12.3.2.1 Primaire, secundaire en tertiaire gevolgen

Indien een beschikking waarin (onmiddellijke) voorzieningen zijn getroffen met terugwerkende kracht wordt vernietigd, moet men achteraf constateren dat de desbetreffende (onmiddellijke) voorzieningen niet meer gelden en de iure zelfs nooit van kracht zijn geweest. Bijvoorbeeld: de ondernemingskamer stelt tijdelijk een bestuurder aan en deze aanstelling komt met terugwerkende kracht te vervallen. De precieze inhoud van deze primaire1 gevolgen van de vernietiging van een beschikking waarin (onmiddellijke) voorzieningen zijn getroffen, worden ten eerste bepaald door de inhoud van de vernietigde beschikking. Daaruit volgt immers wat toch niet heeft gegolden. Ten tweede worden de gevolgen ook bepaald door de beschikking van de Hoge Raad waarin de vernietiging is uitgesproken. Daarin wordt immers bepaald welke delen van de beschikking van de ondernemingskamer hun kracht verliezen. In par. 12.3.4 zal voorts worden besproken dat de Hoge Raad mogelijk ook de primaire gevolgen van de vernietiging kan bepalen door de rechtsgevolgen (deels) aan de vernietiging te ontzeggen.

De secundaire2 gevolgen van de vernietiging van een beschikking waarin (onmiddellijke) voorzieningen zijn getroffen, vloeien voort en worden daarmee bepaald door de primair gevolgen. Bijvoorbeeld: doordat met terugwerkende kracht een eind wordt gemaakt aan de tijdelijke aanstelling van een bestuurder (primair gevolg) komt ook de vertegenwoordigingsbevoegdheid van de desbetreffende tijdelijke bestuurder met terugwerkende kracht te ontvallen.

De tertiaire gevolgen houden in hoe de secundaire gevolgen op hun beurt doorwerken in de juridische kwalificatie van hetgeen er is gebeurd nadat de vernietigde beschikking is gewezen. Een tijdelijk aangestelde bestuurder heeft bijvoorbeeld een overeenkomst gesloten namens de vennootschap. Het tertiaire gevolg van de vernietiging van de benoemingsbeschikking is dan bijvoorbeeld of de vennootschap al dan niet toch is gebonden aan deze overeenkomst en of de tijdelijke bestuurder al dan niet aansprakelijk is jegens de vennootschap of de contractuele wederpartij omdat hij zich ten onrechte heeft uitgegeven als vertegenwoordiger van de vennootschap.

Het is belangrijk om voor ogen te houden dat het verband tussen de vernietiging van een beschikking en de tertiaire gevolgen daarvan een indirecte is. In het in bovenstaande alinea genoemde voorbeeld vloeit de (on)verbindendheid van de overeenkomst niet rechtstreeks voort uit de vernietiging zelf. In plaats daarvan heeft deze vernietiging (primaire en secundaire) gevolgen die weer van invloed zijn op de (on)verbindendheid van de overeenkomst.

Het gaat bij tertiaire3 gevolgen in beginsel om (rechts)vragen die behoren tot het domein van de gewone civiele rechter. Is de vennootschap gebonden aan een overeenkomst, is de toch niet tijdelijk aangestelde bestuurder aansprakelijk, is een besluit rechtsgeldig genomen, et cetera. In par. 12.3.4 wordt evenwel besproken dat de Hoge Raad hierop, via de band van de primaire gevolgen, ook invloed op kan uitoefenen op de tertiaire gevolgen van de vernietiging van beschikkingen van de ondernemingskamer.