Deel 1 Achtergrond

Het tweede hoofdstuk van dit boek bevat de bespreking van twee publicaties:

De eerste publicatie betreft een in 2018 verschenen preadvies voor de KNB. In de context van mijn onderzoek functioneert deze publicatie voornamelijk als probleemverkenning en afbakening. Dit geldt in het bijzonder voor de eerste twee paragrafen hiervan; deze paragrafen zijn dan ook qua boodschap zeer vergelijkbaar met het eerste hoofdstuk van dit boek. De derde paragraaf van het preadvies gaat dieper in op hetgeen ik in het vorige hoofdstuk aanduidde als ‘letterlijk gelijk oversteken’ (met andere woorden; het daadwerkelijk gelijktijdig verrichten van prestatie en wederprestatie) en geeft een overzicht van wetgeving, jurisprudentie en literatuur waarin deze gedachte reeds voorkomt in de context van notariële transacties. De vierde paragraaf van het preadvies schetst een casus teneinde te illustreren welke risico’s partijen naar huidig recht lopen bij de afwikkeling van een tamelijk gecompliceerde notariële transactie, te weten de overname van een deel van een onderneming door middel van een activa/passiva-transactie. Vervolgens schetst deze paragraaf hoe de afwikkeling van deze transactie eruit zou zien indien deze transactie zou kunnen worden afgewikkeld overeenkomstig de gedachte van een letterlijk gelijktijdige oversteek, en welke wijzigingen het privaatrecht dient te ondergaan teneinde deze gelijktijdige oversteek mogelijk te maken. Veel van de bevindingen in het preadvies zijn niet langer in overeenstemming met hoe ik momenteel – blijkens hoofdstuk 1 – over de materie denk, welke discrepantie(s) ik meer uitgebreid zal beschrijven in deel 3 (de evaluatie) van dit hoofdstuk. De caveat die de publicatie dan ook maakt in de laatste alinea van paragraaf 1 – te weten dat het preadvies onderdeel is van lopend onderzoek en dat de getrokken conclusies derhalve een voorlopig karakter hebben – is achteraf uiterst accuraat gebleken.

De tweede publicatie is in 2022 verschenen in het WPNR. Het artikel analyseert van twee in 2021 gewezen arresten de gevolgen voor de notariële praktijk. Paragraaf 2 bevat samenvattingen van de feitencomplexen die tot beide arresten hebben geleid en de belangrijkste rechtsoverwegingen. Paragraaf 3 focust op de rechtsverhouding tussen de notaris en de partijen voor wie de notaris de gelden op de kwaliteitsrekening houdt, en de partijen onderling. Paragraaf 4 bespreekt de vraag wie op welk moment rechthebbende is tot het op de kwaliteitsrekening aanwezige bedrag vanuit het perspectief van ‘gelijk oversteken’. Welke schuldeisers dienen, op basis van hun bijdrage aan de transactie, beloond te worden met een goederenrechtelijke aanspraak op dit bedrag? En brengt de wens tot een gelijke oversteek ook met zich dat de koper ná de afwikkeling van de transactie toch weer gerechtigd kan worden tot de koopsom, indien de overdracht van het registergoed blijkt te zijn mislukt? Paragraaf 5 behandelt ten slotte de bewaringseis die voor notarissen geldt t.a.v. de derdengelden en de handhaving hiervan door het Bureau Financieel Toezicht.