Rb. Oost-Brabant, 19-03-2021, nr. 20/3282

Verweerder stelt dat de in het verleden aangevraagde en verleende vergunning voorziet in een mestverwerkingsinstallatie met co-vergister, bedoeld voor de verwerking van mest en co-substraten. Co-substraat is volgens verweerder een term om diverse andere materialen, anders dan dierlijke mest, aan te duiden. Co-substraten worden immers toegevoegd aan dierlijke mest om de productie van de vergister te verhogen. Voorschrift 1.1.1 uit de veranderingsvergunning van 2014 maakt volgens verweerder een duidelijk onderscheid tussen de innamecapaciteit voor dierlijke mest (36.500 ton) en de innamecapaciteit voor co-substraten (35.500 ton) met een gezamenlijke capaciteit van 72.000 ton per jaar. Als het de bedoeling was geweest een jaarlijkse inname en verwerking van 72.000 ton dierlijke mest toe te staan, had geen voorschrift met een dergelijk onderscheid hoeven te worden gesteld, aldus verweerder.

Voorschrift 1.1.1 van de veranderingsvergunning uit 2014 luidt als volgt: “In de inrichting mogen maximaal de in de tabel genoemde hoeveelheden van de hieronder vermelde stoffen per kalenderjaar worden ingenomen en verwerkt. De diverse co-substraten dienen te zijn opgenomen in de NTA 8003 beschikbare lijst”. In de tabel is een maximale hoeveelheid dierlijke mest genoemd (36.500 ton/jaar) en een maximale hoeveelheid co-substraten, zoals opgenomen in de lijst van de NTA 8003 (35.500 ton/jaar).

Op de lijst van de NTA 8003 staan codes van grondstoffen die in vergisters worden gebruikt. Er zijn ook codes opgenomen voor verschillende vormen van dierlijke mest.

In voorschrift 1.1.1 van de veranderingsvergunning uit 2014 staat niet dat alle stoffen op de NTA 8003-lijst als co-substraat zijn aangemerkt. Uit de tekst van het vergunningsvoorschrift en de context van de veranderingsvergunning volgt volgens de rechtbank duidelijk dat als co-substraat alleen grondstoffen, vermeld op de NTA 8003-lijst, mogen worden toegepast, die niet tevens zijn te beschouwen als dierlijke mest. Daarnaast heeft verweerder terecht aangevoerd dat, al zou dierlijke mest als een vorm van co-substraat moeten worden beschouwd, dit niet wegneemt dat er een harde grens van 36.500 ton/jaar is opgenomen in de veranderingsvergunning voor de in te nemen en te verwerken hoeveelheid dierlijke mest. De rechtbank is daarom van oordeel dat de veranderingsvergunning uit 2014 klip en klaar verbiedt dat dierlijke mest - ook - als co-substraat mag worden ingenomen en verwerkt, naast de maximale hoeveelheid in te nemen en te verwerken hoeveelheid dierlijke mest. Er is dan ook geen aanleiding voorschrift 1.1.1 van de veranderingsvergunning uit te leggen op de door eiseres voorgestane wijze.

De bij het primaire besluit opgelegde last onder dwangsom is opgelegd ter voorkoming van herhaling van de eerder in 2018 en 2019 geconstateerde overtredingen. Op grond van artikel 5:2, eerste lid, aanhef en onder b, van de Awb kan een herstelsanctie ter voorkoming van herhaling van een overtreding worden opgelegd, indien een bestuursorgaan kan aantonen dat er van een mogelijke herhaling sprake is. De rechtbank is van oordeel dat verweerder zich terecht op het standpunt heeft gesteld dat het aannemelijk was dat in 2020 een herhaling zou plaatsvinden van overtreding van voorschrift 1.1.1 van de veranderingsvergunning. Daarbij neemt de rechtbank in aanmerking dat in 2018 en 2019 al sprake is geweest van een overtreding van dat voorschrift, dat eerder opgelegde lasten onder dwangsom daar niets aan hebben veranderd en dat de heer [naam] - naar onweersproken is gesteld - tijdens een telefoongesprek op 6 februari 2020 met de Omgevingsdienst heeft aangegeven dat de maximale innamecapaciteit in 2019 was overschreden, omdat sprake was van contractueel vastgelegde afnameverplichtingen van mest. Daarbij heeft hij ook verteld dat die verplichtingen zijn aangegaan in de verwachting dat de maximaal toegestane hoeveelheid in te nemen mest spoedig zou worden verruimd. Gelet hierop was het aannemelijk dat - zolang er nog geen omgevingsvergunning voor een verruiming van de innamecapaciteit van mest zou zijn verleend - opnieuw een overtreding van voorschrift 1.1.1 van de veranderingsvergunning zou gaan plaatsvinden en was verweerder dan ook bevoegd om de last onder dwangsom op te leggen ter voorkoming van herhaling van de in 2018 en 2019 vastgestelde overtredingen. De beroepsgrond faalt.Concreet zicht op legalisatie4.1 Eiseres voert vervolgens aan dat verweerder niet heeft onderzocht en onderkend dat concreet zicht op legalisatie bestond, omdat op 9 april 2020 een positief ontwerpbesluit ter inzage was gelegd voor het innemen van meer dierlijke mest. Het standpunt van verweerder, dat bij een last ter voorkoming van herhaling van een overtreding geen sprake kan zijn van concreet zicht op legalisatie, omdat de overtreding zich nog niet heeft voorgedaan, is volgens eiseres onjuist.Ook dan moet worden beoordeeld of sprake is van een concreet zicht op legalisatie. Dit blijkt uit overweging 5 van de uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (Afdeling) van 21 mei 2014 (ECLI:NL:RVS:2014:1795) en overweging 5.1 van de uitspraak van 24 december 2019 (ECLI:NL:RVS:2019:4394), aldus eiseres. Zij voert verder aan dat, gelet op deze uitspraken, van een bestuursorgaan, in geval van concreet zicht op legalisatie, gevergd of geëist kan worden dat van handhavend optreden wordt afgezien. Het oordeel van de voorzieningenrechter, dat verweerder in zo’n situatie slechts bevoegd, maar niet verplicht is om van handhaving af te zien, is volgens eiseres onjuist. De last onder dwangsom is opgelegd nadat verweerder een positief ontwerpbesluit ter inzage had gelegd. Op dat moment had verweerder op grond van de aanvraag al aannemelijk geacht dat de omgevingsvergunning verleend kon worden. Dit is bij een omgevingsvergunning voor de activiteit milieu voldoende voor het aannemen van concreet zicht op legalisatie. Dit betekent dat verweerder in dit geval van handhavend optreden had moeten afzien, aldus eiseres.

Verweerder stelt dat hij, indien een ontvankelijke aanvraag voor een omgevingsvergunning voor de activiteit milieu is ingediend en geen beletselen worden gezien voor vergunningverlening, bevoegd, maar niet verplicht is om van handhaving af te zien. Dit volgt uit de formulering van de beginselplicht tot handhaving in de rechtspraak, waarin besloten zit dat in dat geval van het bestuursorgaan “mag worden gevergd” dit niet te doen. Ook de formulering “dit kan zich voordoen indien concreet zicht op legalisatie bestaat” wijst op een bevoegdheid van verweerder en niet op een verplichting. Verweerder heeft er voor gekozen om in dit geval niet van handhavend optreden af te zien, omdat het ontwerpbesluit een aantal voorschriften bevatte over de beperking van geuroverlast, die nog niet handhaafbaar waren, en er daarnaast sprake was van klachten en meldingen over geuroverlast door omwonenden.

Volgens vaste rechtspraak (bijvoorbeeld de uitspraak van de Afdeling van 17 februari 2021, ECLI:NL:RVS:2021:326) zal, gelet op het algemeen belang dat gediend is met handhaving, in geval van overtreding van een wettelijk voorschrift het bestuursorgaan dat bevoegd is om met een last onder bestuursdwang of een last onder dwangsom op te treden, in de regel van deze bevoegdheid gebruik moeten maken. Slechts onder bijzondere omstandigheden mag van het bestuursorgaan worden gevergd, dit niet te doen. Dit kan zich voordoen indien concreet zicht op legalisatie bestaat. Voorts kan handhavend optreden zodanig onevenredig zijn in verhouding tot de daarmee te dienen belangen dat van optreden in een concrete situatie behoort te worden afgezien.

Om concreet zicht op legalisatie in verband met een nieuwe omgevingsvergunning voor de activiteit milieu te kunnen aannemen, moet een ontvankelijke vergunningaanvraag zijn ingediend. Voldoende is in beginsel dat de aanvraag volgens het bevoegd gezag voldoende gegevens bevat voor een goede beoordeling van de gevolgen van de inrichting voor het milieu en dat het bevoegd gezag geen beletselen ziet voor verlening van de gevraagde vergunning. In dit geval was sprake van een ontvankelijke vergunningaanvraag op 17 april 2020 en was verweerder, gelet op het ter inzage gelegde ontwerpbesluit, bereid de gevraagde vergunning te verlenen. Dit betekent dat er ten tijde van het primaire besluit van 17 april 2020 sprake was van concreet zicht op legalisatie. In het primaire besluit heeft verweerder gesteld dat geen sprake was van concreet zicht op legalisatie. Dat was niet juist. In het bestreden besluit heeft verweerder echter erkend dat sprake was van concreet zicht op legalisatie op het moment van het opleggen van de last onder dwangsom, maar zich op het standpunt gesteld dat desondanks toch niet van handhavend optreden zou worden afgezien. In zoverre mist de beroepsgrond van eiseres, dat verweerder in het in bestreden besluit niet onderzocht en onderkend heeft dat sprake was van concreet zicht op legalisatie, feitelijke grondslag.

Verder volgt de rechtbank eiseres niet in haar standpunt dat, indien sprake is van concreet zicht op legalisatie, altijd van handhavend optreden moet worden afgezien. Dit blijkt ook niet uit de vaste rechtspraak van de Afdeling, zoals aangegeven onder 4.3. Het is en blijft een bevoegdheid om handhavend op te treden. Er is geen sprake van een verplichting om een overtreding door de vingers te zien, omdat er een concreet zicht is op legalisatie. Verweerder heeft aan zijn besluit om te gaan handhaven in dit geval ten grondslag gelegd dat het toestaan van een (forse) overschrijding van de vergunde innamecapaciteit van mest, vooruitlopend op het definitief verlenen van de omgevingsvergunning, onwenselijk zou zijn, mede gelet op ingekomen klachten en meldingen van geuroverlast. Ook heeft verweerder naar voren gebracht dat aan het ontwerpbesluit van 9 april 2020 een aantal voorschriften was verbonden ter beperking van geuroverlast, maar dat er nog geen sprake was van een in werking getreden vergunning. Verweerder zou niet kunnen handhaven op voorschriften in een ontwerpbesluit. Naar het oordeel van de rechtbank heeft verweerder in deze omstandigheden in redelijkheid aanleiding kunnen zien om niet van handhavend optreden af te zien. Tot onevenredigheid leidt dit naar het oordeel van de rechtbank niet.Ook deze beroepsgrond faalt.

5. Het beroep is ongegrond. Voor een proceskostenveroordeling bestaat geen aanleiding.