HvJ EU, 26-09-2018, nr. C-99/17 P

Met het eerste onderdeel van het eerste middel, dat in het bijzonder betrekking heeft op punt 160 van het bestreden arrest, verwijt rekwirante het Gerecht dat het slechts vijf van de door de Commissie vastgestelde vermeend onrechtmatige contacten tussen haarzelf en Samsung of Renesas heeft onderzocht, terwijl zij elk van die contacten had bestreden. Deze onvolledige en selectieve rechterlijke toetsing van het litigieuze besluit is in strijd met artikel 263 VWEU en heeft ertoe geleid dat onvoldoende toezicht is gehouden op de hoogte van de geldboete. De onjuistheid van de beoordelingen van de Commissie ten aanzien van een deel van de bestreden contacten had volgens rekwirante tot nietigverklaring van de overeenkomstige conclusies van de Commissie in het litigieuze besluit moeten leiden.

Het Gerecht is bovendien de motiveringsplicht als voorgeschreven in artikel 36 van het Statuut van het Hof van Justitie van de Europese Unie niet nagekomen. Meer in het bijzonder heeft het verzuimd afdoende redenen aan te dragen ter rechtvaardiging van de benadering die het in punt 160 van het bestreden arrest heeft uiteengezet en van de selectie van de vijf contacten die zijn onderzocht.

Als gevolg van deze selectieve toetsing heeft het Gerecht de ernst van de gestelde inbreuk niet ten volle kunnen beoordelen en het bedrag van de opgelegde geldboete niet kunnen toetsen. Het Gerecht heeft in ontoereikende mate op rekwirantes argumenten inzake de geldboete geantwoord, zoals volgt uit het derde middel in hogere voorziening. Meer bepaald kon het Gerecht het bedrag van de haar opgelegde geldboete niet bevestigen, aangezien haar deelname aan de inbreuk is gereduceerd tot de vijf contacten waarvan is bewezen dat die hebben plaatsgevonden.

Bij de niet-onderzochte contacten heeft het Gerecht zich in met name punt 153 van het bestreden arrest beperkt tot een verwijzing naar de conclusies van de Commissie, zonder die te toetsen zoals het had moeten doen.

De selectieve toetsing door het Gerecht is tegenstrijdig en incoherent met de beoordelingen die het in de punten 136, 137 en 211 van het bestreden arrest heeft verricht. Door deze selectieve toetsing heeft het Gerecht de kenmerken van de door de Commissie gestelde inbreuk onjuist opgevat, aangezien de door het Gerecht onderzochte contacten niet volstaan als onderbouwing voor de vaststelling dat wat rekwirante betreft sprake is van één enkele en voortdurende inbreuk.

Omdat het Gerecht de andere door de Commissie vastgestelde contacten niet heeft bevestigd en meer bepaald omdat het de vermeende contacten tussen rekwirante en Renesas in 2003, die in overweging 160 van het litigieuze besluit zijn vermeld, niet heeft onderzocht, beschikte het over geen enkele basis om vast te stellen wat de strekking van de onrechtmatige bijeenkomsten tussen Samsung en rekwirante was. Volgens rekwirante beschikte het Gerecht derhalve over geen enkel bewijs, anders dan het bewijs dat zij betwist, ter onderbouwing van het bestaan en de inhoud van de contacten die zij met Samsung zou hebben gehad.

Rekwirante verduidelijkt dat de selectieve toetsing haar rechtspositie aantast, aangezien zij daardoor is blootgesteld aan ongerechtvaardigde aanspraken van derden, zoals vorderingen tot schadevergoeding.

De Commissie bestrijdt al deze argumenten.

Zij merkt op dat rekwirante niet is opgekomen tegen de conclusie in de overwegingen 38 tot en met 41, 68, 76, 77, 246 en 297 van het litigieuze besluit, dat de prijzen voor smartcardchips in beginsel op jaarbasis werden bepaald. Volgens de Commissie kon het Gerecht zich bijgevolg beperken tot de verificatie of rekwirante aan op zijn minst één mededingingsbeperkend contact per jaar had deelgenomen in de periode 2003–2005. Het volstaat namelijk dat de economische resultaten van de mededingingsbeperkende contacten hun gevolgen blijven sorteren na de datum waarop zij hebben plaatsgevonden.

In deze omstandigheden hoefde het Gerecht niet te rechtvaardigen waarom het had gekozen voor de vijf contacten die het heeft onderzocht en waarom het de deelname van rekwirante aan de zes overige contacten niet heeft onderzocht.

Er was voor het Gerecht geen beletsel om de argumenten inzake de ernst van de inbreuk en het bedrag van de geldboete te beoordelen. Meer bepaald gaat van het aantal contacten waaraan rekwirante heeft deelgenomen, geen invloed uit op de beoordeling van de ernst van de inbreuk of op de mogelijkheid om een percentage voor de ernst van 16 % toe te passen.

Evenmin was er voor het Gerecht een beletsel om de argumenten inzake rekwirantes deelname aan de enkele en voortdurende inbreuk te onderzoeken, aangezien zij aan op zijn minst één contact per jaar heeft deelgenomen en deze contacten te plaatsen waren in het kader van een totaalplan. Ook heeft het de argumenten inzake de mededingingsverstorende aard van de contacten met Samsung op 24 september en 3 november 2003 op correcte wijze kunnen beoordelen, aangezien het door Renesas verstrekte bewijsmateriaal slechts een van de redenen was waarom het Gerecht de conclusies van de Commissie inzake de geloofwaardigheid van Samsung als getuige en de informatie-uitwisseling tijdens bedoelde contacten heeft bevestigd.

Rekwirantes argument inzake nietigverklaring van het litigieuze besluit in zijn geheel is overeenkomstig artikel 169, lid 2, van het Reglement voor de procesvoering van het Hof niet-ontvankelijk.

Het argument inzake punt 153 van het bestreden arrest is niet ter zake dienend, aangezien het Gerecht geen gevolgen heeft verbonden aan de verwijzing naar de negen andere mededingingsverstorende contacten dan die van 3 en 27 november 2003.

Rekwirante staat niet wegens de benadering van het Gerecht bloot aan vorderingen tot schadevergoeding, maar omdat zij aan op zijn minst één mededingingsverstorend contact per jaar heeft deelgenomen in 2003–2005.

Bij het argument inzake de punten 136 en 137 van het bestreden arrest verwart rekwirante twee verschillende begrippen met elkaar, namelijk het bewijs van het aantal mededingingsverstorende contacten waaraan rekwirante heeft deelgenomen en het bewijs dat die contacten mededingingsverstorend waren.

Allereerst moet worden opgemerkt dat punt 160 van het bestreden arrest betrekking heeft op de beoordeling die het Gerecht heeft verricht van het derde onderdeel van het derde middel dat rekwirante voor hem had aangevoerd, ontleend aan het ontbreken van bewijs aan de hand waarvan het bestaan van een inbreuk op artikel 101 VWEU kon worden vastgesteld. In dit punt staat:

Na rekwirantes argumenten ten aanzien van de vijf voornoemde contacten te hebben onderzocht, is het Gerecht in punt 207 van het bestreden arrest tot het oordeel gekomen dat de Commissie geen blijk heeft gegeven van een onjuiste opvatting door te oordelen dat rekwirante had deelgenomen aan mededingingsbeperkende besprekingen met Samsung en Renesas tussen 24 september 2003 en 31 maart 2005.

Het Gerecht heeft rekwirantes argumenten waarmee zij de conclusies van de Commissie ten aanzien van de zes andere jegens haar in aanmerking genomen bilaterale contacten in het litigieuze besluit bestreed, daarentegen niet onderzocht.

Rekwirante kan zich niet in die benadering van het Gerecht vinden, in wezen omdat die onverenigbaar is met de vereisten van een volledige rechterlijke toetsing ten behoeve van het wettigheidstoezicht en het toezicht op het bedrag van de geldboete.

In dat verband moet in herinnering worden gebracht dat bij de rechterlijke toetsing van de in procedures op grond van de artikelen 101 VWEU en 102 VWEU vastgestelde besluiten van de Commissie sprake is van toetsing van de wettigheid van de handelingen van de instellingen zoals neergelegd in artikel 263 VWEU, welke toetsing krachtens artikel 261 VWEU en op verzoek van de verzoekende partijen kan worden aangevuld met de uitoefening door het Gerecht van volledige rechtsmacht wat de door de Commissie in dit verband opgelegde sancties betreft (arrest van 21 januari 2016, Galp Energía España e.a./Commissie, C-603/13 P, EU:C:2016:38, punt 71).

De wettigheidstoetsing van artikel 263 VWEU heeft betrekking op alle aspecten van de in procedures op grond van de artikelen 101 en 102 VWEU vastgestelde besluiten van de Commissie, welke door het Gerecht grondig, zowel juridisch als feitelijk, worden getoetst op basis van de door de verzoekende partij aangevoerde middelen en rekening houdend met alle door deze laatste aangedragen informatie (zie in die zin arrest van 21 januari 2016, Galp Energía España e.a./Commissie, C-603/13 P, EU:C:2016:38, punt 72 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

In de onderhavige zaak wil rekwirante met name verkrijgen dat de wettigheid van de vaststelling van de Commissie dat zij aan één enkele en voortdurende inbreuk heeft deelgenomen in de periode van 24 september 2003 tot en met 31 maart 2005 wordt getoetst.

Zoals blijkt uit punt 43 van het onderhavige arrest heeft het Gerecht de beperking van zijn toezicht tot vijf van de elf betrokken bilaterale contacten gerechtvaardigd met het door rekwirante niet-betwiste feit dat in beginsel op jaarbasis over de prijzen werd onderhandeld. Daaraan moet worden toegevoegd dat rekwirante in het stadium van de hogere voorziening geen argument heeft aangevoerd dat aan die rechtvaardiging kan afdoen, zoals volgt uit de punten 115 en 116 van het onderhavige arrest.

Het Gerecht heeft bijgevolg rechtens genoegzaam uiteengezet waarom het een beperkt aantal van de door rekwirante bestreden contacten heeft getoetst.

Daarnaast moet worden geoordeeld dat het Gerecht zich voor de bevestiging van de wettigheid van de vaststelling van de Commissie dat rekwirante aan de betrokken inbreuk had deelgenomen, mocht beperken tot de toetsing van de beoordelingen van de Commissie van niet alleen het eerste en het laatste heimelijke contact, maar ook één of twee contacten per jaar waarin de deelname heeft geduurd.

In het kader van een inbreuk met een zekere duur heeft het feit dat zich in verschillende tijdvakken, met langere of kortere tussenpozen, manifestaties van het kartel voordoen, immers geen invloed op het bestaan van dit kartel, voor zover met de verschillende handelingen die deel uitmaken van de inbreuk, hetzelfde doel wordt nagestreefd en deze handelingen passen in het kader van één enkele en voortdurende inbreuk (arrest van 21 september 2006, Technische Unie/Commissie, C-113/04 P, EU:C:2006:593, punt 169).

Voorts volgt uit vaste rechtspraak dat het feit dat een onderneming niet aan alle bestanddelen van een kartel heeft deelgenomen of een zeer kleine rol heeft gespeeld bij de onderdelen waaraan zij heeft deelgenomen, niet relevant is voor de vaststelling dat zij een inbreuk heeft gepleegd, daar die elementen slechts in aanmerking dienen te worden genomen bij de beoordeling van de ernst van de inbreuk en zo nodig bij de bepaling van het bedrag van de geldboete (arrest van 6 december 2012, Commissie/Verhuizingen Coppens, C-441/11 P, EU:C:2012:778, punt 45 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Derhalve moet het eerste onderdeel van het eerste middel worden afgewezen voor zover het aan schending van artikel 263 VWEU en aan niet-nakoming van de motiveringsplicht is ontleend.

Waar het eerste onderdeel van het eerste middel ook ziet op schending van de toetsingsbevoegdheid met volledige rechtsmacht van het Gerecht, zoals volgt punt 46 van het onderhavige arrest, en dus betrekking heeft op aspecten die in het kader van het derde middel zullen worden onderzocht, zal het betoog op dat punt samen met dit middel worden behandeld.

Met het tweede onderdeel van haar eerste middel verwijt rekwirante het Gerecht dat het haar in punt 118 van het bestreden arrest ten onrechte de bewijslast heeft opgelegd ter zake van het feit dat de interne e-mail van Samsung van 3 november 2003 (hierna: ‘e-mail van 3 november 2003’) niet echt was. Aangezien de Commissie, waarop de last om de inbreuk te bewijzen rust, heeft nagelaten om overeenkomstig het beginsel van behoorlijk bestuur en gelet op de ernstige twijfel die rekwirante dienaangaande had geuit, de echtheid van deze e-mail aan te tonen, hadden dit bewijs en andere bewijzen door Samsung overgelegde bewijzen niet-ontvankelijk moeten worden verklaard.

Het Gerecht heeft ook kennelijke fouten begaan en de rechten van de verdediging geschonden door in punt 74 van het bestreden arrest tot het oordeel te komen dat de conclusie van het door rekwirante overgelegde it-deskundigenverslag niet luidde dat genoemde e-mail niet echt was.

Door daarnaast in punt 118 van het bestreden arrest te verklaren dat rekwirante geen argument had aangevoerd dat de noodzaak van een onafhankelijk deskundigenverslag aantoonde, heeft het Gerecht de rechten van de verdediging en het recht op een eerlijk proces geschonden. Op basis van een beslissing van de Autorité de la concurrence française (mededingingsautoriteit, Frankrijk) meent rekwirante dat de Commissie, gelet op haar eigen opmerkingen en die van Samsung, verplicht was om een professionele deskundige aan te stellen om de echtheid van de e-mail in kwestie te evalueren. Dit geldt temeer in procedures op het gebied van mededingingsregelingen, gelet op het strafrechtelijke karakter ervan. De wetenschappelijke beoordelingen van de Commissie zijn niet van dien aard dat zij elke twijfel over de echtheid van de ingeroepen bewijzen wegnemen.

Door zich op dergelijke bewijzen te baseren, heeft het Gerecht de duur en de omvang van de betrokken inbreuk onjuist beoordeeld. Zonder de door Samsung overgelegde bewijzen, die niet-ontvankelijk hadden moeten worden verklaard, had de Commissie niet kunnen aantonen dat rekwirante in 2003 een inbreuk heeft gepleegd, en evenmin dat zij aan één enkele en voortdurende inbreuk heeft deelgenomen. Meer in het bijzonder komt rekwirante op tegen de punten 143 en 144 van het bestreden arrest en tegen de verwijzing in punt 150 van dit arrest naar de bewijzen die van ten tijde van de inbreuk dateren en de door Renesas verstrekte bewijzen, aangezien die niet door het Gerecht zijn onderzocht.

De Commissie betwist de gegrondheid van al deze argumenten.

Om te beginnen moet erop worden gewezen dat uit de feitelijke vaststellingen van het Gerecht blijkt dat de e-mail van 3 november 2003, die door Samsung is overgelegd na de opschorting van de schikkingsgesprekken, door de Commissie is gebruikt om aan te tonen dat er op die dag een mededingingsverstorend contact tussen rekwirante en Samsung is geweest. Rekwirante heeft voor de Commissie bestreden dat die e-mail echt is en een deskundigenverslag overgelegd bij haar opmerkingen over de tweede letter of facts, zijnde de gelegenheid waarbij haar die e-mail is meegedeeld. De Commissie heeft de twijfels die rekwirante heeft geuit, op basis van haar eigen wetenschappelijke beoordeling ten aanzien van de echtheid van diezelfde e-mail van de hand gewezen, zonder een onafhankelijk deskundigenonderzoek te laten verrichten.

Met het onderhavige onderdeel van het eerste middel komt rekwirante op tegen de afwijzing door het Gerecht van haar argument dat de Commissie heeft verzuimd een onafhankelijk deskundigenonderzoek te laten verrichten om zich ervan te vergewissen dat de e-mail van 3 november 2003 echt was. Het Gerecht heeft in punt 118 van het bestreden arrest op dat punt geoordeeld dat de Commissie over een zekere beoordelingsmarge ten aanzien van de te nemen aanvullende maatregelen beschikte en dat rekwirante in casu niet had aangetoond dat een dergelijk deskundigenonderzoek niet achterwege had mogen worden gelaten.

Rekwirante meent dat het Gerecht daarmee haar de bewijslast ter zake van de onechtheid van de e-mail van 3 november 2003 heeft opgelegd, waardoor in het bestreden arrest blijk is gegeven van een onjuiste rechtsopvatting.

In dit verband zij eraan herinnerd dat in het Unierecht het beginsel van de vrije beoordeling van het bewijs primeert, waaruit ten eerste volgt dat wanneer bewijsmateriaal rechtmatig is verkregen, de ontvankelijkheid ervan niet voor het Gerecht kan worden betwist en ten tweede dat het enige relevante criterium ter beoordeling van de bewijskracht van het rechtmatig aangevoerde bewijs de geloofwaardigheid ervan is (arrest van 19 december 2013, Siemens/Commissie, C-239/11 P, C-489/11 P en C-498/11 P, niet gepubliceerd, EU:C:2013:866, punt 128 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Wanneer de Commissie zich baseert op bewijzen die in beginsel volstaan om het bestaan van de inbreuk aan te tonen, kan de enkele verwijzing door de betrokken onderneming naar het mogelijkerwijs voorvallen van een omstandigheid die de bewijskracht van deze bewijzen kan aantasten, niet ertoe leiden dat de Commissie het tegenbewijs moet leveren dat deze omstandigheid de bewijskracht van deze bewijzen niet kon aantasten. De betrokken onderneming moet integendeel rechtens genoegzaam bewijzen dat de door haar aangevoerde omstandigheid zich heeft voorgedaan en dat deze omstandigheid afbreuk doet aan de bewijskracht van de bewijzen waarop de Commissie zich baseert, tenzij zij een dergelijk bewijs niet kan leveren ten gevolge van het gedrag van de Commissie (arrest van 22 november 2012, E.ON Energie/Commissie, C-89/11 P, EU:C:2012:738, punt 76).

Deze overwegingen kunnen worden getransponeerd naar de situatie waarin rekwirante niet de geloofwaardigheid van een bewijsstuk bestrijdt, maar de echtheid ervan betwist, zoals in casu.

In de onderhavige zaak volgt uit zowel de overwegingen 164 tot en met 174 van het litigieuze besluit als de punten 65, 74, 82 en 182 van het bestreden arrest dat de Commissie in dit besluit gedetailleerd heeft geantwoord op de twijfels die rekwirante ten aanzien van de echtheid van de e-mail van 3 november 2003 had geuit en dat zij die in essentie van de hand heeft gewezen. In die omstandigheden stond het aan rekwirante om voor het Gerecht aan te tonen dat het antwoord van de Commissie fouten bevatte omdat onvoldoende onderzoek was verricht. Wat dit laatste betreft, volgt uit vooral de punten 65 en 82 tot en met 84 van het bestreden arrest dat rekwirante er niet in is geslaagd om het bewijs te leveren dat dergelijke fouten zijn gemaakt.

Bijgevolg heeft het Gerecht, zonder een ongerechtvaardigde omkering van de bewijslast, de verschillende argumenten van rekwirante betreffende de onechtheid van de e-mail van 3 november 2003 kunnen afwijzen op de grond dat rekwirante niet had bewezen dat de door de Commissie gegeven toelichtingen onjuist waren. Het is ook zonder een dergelijke omkering dat het in punt 118 van het bestreden arrest rekwirantes argumenten dat de Commissie om een onafhankelijk wetenschappelijk onderzoek had moeten vragen om de echtheid van die e-mail aan te tonen, heeft kunnen afwijzen.

Voor zover rekwirante in die context stelt dat de rechten van de verdediging zijn geschonden, volstaat de opmerking dat zij zowel in de loop van de administratieve procedure als in de loop van de procedure voor het Gerecht haar argumenten inzake de onechtheid van de e-mail van 3 november 2003 heeft kunnen doen gelden.

Gelet op een en ander moeten rekwirantes argumenten inzake de punten 143, 144 en 150 van het bestreden arrest niet ter zake dienend worden geacht, omdat zij zijn gebaseerd op de onjuiste premisse dat het Gerecht haar de bewijslast ter zake van de onechtheid van de e-mail van 3 november 2003 heeft opgelegd.

Derhalve moet het tweede onderdeel van het eerste middel worden afgewezen.

Met het derde onderdeel van het eerste middel verwijt rekwirante het Gerecht dat het de rechten van de verdediging heeft geschonden en blijk heeft gegeven van een kennelijk onjuiste rechtsopvatting door in punt 85 van het bestreden arrest te oordelen dat het feit dat niet tijdig mededeling aan rekwirante is gedaan van de wetenschappelijke beoordelingen van de Commissie ten aanzien van de echtheid van de e-mail van 3 november 2003, dat belastend materiaal vormde, geen weerslag had gehad op het resultaat waartoe de Commissie in het litigieuze besluit was gekomen.

Rekwirante meent dat het verzuim van de Commissie om haar die beoordelingen mee te delen, haar de mogelijkheid heeft ontnomen om haar ernstige twijfels over de echtheid van deze e-mail nog verder te onderbouwen, om de onechtheid ervan of de noodzaak om met het oog daarop een onafhankelijk deskundigenonderzoek te verrichten aan te tonen en om op de beoordeling van de Commissie te reageren. De schending van de rechten van verdediging van rekwirante, die nog is verergerd doordat haar ten onrechte de bewijslast ter zake van de onechtheid van bedoeld e-mail is toegeschoven, kan niet worden verholpen door de overlegging van de wetenschappelijke beoordelingen in de loop van de procedure voor het Gerecht.

De Commissie bestrijdt al deze argumenten.

Met het onderhavige onderdeel stelt rekwirante dat het Gerecht haar betoog dat de Commissie haar rechten van verdediging niet heeft geëerbiedigd door te verzuimen om haar in de loop van de administratieve procedure haar eigen wetenschappelijke beoordelingen van de echtheid van e-mail van 3 november 2003 mee te delen, ten onrechte heeft afgewezen.

Het Gerecht heeft dienaangaande in de punten 77 en 80 van het bestreden arrest opgemerkt dat de Commissie haar wetenschappelijke beoordelingen, als belastend materiaal, aan rekwirante had moeten meedelen. Niettemin is het in de punten 81 tot en met 85 van dit arrest tot het oordeel gekomen dat rekwirante niet had aangetoond dat het resultaat waartoe de Commissie in het litigieuze besluit was gekomen, anders zou zijn geweest indien die haar waren meegedeeld, zodat het rekwirantes betoog inzake schending van de rechten van de verdediging heeft verworpen.

Door zo te handelen, heeft het Gerecht zich gehouden aan de rechtspraak van het Hof dat schending van de rechten van de verdediging slechts tot nietigverklaring van de bestreden handeling leidt, wanneer de procedure zonder deze onregelmatigheid een andere afloop had kunnen hebben, wat door de betrokken onderneming moet worden aangetoond (arrest van 16 juni 2016, SKW Stahl-Metallurgie en SKW Stahl-Metallurgie Holding/Commissie, C-154/14 P, EU:C:2016:445, punt 69 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Rekwirante heeft niets aangevoerd dat kan aantonen dat het Gerecht blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting of dat het de feiten of het bewijs onjuist heeft opgevat, door op basis van de voor hem aangevoerde argumenten en het aan hem overgelegde bewijs tot het oordeel te komen dat rekwirante niet had aangetoond dat het resultaat waartoe de Commissie in het litigieuze besluit is gekomen, anders had kunnen zijn indien deze instelling haar de wetenschappelijke beoordelingen in de loop van de administratieve procedure had meegedeeld.

Derhalve dient het derde onderdeel van het eerste middel te worden afgewezen.

Het vierde onderdeel van het eerste middel, inzake schending van de onschuldpresumptie en van de rechten van de verdediging en niet-nakoming van de motiveringsplicht, bestaat uit twee hoofdgrieven.

Met haar eerste grief komt rekwirante op tegen de oordelen van het Gerecht in met name de punten 93 en 126 van het bestreden arrest, over de geloofwaardigheid van Samsung als getuige.

In de eerste plaats meent rekwirante dat het argument dat Samsung een geloofwaardige getuige is omdat zij om clementie heeft verzocht, slechts opgaat voor de bewijzen die zijn overgelegd door een getuige aan wie de Commissie reeds voorlopig clementie heeft toegekend. Dat was bij Samsung echter niet het geval toen de betwiste bewijzen werden overgelegd. Aangezien zij was blootgesteld aan het risico dat haar een integrale geldboete zou worden opgelegd indien de schikking niet tot stand zou komen, had Samsung niets te verliezen bij het afleggen van valse verklaringen, temeer daar zij naar Koreaans recht niet het risico van strafrechtelijke sancties voor valse verklaringen liep.

Het Gerecht had zich derhalve op andere bewijzen moeten baseren om het bestaan van de bestreden bilaterale contacten tussen Samsung en rekwirante te onderbouwen. Dergelijke bewijzen waren er echter niet. Rekwirante uit in dat opzicht kritiek op de punten 145 tot en met 151 van het bestreden arrest, die volgens haar niet als overwegingen ten overvloede kunnen worden beschouwd. De punten 148 en 149 van dit arrest, waarin als inleiding wordt opgemerkt dat voor de door Samsung verstrekte bewijzen door andere deelnemers aan de inbreuk waren bevestigd, spreken punt 155 van genoemd arrest tegen. De e-mail van Philips die in punt 147 van het bestreden arrest is vermeld, berust uitsluitend op een ‘verklaring van horen zeggen’. Bovendien heeft rekwirante geen bilateraal contact met Philips gehad. In bedoelde passages van het litigieuze besluit wordt niet gespecificeerd dat NXP Semiconductors NV bewijsmateriaal heeft overgelegd dat de door Samsung aangeleverde bewijzen bevestigde. De in overweging 157 van het litigieuze besluit vermelde omstandigheid dat Renesas bewijs ter ondersteuning van dat bewijs heeft overgelegd, is onlogisch en zij wordt tegengesproken door de gedeeltelijke toetsing door het Gerecht, dat niet heeft onderzocht of, noch heeft bewezen dat er in 2003 een bijeenkomst tussen Renesas en rekwirante is geweest, zijnde het jaar waarin de litigieuze contacten met Samsung hebben plaatsgevonden. Renesas kan dus geen onderbouwing aanleveren van de litigieuze feiten die op basis van de van Samsung afkomstige niet-ontvankelijke bewijzen zijn vastgesteld.

De getuige van rekwirante stond, anders dan die van Samsung, wel bloot aan het risico van strafrechtelijke sancties indien hij een valse verklaring op erewoord zou hebben afgelegd, zodat het Gerecht de voorkeur aan de verklaring van eerstgenoemde had moeten geven. Het had rekwirante het voordeel van de twijfel moeten geven, overeenkomstig het beginsel in dubio pro reo.

In de tweede plaats is dit beginsel tevens geschonden als gevolg van het feit dat het Gerecht in de punten 123 en 124 van het bestreden arrest op Samsung de regel van bevoorrechte communicatie tussen de advocaat en zijn cliënt heeft toegepast, ten nadele van rekwirante. De werknemer van Samsung die de betrokken verklaring heeft afgelegd, heeft immers niet meer gedaan dan tien jaar na de vermeende inbreuk vage herinneringen met de raadsman van Samsung delen.

Met de tweede grief stelt rekwirante dat het Gerecht ten onrechte heeft geoordeeld dat haar niet-sim-chips onderdeel van de betrokken inbreuk waren, dat het zijn arrest ontoereikend heeft gemotiveerd en dat het het beginsel in dubio pro reoheeft geschonden.

Ten eerste heeft het Gerecht in punt 255 van het bestreden arrest een onjuiste vertaling van het interne verslag van Samsung gebruikt en dus de bewijzen onjuist opgevat. Op basis van de juiste vertaling had het Gerecht er niet van kunnen uitgaan dat de betrokken bewijzen de conclusie staafden dat niet-sim-chips voorwerp van de bespreking tussen Samsung en rekwirante op 24 september 2003 waren geweest.

Ten tweede kunnen de overwegingen in punt 256 van het bestreden arrest niet aantonen dat de inkomsten uit niet-sim-chips voor de gehele inbreukperiode moesten worden meegewogen bij de berekening van het bedrag van de geldboete en zijn zij in tegenspraak met de benadering die in punt 160 van dit arrest is uiteengezet. Niet-sim-chips zijn in het interne verslag van Samsung dat voor het bewijs van het contact op 24 september 2003 is gebruikt, slechts vermeld voor het jaar 2004, in het kader van een uiterst algemene verklaring die niet kan worden geacht een beperking van de mededinging tot doel of tot gevolg te hebben gehad. Zij heeft de onzekerheid van Samsung niet kunnen verminderen, aangezien de prijzen in de sector van de smartcardchips, die wegens de constante technologische vooruitgang een korte levensduur hebben, onophoudelijk dalen. Aangezien er geen ander contact over niet-sim-chips is geweest, hadden de inkomsten in verband met die producten hoogstens voor het jaar 2004 in aanmerking mogen worden genomen voor de berekening van het bedrag van de geldboete.

Ten derde bestrijdt rekwirante de onderlinge samenhang tussen sim-chips en niet-sim-chips die in punt 257 van het bestreden arrest is geconstateerd, aangezien die het resultaat is van een kennelijk onjuiste beoordeling en dus een onjuiste opvatting van de bewijzen die de Commissie in overweging 221 van het litigieuze besluit heeft gebruikt. Uit de overwegingen 6 en 221 van dit besluit blijkt namelijk dat de markt van smartcardchips in twee segmenten kon worden gesplitst. Hoewel de segmentatie niet absoluut is, had de Commissie daarom nog niet kunnen vaststellen dat daar een onderlinge samenhang tussen is.

Zelfs ervan uitgaande dat een dergelijke onderlinge samenhang bestaat, heeft het Gerecht ten vierde verzuimd uit te leggen hoe het vermeende overleg over sim-chips de mededinging ten aanzien van niet-sim-chips heeft kunnen aantasten. Meer bepaald is punt 258 van het bestreden arrest ontoereikend gemotiveerd op dit punt. Bovendien is de verklaring van Renesas die in overweging 217 van het litigieuze besluit is genoemd, inhoudende dat de inbreuk betrekking had op de twee soorten chips en dat de informatie over niet-sim-toepassingen relevant was voor leveranciers van sim-toepassingen, niet onderbouwd en door rekwirante en Philips betwist. Gezien die betwisting had voor bedoelde verklaring een bevestiging in ander bewijsmateriaal moeten worden gevonden om die in aanmerking te kunnen nemen.

De Commissie bestrijdt de gegrondheid van al deze argumenten.

Met het vijfde onderdeel van het eerste middel verwijt rekwirante het Gerecht dat het de bewijzen onjuist heeft opgevat.

Het Gerecht heeft de bewijzen in de eerste plaats onjuist opgevat door in punt 160 van het bestreden arrest te verklaren dat de prijzen in beginsel op jaarbasis werden bepaald. Uit de overwegingen 38 tot en met 41, 65 en 297 van het litigieuze besluit blijkt namelijk dat op jaarbasis of per kwartaal, of zelfs frequenter, over de prijzen werd onderhandeld. Indien het Gerecht er rekening mee zou hebben gehouden dat op kwartaalbasis over de prijzen werd onderhandeld, waren aanvullende bewijzen noodzakelijk geweest om tot het oordeel te kunnen komen dat rekwirante aan de betrokken inbreuk had deelgenomen.

Het Gerecht heeft de bewijzen in de tweede plaats onjuist opgevat door de e-mail waarop in de punten 191 tot en met 196 van het bestreden arrest wordt gedoeld, als een van Samsung afkomstige e-mail aan te merken. Uit de betrokken bewijzen en uit overweging 116 van het litigieuze besluit volgt namelijk dat het een interne e-mail van rekwirante betreft. Deze onjuiste opvatting heeft ertoe geleid dat de verplichting om een volledige toetsing van rekwirantes argumenten te verrichten, niet is nageleefd.

De Commissie bestrijdt de gegrondheid van deze argumenten.

Rekwirante stelt in de eerste plaats dat het Gerecht de bewijzen onjuist heeft opgevat door in punt 160 van het bestreden arrest te verklaren dat de prijzen in beginsel op jaarbasis werden bepaald.

Zoals uitdrukkelijk uit punt 160 van het bestreden arrest blijkt — en zonder dat rekwirante dit bestrijdt, zoals zij in antwoord op een vraag tijdens de terechtzitting voor het Hof heeft bevestigd — is rekwirante voor het Gerecht niet opgekomen tegen het feit dat in beginsel op jaarbasis over de prijzen werd onderhandeld. Derhalve is het argument inzake dit punt 160 overeenkomstig de rechtspraak die in punt 97 van het onderhavige arrest is aangehaald, niet-ontvankelijk.

In de tweede plaats verwijt rekwirante het Gerecht dat het de feiten onjuist heeft opgevat bij de beoordeling van het contact met Samsung tussen 1 en 8 juni 2004 in de punten 191 tot en met 196 van het bestreden arrest.

Dit betoog moet worden onderzocht in het licht van de rechtspraak die in de punten 100 en 103 van het onderhavige arrest in herinnering is gebracht.

In de onderhavige zaak is de Commissie het met rekwirante eens dat het Gerecht in de punten 191 en 193 van het bestreden arrest ten onrechte tot het oordeel is gekomen dat de in die punten bedoelde e-mail een van Samsung afkomstige e-mail was die in haar bedrijfsruimten was aangetroffen, terwijl die van rekwirante afkomstig was en in de bedrijfsruimten van die laatste was aangetroffen.

Voor het Hof heeft rekwirante echter noch het bestaan noch de materiële inhoud van de e-mail in kwestie bestreden, en evenmin de conclusies die het Gerecht op basis van die e-mail heeft getrokken. Meer bepaald voert zij geen argument aan waarmee kan worden aangetoond dat het Gerecht de bewijzen onjuist heeft opgevat door op basis van genoemde e-mail te oordelen dat zij aan een contact met Samsung had deelgenomen en bij die gelegenheid bepaalde informatie had uitgewisseld, die het Gerecht, dat als enige bevoegd is om de feiten te beoordelen, als mededingingsverstorend heeft gekwalificeerd.

In die omstandigheden moet worden geoordeeld dat het feit dat de e-mail in kwestie onjuist is aangemerkt, een verschrijving is die zonder gevolgen is gebleven voor de beoordeling ten gronde van rekwirantes argumenten betreffende het contact tussen 1 en 8 juni 2004 in het licht van de inhoud van genoemde e-mail.

Voor zover rekwirante daaraan toevoegt dat het Gerecht wegens het feit dat het de e-mail in kwestie onjuist heeft aangemerkt, zijn plicht om een volledige toetsing van haar argumenten te verrichten niet heeft nageleefd, moet worden opgemerkt dat uit haar betoog niet kan worden opgemaakt welke blijken van een onjuiste rechtsopvatting zij het Gerecht verwijt, zodat dit betoog niet-ontvankelijk is.

Gelet op een en ander moet het vijfde onderdeel van het eerste middel worden afgewezen.

Met het eerste onderdeel van het tweede middel verwijt rekwirante het Gerecht dat het de voor artikel 101 VWEU relevante feiten juridisch onjuist heeft gekwalificeerd. Zij komt op tegen de beoordeling die het Gerecht van de contacten met Samsung op 24 september en 3 november 2003 heeft verricht.

Wat in de eerste plaats het contact op 24 september 2003 betreft, is rekwirante ten eerste van mening dat op basis van de overwegingen in punt 168 van het bestreden arrest niet kan worden vastgesteld dat er vanaf 2003 sprake was van een mededingingsbeperking. Zij merkt om te beginnen onder verwijzing naar de overwegingen 90 en 297 van het litigieuze besluit op dat slechts twee verwijzingen naar de prijzen van het jaar 2003 kunnen worden afgeleid uit het gebruikte geheel van aanwijzingen. Dit betreft een eenvoudige opmerking over het huidige prijspeil op de markt, dat algemeen bekend was, en een prijsaanpassing voor het vierde kwartaal van 2003 wat de klant Schlumberger Smart Cards and Terminals betreft. Vervolgens meent rekwirante dat het overleg over de toekomstige prijzen en capaciteiten dat in genoemd punt 168 van het bestreden arrest is vermeld, niet kan dienen als onderbouwing voor de conclusie dat de vermeende inbreuk de mededinging reeds vanaf 2003 heeft kunnen aantasten. Tot slot bevat het bestreden arrest geen analyse van de gevolgen van het overleg over de prijzen van 2003 voor de mededinging en heeft het Gerecht dit overleg niet als mededingingsbeperking naar strekking gekwalificeerd.

Ten tweede meent rekwirante dat de enkele verklaring — die overigens van algemene aard was en geen aanwijzingen ten aanzien van de toekomstige vaststelling van de prijzen of het marktgedrag bevatte — betreffende niet-sim-chips ter gelegenheid van het contact van 24 september 2003, niet volstaat voor het bewijs van een onrechtmatige uitwisseling van gevoelige informatie over die producten. Noch de Commissie noch het Gerecht heeft aangetoond dat het onderling delen van die informatie de mededinging kon beperken. Door tot het tegenovergestelde oordeel te zijn gekomen in punt 256 van het bestreden arrest, heeft het Gerecht blijk gegeven van een onjuiste opvatting, of zelfs de bewijzen onjuist opgevat. Bijgevolg heeft het Gerecht ten onrechte met de inkomsten betreffende die producten rekening gehouden voor de berekening van het bedrag van de aan rekwirante opgelegde geldboete.

Wat in de tweede plaats het contact op 3 november 2003 betreft, betoogt rekwirante ten eerste dat het Gerecht zijn motiveringsplicht niet is nagekomen, aangezien het geen reden heeft aangedragen waarom dit contact als een onrechtmatige informatie-uitwisseling kon worden gekwalificeerd en het heeft nagelaten om op de argumenten over dit onderwerp in de punten 83 tot en met 86 van het gedinginleidend verzoekschrift te antwoorden.

Ten tweede is de beoordeling in de punten 181 tot en met 183 van het bestreden arrest ten aanzien van de bewijswaarde van de bewijzen die zijn gebruikt om aan te tonen dat het contact op 3 november 2003 ook had plaatsgevonden, gebrekkig gemotiveerd en in strijd met de onschuldpresumptie. Voorts zijn daarbij kennelijk onjuiste beoordelingen verricht en de bewijzen onjuist opgevat. Noch de Commissie noch het Gerecht heeft immers een toereikende uitleg gegeven voor het bestaan van verschillende versies van de e-mail van 3 november 2003 of de echtheid ervan. Wat het in punt 183 van dit arrest vermelde geheel van aanwijzingen betreft, dat slechts twee bronnen heeft, verduidelijkt rekwirante dat de interne e-mail van Renesas van 7 oktober 2003 is gebaseerd op informatie van horen zeggen en dat deze e-mail, die van vóór het contact op 3 november 2003 dateert, overduidelijk niet het bewijs kan leveren dat dit contact heeft plaatsgevonden. Het Gerecht heeft niet uitgelegd waarom de Commissie uit de e-mail van 7 november 2003 van Samsung, waarin slechts een voorstel voor een toekomstige bijeenkomst op 17 november 2003 is vermeld, mocht afleiden dat het contact op 3 november 2003 had plaatsgevonden. Om die redenen heeft het Gerecht in strijd met de regels inzake de bewijslast gehandeld, het bewijs onjuist opgevat en kennelijk onjuiste beoordelingen gemaakt.

De Commissie meent dat deze argumenten tegelijk niet-ontvankelijk, doordat rekwirante hiermee wil opkomen tegen de feitelijke beoordelingen van het Gerecht, en ongegrond zijn.

Gelet op de argumenten van de Commissie moet vooraf worden vastgesteld dat rekwirante met het merendeel van de argumenten die ter ondersteuning van het onderhavige onderdeel zijn aangevoerd, niet wil opkomen tegen de feitelijke beoordelingen van het Gerecht, maar blijken van een onjuiste rechtsopvatting aanvoert die het Gerecht zou hebben gegeven bij de beoordeling van de contacten met Samsung op 24 september 2003 en 3 november 2003.

Wat in de eerste plaats het contact op 24 september 2003 betreft, bestrijdt rekwirante de punten 168 en 256 van het bestreden arrest, voor zover het Gerecht daarin heeft geoordeeld dat de door haar gepleegde inbreuk in 2003 is aangevangen en betrekking had op niet-sim-chips.

Ten eerste staat vast dat rekwirante en Samsung tijdens het contact op 24 september 2003 gevoelige informatie over onder meer hun toekomstige prijzen hebben uitgewisseld, zoals het Gerecht in met name de punten 166, 168 en 173 tot en met 175 van het bestreden arrest heeft opgemerkt.

Juist het onderwerp zelf van dit overleg tussen concurrenten is de reden waarom het Gerecht dit terecht als mededingingsbeperking naar strekking heeft kunnen kwalificeren, overigens zonder dat de argumenten die rekwirante in het kader van het tweede onderdeel van dit middel heeft aangevoerd, kunnen aantonen dat bij die kwalificatie blijk is gegeven van een onjuiste rechtsopvatting, zoals volgt uit de punten 157 tot en met 160 van het onderhavige arrest.

Zelfs aangenomen dat de concurrenten niet over de prijzen voor het jaar 2003 hebben gesproken, heeft het Gerecht in die omstandigheden zonder blijk van een onjuiste rechtsopvatting ten aanzien van het begin van de inbreukperiode geoordeeld dat rekwirante vanaf 24 september 2003 aan een dergelijke inbreuk had deelgenomen.

Derhalve zijn ten eerste de argumenten waarmee rekwirante wil aantonen dat tijdens de bijeenkomst van 24 september 2003 niet was ingegaan op de prijzen van 2003 irrelevant, naast het feit dat zij daarmee in werkelijkheid wil verkrijgen dat de feiten opnieuw worden beoordeeld, waartoe het Hof in hogere voorziening niet bevoegd is.

Ten tweede was het Gerecht geenszins verplicht om voor het jaar 2003 te onderzoeken of aan te tonen dat er mededingingsverstorende gevolgen zijn geweest. Volgens de rechtspraak van het Hof hoeven de gevolgen van een onderling afgestemde feitelijke gedraging immers niet te worden onderzocht wanneer vaststaat dat deze een mededingingsbeperkende strekking heeft (arrest van 4 juni 2009, T-Mobile Netherlands e.a., C-8/08, EU:C:2009:343, punt 30).

Wat ten tweede het argument inzake de inbreuk betreffende niet-sim-chips aangaat, dat tegen punt 256 van het bestreden arrest is gericht, moet worden verduidelijkt dat uit lezing van de geschriften van rekwirante in eerste aanleg blijkt dat zij in het kader van haar als vijfde voor het Gerecht aangevoerde middel heeft ontkend dat er besprekingen over niet-sim-chips hebben plaatsgevonden, zonder aan te voeren, al was het maar in subsidiaire orde, dat de bespreking over deze producten bij gelegenheid van het contact op 24 september 2003 niet als mededingingsverstorend naar strekking kan worden aangemerkt. Het Gerecht was derhalve niet verplicht om dieper op dat vraagstuk in te gaan. Voor het overige moet worden verwezen naar de punten 104 tot en met 109 van het onderhavige arrest.

Wat in de tweede plaats het contact op 3 november 2003 betreft, komt rekwirante op tegen de oordelen van het Gerecht in de punten 181 tot en met 183 en 185 van het bestreden arrest ten aanzien van het bestaan respectievelijk de onrechtmatigheid van dit contact.

Ten eerste heeft het Gerecht in de punten 181 tot en met 183 van het bestreden arrest geoordeeld dat rekwirante niet het bewijs had geleverd dat de door Commissie aangevoerde objectieve redenen voor het bestaan van meerdere versies van de e-mail van 3 november 2003 onjuist waren en dat er een geheel van aanwijzingen bestond dat uit ander bewijs voortvloeide en waarmee kon worden aangetoond dat er op die dag mededingingsverstorend contact was geweest.

Dienaangaande is reeds in de punten 68 en 69 van het onderhavige arrest opgemerkt dat het aan rekwirante was om voor het Gerecht op te komen tegen de beoordeling van de Commissie in het litigieuze besluit ten aanzien van de echtheid van de e-mail van 3 november 2003 en dat het Gerecht heeft toegelicht waarom rekwirante er niet in was geslaagd het bewijs te leveren dat deze overwegingen onjuist waren.

In die omstandigheden heeft het Gerecht rekwirantes argumenten inzake de echtheid van de e-mail van 3 november 2003 afgewezen zonder blijk te geven van een onjuiste rechtsopvatting en zonder in strijd met zijn motiveringsplicht te handelen.

Voorts volstaat het om ten aanzien van het argument waarmee rekwirante kritiek uit op het geheel van aanwijzingen dat in de punten 181 en 183 van het bestreden arrest is vermeld, in herinnering te brengen dat de beoordeling van het bewijs, behoudens het geval van een onjuiste opvatting daarvan, buiten de bevoegdheid van het Hof in het stadium van de hogere voorziening valt. Rekwirante stelt weliswaar dat het geheel van aanwijzingen geen onderbouwing voor het bestaan van onrechtmatig contact op 3 november 2003 kan vormen, maar toont geenszins aan dat deze bewijzen onjuist zijn opgevat door het Gerecht.

Ten tweede heeft het Gerecht in punt 185 van het bestreden arrest geoordeeld dat, voor zover rekwirante meende dat het contact op 3 november 2003 geen mededingingsbeperking naar strekking was, de Commissie niet verplicht was om aan te tonen dat elke onrechtmatige bespreking een dergelijke beperking vormde, aangezien zij het bewijs had geleverd dat de gedragingen in kwestie, als geheel beschouwd, een mededingingsbeperking naar strekking vormden.

Daarmee heeft het Gerecht, zoals rekwirante stelt, geconstateerd dat de bespreking in kwestie onrechtmatig was en afgezien van het onderzoek van de door haar aangevoerde argumenten over de vraag of het contact van 3 november 2003 mededingingsverstorend naar strekking was.

Gelet op de overwegingen in de punten 43 tot en met 55 van het onderhavige arrest is een dergelijke benadering in de omstandigheden van de onderhavige zaak niet in strijd met de vereisten van de wettigheidstoetsing van de vaststelling dat een inbreuk is gepleegd. Rekwirante stelt overigens ook niet dat deze benadering afbreuk kan doen aan de beoordeling of het bedrag van de geldboete passend is in vergelijking met de inbreuk.

Bijgevolg moet het eerste onderdeel van het tweede middel worden afgewezen.

Met het tweede onderdeel van het tweede middel verwijt rekwirante het Gerecht dat het het begrip mededingingsbeperking naar strekking onjuist heeft uitgelegd in de punten 172 tot en met 176, 185 en 189 van het bestreden arrest. Volgens haar heeft het Gerecht geen toereikende analyse van de aard van de gedragingen in kwestie verricht en zich in met name de punten 176 en 189 van dit arrest beperkt tot een ontoereikende redenering en een tegenstrijdige benadering.

Rekwirante betoogt dat het Gerecht, in strijd met de rechtspraak van het Hof, heeft nagelaten te onderzoeken of en aan te tonen dat de informatie-uitwisselingen in kwestie voldoende schadelijk voor de mededinging op de markt van smartcardchips waren. Zij meent dat sporadisch overleg over de actuele prijzen op de markt of de toekomstige algemene en mogelijke tendensen wat de prijzen betreft alsook de ontwikkeling van de markt, niet op zich in die mate schadelijk is op een markt waarop uiterst hard wordt geconcurreerd, zoals op bedoelde markt van smartcardchips.

Rekwirante preciseert dat met de onvoldoende met redenen omklede beoordeling in punt 174 van het bestreden arrest dat ‘de concurrenten’ dankzij het litigieuze gedrag ‘in staat waren’ de mededinging ‘te beperken’, twee onzekere voorwaarden zijn ingevoerd die verschillen van de mate van schadelijkheid die het Hof vereist.

Tot slot heeft het Gerecht, gelet op de onderscheiden kenmerken van de vijf door het Gerecht onderzochte contacten, blijk gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door vast te stellen dat sprake is van een alomvattende beperking van de mededinging naar strekking, zoals het in punt 185 van het bestreden arrest lijkt te doen.

De Commissie bestrijdt al deze argumenten.

Met het tweede onderdeel van het tweede middel verwijt rekwirante het Gerecht dat het in strijd met de rechtspraak van het Hof over het begrip mededingingsbeperking naar strekking heeft gehandeld.

Volgens de rechtspraak van het Hof is het essentiële juridische criterium om uit te maken of een overeenkomst of een onderling afgestemde feitelijke gedraging een mededingingsbeperking ‘naar strekking’ in de zin van artikel 101, lid 1, VWEU bevat, de vaststelling dat een dergelijke overeenkomst of gedraging op zich in die mate schadelijk is voor de mededinging dat de gevolgen ervan niet hoeven te worden onderzocht (zie in die zin arrest van 27 april 2017, FSL e.a./Commissie, C-469/15 P, EU:C:2017:308, punt 104 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Bij de beoordeling of een bepaalde vorm van coördinatie tussen ondernemingen de mededinging in die mate nadelig beïnvloedt dat zij kan worden geacht een mededingingsbeperkende ‘strekking’ te hebben, moet met name worden gelet op de inhoud en de doelstellingen ervan, alsook op de economische en juridische context. Bij de beoordeling van die context moet ook rekening worden gehouden met de aard van de betrokken goederen of diensten en met de daadwerkelijke voorwaarden voor het functioneren en de structuur van de betrokken markt of markten (zie in die zin arresten van 5 december 2013, Solvay Solexis/Commissie, C-449/11 P, niet gepubliceerd, EU:C:2013:802, punt 36; 19 maart 2015, Dole Food en Dole Fresh Fruit Europe/Commissie, C-286/13 P, EU:C:2015:184, punt 117 en aldaar aangehaalde rechtspraak, en 27 april 2017, FSL e.a./Commissie, C-469/15 P, EU:C:2017:308, punt 105 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Wat ten eerste het contact op 24 september 2003 betreft, blijkt uit de feitelijke vaststellingen van het Gerecht in de punten 164 en 165 van het bestreden arrest dat rekwirante en Samsung informatie over hun actuele en toekomstige capaciteiten en prijzen en over hun strategie op het gebied van de technologische ontwikkeling hebben uitgewisseld. Het Gerecht heeft in punt 166 van dit arrest geoordeeld dat een dergelijke uitwisseling over de prijzen en de capaciteiten, met name op een markt waarop het aanbod en de vraag geconcentreerd zijn, een rechtstreekse invloed op de commerciële strategie van de concurrenten kan hebben.

In antwoord op de argumenten waarmee rekwirante wilde opkomen tegen de kwalificatie van dit contact als mededingingsbeperking naar strekking door de Commissie, heeft het Gerecht de in punt 155 van het onderhavige arrest aangehaalde rechtspraak in herinnering gebracht en in de punten 173 en 174 van het bestreden arrest geoordeeld dat de economische factoren die de betrokken markt kenmerkten, die door rekwirante niet waren betwist, konden aantonen dat de betrokken ondernemingen een voordeel haalden uit een uitwisseling van gevoelige informatie over het strategische beleid van hun concurrenten in termen van prijzen, capaciteit en technologische ontwikkeling, doordat zij op basis daarvan de aan de betrokken markt inherente daling van de prijzen konden vertragen.

Anders dan rekwirante betoogt, heeft het Gerecht zich zodoende gehouden aan de rechtspraak die in punten 155 en 156 van het onderhavige arrest is vermeld. Het Gerecht heeft immers de inhoud van de contacten tussen de concurrenten onderzocht, daaronder begrepen de aard van de uitgewisselde informatie, de door hen nagestreefde doelstellingen beoordeeld en rekening gehouden met de context van de markt waarop diezelfde besprekingen hebben plaatsgevonden.

Anders dan rekwirante te verstaan geeft, kan de kwalificatie van de uitwisseling van gevoelige informatie tussen de concurrenten op de betrokken markt als mededingingsbeperking naar strekking bovendien niet afhangen van de frequentie waarmee die informatie is uitgewisseld. Een dergelijk criterium blijkt geenszins uit de rechtspraak die is aangehaald in de punten 155 en 156 van het onderhavige arrest.

Ten tweede heeft het Gerecht in punt 176 van het bestreden arrest rekwirantes argument dat de Commissie niet had aangetoond dat de besprekingen tijdens het contact op 24 september 2003 over de productiecapaciteit het gevaar van een beperking van de mededinging inhielden, afgewezen. Aangezien de Commissie de redenen had genoemd waarom zij van mening was dat bedoelde uitwisseling, afgaand op de marktkenmerken, de mededinging kon beperken, hoefde zij volgens het Gerecht niet aan te tonen dat er mededingingsverstorende gevolgen waren.

Daaruit blijkt dat het Gerecht in wezen heeft geoordeeld dat rekwirante de Commissie met haar argument verweet dat zij niet had aangetoond dat er mededingingsverstorende gevolgen waren. In haar hogere voorziening stelt rekwirante echter niet dat het Gerecht zich heeft vergist in de strekking van haar argument. Bovendien is de beoordeling daarvan door het Gerecht in overeenstemming met de rechtspraak van het Hof die in punt 138 van het onderhavige arrest is aangehaald.

Ten derde moet erop worden gewezen dat rekwirantes argument betreffende punt 185 van het bestreden arrest moet worden afgewezen om de redenen die zijn vermeld in de punten 145 tot en met 147 van het onderhavige arrest.

Ten vierde kan, gelet op de economische context van de markt zoals die in punt 173 van het bestreden arrest is beschreven, niet worden geoordeeld dat blijk van een onjuiste rechtsopvatting is gegeven met de overweging in punt 189 van het bestreden arrest dat ‘[d]e uitwisseling van vertrouwelijke informatie [over de voorgenomen prijsverhogingen voor een volledige specifieke categorie van producten] tussen concurrenten noodzakelijkerwijs tot een verstoring van de mededinging leidde’.

Bijgevolg moet het tweede onderdeel van het tweede middel worden afgewezen.

Met het derde onderdeel van het tweede middel komt rekwirante op tegen de overwegingen in de punten 215 tot en met 224, 226 en 227 van het bestreden arrest ten aanzien van haar deelname aan één enkele en voortdurende inbreuk.

Ten eerste wijst zij erop dat de punten 215, 226 en 227 van het bestreden arrest tegenstrijdig zijn gemotiveerd, doordat het Gerecht haar de verantwoordelijkheid voor de betrokken inbreuk in zijn geheel heeft toegerekend, maar tegelijk ook te kennen heeft gegeven dat zij niet aan de enkele en voortdurende inbreuk in zijn geheel heeft deelgenomen.

Ten tweede herinnert zij aan de rechtspraak van het Hof dat aan drie voorwaarden moet zijn voldaan, wil een onderneming aan één enkele en voortdurende inbreuk hebben deelgenomen, namelijk ten eerste het bestaan van een totaalplan waarmee een gemeenschappelijk doel wordt nagestreefd, ten tweede de opzettelijke bijdrage van deze onderneming en ten derde haar — bewezen of vermoede — wetenschap van de inbreukmakende gedragingen van de andere deelnemers. In de onderhavige zaak heeft noch het Gerecht noch de Commissie een motivering aangereikt waaruit kan worden opgemaakt dat zij opzettelijk heeft bijgedragen aan een en hetzelfde doel als Renesas, Samsung en Philips. Zoals volgt uit overweging 312 van het litigieuze besluit en punt 231 van het bestreden arrest, hebben de Commissie en het Gerecht evenmin vastgesteld dat rekwirante wist van het gedrag van Renesas, Samsung en Philips.

Bijgevolg heeft zowel de Commissie als het Gerecht in strijd gehandeld met het criterium van de individuele opzet om aan een gemeenschappelijk plan deel te nemen. In het arrest van 15 juli 2015, voestalpine en voestalpine Wire Rod Austria/Commissie (T-418/10, EU:T:2015:516, punt 302), heeft het Gerecht dit criterium juist gedetailleerd onderzocht.

De Commissie bestrijdt de gegrondheid van dit onderdeel.

Met het derde onderdeel van het tweede middel verwijt rekwirante het Gerecht dat het blijk heeft gegeven van onjuiste rechtsopvattingen bij de analyse van haar deelname aan één enkele en voortdurende inbreuk.

Volgens de rechtspraak van het Hof kan een onderneming die aan een dergelijke enkele en complexe inbreuk heeft deelgenomen door middel van voor haar kenmerkende gedragingen die een overeenkomst of onderling afgestemde feitelijke gedraging met een mededingingsbeperkende strekking in de zin van artikel 101, lid 1, VWEU vormden en die een bijdrage aan de verwezenlijking van de inbreuk in zijn geheel beoogden te leveren, voor de gehele duur van haar deelneming aan die inbreuk eveneens aansprakelijk zijn voor de gedragingen van andere ondernemingen in het kader van diezelfde inbreuk. Dat is het geval wanneer vaststaat dat deze onderneming door haar eigen gedrag wilde bijdragen aan de door alle deelnemers nagestreefde gemeenschappelijke doelstellingen en dat zij kennis had van de inbreukmakende gedragingen die door andere ondernemingen werden overwogen of verricht in hun streven naar dezelfde doelstellingen, of dat zij ze redelijkerwijs kon voorzien of bereid was het risico daarvan te aanvaarden (arresten van 6 december 2012, Commissie/Verhuizingen Coppens, C-441/11 P, EU:C:2012:778, punt 42, en 24 juni 2015, Fresh Del Monte Produce/Commissie en Commissie/Fresh Del Monte Produce, C-293/13 P en C-294/13 P, EU:C:2015:416, punt 157).

Wanneer een onderneming daarentegen rechtstreeks heeft deelgenomen aan een of meerdere van de mededingingsverstorende gedragingen die één enkele voortdurende inbreuk vormen, maar niet is bewezen dat zij met haar eigen gedrag heeft willen bijdragen aan alle gemeenschappelijke doelstellingen van de andere karteldeelnemers en dat zij alle andere inbreukmakende gedragingen die deze deelnemers met het oog op die doelstellingen planden of verrichtten, kende of redelijkerwijs kon voorzien en bereid was het risico ervan te aanvaarden, mag de Commissie haar enkel aansprakelijk stellen voor de gedragingen waaraan zij rechtstreeks heeft deelgenomen en voor de gedragingen die de andere deelnemers planden of verrichtten met het oog op dezelfde doelstellingen als die welke zij nastreefde en waarvoor is bewezen dat zij deze kende of redelijkerwijs kon voorzien en bereid was het risico ervan te aanvaarden (arresten van 6 december 2012, Commissie/Verhuizingen Coppens, C-441/11 P, EU:C:2012:778, punt 44, en 24 juni 2015, Fresh Del Monte Produce/Commissie en Commissie/Fresh Del Monte Produce, C-293/13 P en C-294/13 P, EU:C:2015:416, punt 159).

In de onderhavige zaak heeft het Gerecht overeenkomstig deze rechtspraak in punt 226 van het bestreden arrest opgemerkt dat de vaststelling dat sprake is van één enkele inbreuk losstaat van de vraag of de verantwoordelijkheid voor die inbreuk in zijn geheel aan een onderneming kan worden toegerekend.

Wat dit laatste betreft, volgt ondubbelzinnig uit de vaststellingen van het Gerecht in de punten 229 en 231 van het bestreden arrest dat de Commissie, ondanks dat enige dubbelzinnigheid uit het litigieuze besluit blijkt, waarvan het Gerecht de belangrijkste overwegingen heeft uiteengezet in de punten 215, 227 en 228 van dit arrest, rekwirante in dit besluit voor de betrokken inbreuk verantwoordelijk heeft geacht wegens enkel haar bilaterale contacten met Samsung en Renesas en dat zij haar niet de verantwoordelijkheid voor deze inbreuk in zijn geheel heeft toegekend.

Bijgevolg is het bestreden arrest niet tegenstrijdig gemotiveerd op het punt van de omvang van de deelname van rekwirante aan de betrokken inbreuk.

Aangezien rekwirante niet verantwoordelijk is gehouden voor de betrokken inbreuk in zijn geheel, maar alleen voor zover zij rechtstreeks heeft deelgenomen aan uitingen van die inbreuk, was het in casu bovendien niet noodzakelijk dat werd aangetoond dat zij wist van de heimelijke gedragingen van de andere deelnemers aan deze inbreuk.

Bijgevolg moet het derde onderdeel van het tweede middel worden afgewezen, en dus het tweede middel in zijn geheel.