (vgl. Hoge Raad 15 oktober 2013, ECLI:NL:HR:2013:963; Hoge Raad 13 september 2016, ECLI:NL:HR:2016:2058 en Hoge Raad 20 december 2016, ECLI:NL:HR:2016:2907). Voor ‘voorbedachten rade’ moet komen vast te staan dat een verdachte enige tijd heeft gehad om zich te beraden, zodat hij de gelegenheid heeft gehad na te denken over de betekenis en de gevolgen van zijn voorgenomen daad en zich daar rekenschap van te geven. Of voorbedachten rade bewezen kan worden, hangt sterk af van de gelegenheid en van de overige feitelijke omstandigheden van het geval zoals de aard van het feit, de wijze waarop het feit is begaan alsmede de gedragingen van de verdachte voor en tijdens het begaan van dat feit.

De moord op [slachtoffer 1] en de poging tot moord op [slachtoffer 2]: overwegingen met betrekking tot medeplegen en voorbedachte raad(…)

Naar het oordeel van het hof is sprake geweest van een vooropgezet plan om [slachtoffer 1] te vermoorden, aangezien:

- voor de moord op 25 september 2015 een gestolen auto is gebruikt: een Volkswagen Golf die tussen 29 en 30 juni 2015 is gestolen in Brunssum. Op de auto zijn nadien andere (Duitse) kentekenplaten aangebracht (dossierpagina’s 554, 556, 520, 1969 en 715);

- de gestolen Volkswagen Golf op enig moment is verplaatst naar de woning van [medeverdachte 1] en vervolgens is dat voertuig op 25 september 2015 voor het schietincident gebruikt;

- [verdachte] op 19 mei 2016 tegenover de WOD-er heeft verklaard dat ze achter een man aan zaten die hun wat had geflikt en dat deze man kapot moest (dossierpagina 971);

- naast de verklaring van [verdachte] ook overigens uit het dossier valt af te leiden dat sprake was van een conflict tussen [medeverdachte 1], ‘De Lange’, [verdachte] en [slachtoffer 1]. Er zij verwezen naar de eerder besproken TCI-informatie, de verklaringen van [slachtoffer 2] en de moeder en zus van [slachtoffer 1];

- [verdachte] in datzelfde gesprek heeft verklaard dat hij bij het schietincident “de banaan” had gebruikt, daarin 60 kogels gaan en dat voormeld aantal “genoeg was voor de job” (dossierpagina 960);

- gebruik is gemaakt van twee schutters die in het bezit waren van een aanzienlijke hoeveelheid munitie;

- [verdachte] voorafgaand aan het schietincident een automatisch wapen heeft aangeschaft, welke hij heeft meegenomen en heeft gebruikt bij het schietincident;

- [verdachte] op 3 juni 2016 tegenover de WOD-er heeft verklaard dat ze de man in de auto hadden beschoten en niet ergens anders, omdat dit onmogelijk was: de man verplaatste zich snel en zonder patroon (proces-verbaal op dossierpagina 981);

- [medeverdachte 1] tijdens de WOD-inzet op 8 juni 2016 heeft verklaard over een incident dat onmiskenbaar betrekking heeft op de schietpartij op 25 september 2015, waarover hij heeft gezegd dat “een zaakje afgehandeld moest worden” (proces-verbaal op dossierpagina 985);

- [medeverdachte 1], [verdachte] en de tweede schutter na het schietincident in de Volkswagen Golf zijn gevlucht naar Houthalen (België), alwaar de Volkswagen in de brand is gestoken (onmiskenbaar om sporen te wissen), waarna zij hun weg hebben vervolgd in een ander voertuig.

Het hof acht op grond van alle genoemde handelingen, gezien de aard en de uiterlijke verschijningsvorm van de gedraging(en) en de omstandigheden waaronder en de wijze waarop deze hebben plaatsgevonden, de aanwezige motieven om [slachtoffer 1] naar het leven te staan, mede gezien de planmatigheid van de voorbereiding in combinatie met het tijdsverloop voorafgaande aan de uitvoering van de misdrijven, belangrijke factoren voor het kunnen aannemen van voorbedachte raad en dus van (poging tot) moord op [slachtoffer 1] en [slachtoffer 2]. Er was ten aanzien van [slachtoffer 1] een vooropgezet plan om hem te doden, dat - in ieder geval - al langere tijd voor 25 september 2015 bestond. Dat valt onder meer af te leiden uit de mededeling van [verdachte] dat [slachtoffer 1] in de auto is beschoten omdat hij zich snel en zonder patroon verplaatste. De verdachten hebben volgens het hof op planmatige wijze uitvoering gegeven aan voormeld plan. Daarmee is het bewijs van de voorbedachte raad gegeven.

Het hof verwerpt het verweer van de verdediging.

Ten aanzien van de vraag of verdachte tevens met voorbedachten rade heeft gehandeld in de

richting van [slachtoffer 2] overweegt het hof nog het volgende.

Het hof stelt voorop dat voorbedachten rade, gezien de invulling die aan dit bestanddeel in de jurisprudentie wordt gegeven, in beginsel een objectieve strafverzwarende omstandigheid betreft welke naast het tevens vereiste opzettelijk handelen van de verdachte invulling geeft aan het in het geval van [slachtoffer 2] aan de orde zijnde misdrijf poging tot moord. Bij de vraag of sprake is van voorbedachte raad gaat het immers, zoals hiervoor al overwogen, om de afweging of de verdachte zich gedurende enige tijd heeft kunnen beraden op het te nemen of het genomen besluit en het redelijk is aan te nemen dat de verdachte gebruik heeft gemaakt van die gelegenheid en dus daadwerkelijk heeft nagedacht over de betekenis en de gevolgen van zijn voorgenomen daad en zich daarvan rekenschap heeft gegeven. Dit betreft bij uitstek een weging en waardering van de (objectieve) omstandigheden van het concrete geval.

Dat de verdachte mogelijk niet de naaste bedoeling had om het latere slachtoffer [slachtoffer 2] te raken, kan onder omstandigheden enkel het vereiste opzet beïnvloeden, maar niet tevens de vereiste voorbedachte raad. In het voorgaande is reeds impliciet vastgesteld dat de verdachte gezien de aard van de gedragingen en de omstandigheden waaronder hij heeft gehandeld bewust de aanmerkelijke kans op dodelijk letsel bij het beoogde en latere slachtoffer [slachtoffer 1] heeft aanvaard. Het hof stelt vast dat voor verdachte en zijn mededaders te zien moet zijn geweest dat [slachtoffer 1] als bijrijder in de Kia Picanto was gezeten en dat aldus nog een chauffeur naast hem zat. Dat heeft verdachte en zijn mededaders niet weerhouden van hun plan of handelingen en zij zijn zonder zich ook maar ergens om te bekommeren doorgegaan met de uitvoering van het voorgenomen plan. De Kia Picanto waarin zich zowel [slachtoffer 1] als [slachtoffer 2] bevonden, is vervolgens gericht, vanaf korte afstand, veelvuldig met vuurwapens beschoten. Dat de schoten wellicht in beginsel niet bedoeld waren voor het latere slachtoffer [slachtoffer 2], dan wel ongelukkigerwijs eveneens [slachtoffer 2] hebben geraakt in plaats van het beoogde slachtoffer [slachtoffer 1], leidt bij het hof gezien de aard van de gedraging en de omstandigheden waaronder verdachte en zijn mededaders hebben gehandeld, niet tot het oordeel dat in casu geen sprake was van (voorwaardelijk) opzettelijk handelen door verdachte. Immers, door op de wijze te handelen zoals hiervoor weergegeven, heeft verdachte ten minste bewust de aanmerkelijke kans op dodelijk letsel bij de in de auto bij [slachtoffer 1] aanwezige [slachtoffer 2] aanvaard. Dit laat onverlet dat het volgens het hof gezien de genoemde omstandigheden redelijk is aan te nemen dat de verdachte daadwerkelijk heeft nagedacht over de betekenis en de gevolgen van zijn voorgenomen daad en zich daarvan rekenschap heeft gegeven en in casu ook sprake is geweest van voorbedachten rade ten aanzien van het latere slachtoffer [slachtoffer 2].

Het hof acht daarmee eveneens wettig en overtuigend bewezen dat verdachte opzettelijk en met voorbedachte raad heeft geprobeerd [slachtoffer 2] van het leven te beroven.”

Het middel houdt een drietal klachten in. In de eerste plaats wordt geklaagd dat het hof voor het bewijs van de voorbedachte raad als vierde genoemde omstandigheid redengevend heeft geacht dat uit TCI-informatie blijkt dat er sprake was van een conflict tussen [medeverdachte 1], ‘De Lange’, verdachte en [slachtoffer 1], terwijl dit gegeven niet in de bewijsmiddelen is vermeld en het hof evenmin in zijn overweging met voldoende mate van nauwkeurigheid het wettige bewijsmiddel heeft aangegeven waaraan het dit gegeven heeft ontleend.

Het hof heeft voor zijn oordeel dat sprake is geweest van een vooropgezet plan om [slachtoffer 1] te vermoorden onder meer redengevend geacht dat de verdachte op 19 mei 2016 tegenover de WOD-er heeft verklaard dat ze achter een man aan zaten die hun wat had geflikt en dat deze man kapot moest. Dat sprake was van een conflict tussen enerzijds de verdachte, [medeverdachte 1] en ‘De Lange’ en anderzijds [slachtoffer 1] leidt het hof ook (overigens) uit het dossier af, namelijk uit “de eerder besproken TCI-informatie”, de verklaringen van [slachtoffer 2] (bewijsmiddelen 3 en 4), de verklaring van de moeder van [slachtoffer 1] (bewijsmiddel 6) en de verklaring van de zus van [slachtoffer 1] (bewijsmiddel 7).2.De verwijzing naar “de eerder besproken TCI-informatie” berust op een misslag, nu het bestreden arrest - anders dan het arrest in de samenhangende zaak waarin een identieke overweging voorkomt3.- geen bespreking van TCI-informatie inhoudt. Bewijsmiddel 10 (en 12) houdt evenwel verklaringen van “Pajo” (volgens het hof: de verdachte) in waarin hij uitvoerig relateert wat [slachtoffer 1] hen (“De Lange” ([medeverdachte 2]), Chanel ([medeverdachte 1]) en de verdachte zelf)4.geflikt had, te weten schieten op “De Lange”, met een auto inrijden (of dat willen doen) op het huis van [medeverdachte 1] - hij zou Chanel en De Lange kapot willen maken - en schieten op het huis van de vriendin van de verdachte. De eerste deelklacht faalt.

In de tweede plaats wordt geklaagd dat het hof voor het bewijs van de voorbedachte raad als tiende genoemde omstandigheid redengevend heeft geacht dat verdachte en de medeverdachten ná het schietincident in een Volkswagen Golf zijn gevlucht naar Houthalen (België), alwaar de Volkswagen in de brand is gestoken (onmiskenbaar om sporen te wissen), waarna zij hun weg hebben vervolgd in een ander voertuig. Volgens de steller van het middel heeft het hof de brandstichting na het schietincident ten onrechte betrokken bij zijn oordeel dat sprake is van voorbedachte raad.

Anders dan de steller van het middel, meen ik dat de redengevendheid van genoemde omstandigheid voor de planmatigheid van het handelen van de verdachten voor het hof kennelijk en niet onbegrijpelijk is gelegen in het feit dat na het schietincident door de verdachten met de vluchtauto naar een plek in België is gereden die in de buurt ligt van de plek waar een vriend van de verdachte woont die voor hem gestolen auto’s regelt (bewijsmiddel 8), zodat zij in die gestolen auto verder konden rijden en zich van de eerste vluchtauto (en de daarin aanwezige sporen) konden ontdoen door deze in brand te steken. Uit bewijsmiddel 11 blijkt dat zij in het bezit waren van een fles benzine. Ook deze klacht faalt derhalve.

In de derde plaats wordt geklaagd dat het hof voor het bewijs van de voorbedachte raad als eerste omstandigheid redengevend heeft geacht dat de Volkswagen Golf die door de verdachte en de medeverdachten bij het schietincident is gebruikt van diefstal afkomstig was. Volgens de steller van het middel heeft het hof niet vastgesteld dat de verdachte wist dat deze personenauto was gestolen, waarbij voor een nadere toelichting wordt verwezen naar de toelichting op het derde middel.

Ook deze klacht faalt. In de eerste plaats merk ik op dat het bij de uitvoering van het schietincident gebruikmaken van een gestolen auto die niet tot de verdachten te herleiden is op zichzelf redengevend kan zijn voor het bestaan van een vooropgezet plan. Voor het overige verwijs ik naar hetgeen hierna onder 5.5 is vermeld.

Ten slotte merk ik op dat ook als over het voorgaande anders wordt gedacht, uit de overige door het hof in aanmerking genomen redengevende omstandigheden - in onderling verband en samenhang bezien - in voldoende mate kan worden afgeleid dat er een vooropgezet plan bestond om [slachtoffer 1] te vermoorden. Daarbij merk ik nog op dat de omstandigheid dat [slachtoffer 1] zich volgens de verklaring van de verdachte snel en zonder patroon verplaatste lijkt te duiden op een voorverkenning.

Het middel faalt in al zijn onderdelen en kan worden afgedaan met de aan art. 81 RO ontleende motivering.