Rb. Amsterdam, 30-08-2017, nr. C/13/615369 / HA ZA 16-956

In de kern gaat deze procedure over de vraag of [gedaagde] haar verplichtingen uit de gesloten overeenkomst niet is nagekomen en of zij als gevolg daarvan de door [eiseres] gestelde schade aan [eiseres] moet vergoeden.

exoneratiebeding

Het meest verstrekkende verweer van [gedaagde] luidt dat het in de AV opgenomen exoneratiebeding aan aansprakelijkheid in de weg staat. [eiseres] heeft hiertegenover gesteld dat partijen de AV niet zijn overeengekomen. Voor zover de AV wel zijn overeengekomen, is het exoneratiebeding als onredelijk bezwarend beding vernietigbaar. [gedaagde] heeft de algemene voorwaarden namelijk niet ter hand gesteld, waardoor [eiseres] geen redelijke mogelijkheid is geboden om van de AV kennis te nemen, aldus [eiseres] .

In de orderbevestiging van 21 januari 2015 werd vermeld dat op de order de algemene verkoop- en leveringsvoorwaarden van [gedaagde] van toepassing waren. [eiseres] heeft de orderbevestiging ondertekend. Zij heeft bij de ondertekening geen voorbehoud gemaakt ten aanzien van de toepasselijkheid van de AV. Dat lag wel op haar weg, indien zij daaraan niet gebonden wilde zijn. Op grond van artikel 6:232 BW is de wederpartij van de gebruiker van algemene voorwaarden namelijk ook dan aan de algemene voorwaarden gebonden, wanneer de gebruiker begreep of moest begrijpen dat de wederpartij de inhoud daarvan niet kende. [eiseres] is derhalve gebonden aan de AV.

Tegenover deze snelle binding aan de AV staat de wettelijke mogelijkheid tot vernietiging van (een beding in) de AV. (Bedingen in) de AV zijn onder meer vernietigbaar, indien [gedaagde] aan [eiseres] niet een redelijke mogelijkheid heeft geboden om van de AV kennis te nemen (artikel 6:233 sub b BW). [eiseres] heeft op de vernietigbaarheid van de AV een beroep gedaan, met als reden dat zij haar niet ter hand zijn gesteld.

Tussen partijen staat vast dat de AV niet voorafgaand aan of ten tijde van het sluiten van de overeenkomst aan [eiseres] ter hand zijn gesteld (zie ook CvA randnummer 3.1.29). Daarmee zijn de AV in beginsel vernietigbaar als hiervoor bedoeld. [gedaagde] heeft aangevoerd dat het beroep op vernietiging van de AV naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar is. Zij heeft er in dit verband op gewezen dat [gedaagde] en de (oprichters van) [eiseres] al jaren zaken met elkaar doen. Volgens [gedaagde] zijn in die tijd haar leveringsvoorwaarden overeengekomen en ter hand gesteld. [gedaagde] gaat er daarmee echter ten onrechte aan voorbij dat zij, zoals in de conclusie van antwoord is vermeld, haar AV in 2011 heeft aangepast aan de VGB-voorwaarden en dat die vervolgens zijn opgegaan in de Plantumvoorwaarden. Dat was dus voorafgaand aan de totstandkoming van de onderhavige overeenkomst. Het lag alleen al om die reden op haar weg [eiseres] (opnieuw) een redelijke mogelijkheid te bieden om van haar gewijzigde AV kennis te nemen. Dat heeft zij niet gedaan. Dit klemt te meer nu [eiseres] onbetwist heeft gesteld dat de Plantumvoorwaarden niet bestonden toen zij in 2011 voor het laatst zaken met [gedaagde] deed. Ook als ervan wordt uitgegaan – zoals [gedaagde] aanvoert – dat [eiseres] zaken heeft gedaan met ondernemers die de Plantumvoorwaarden hanteren, betekent dit nog niet dat zij – gelet op de in het verleden door [gedaagde] gehanteerde AV – erop bedacht moest zijn dat ook [gedaagde] deze voorwaarden hanteerde. [gedaagde] ’ beroep op de beperkende werking van de redelijkheid en billijkheid faalt dan ook. Het beroep op de vernietiging van de AV slaagt.

tekortkoming

Daarmee wordt toegekomen aan de vraag of [gedaagde] tegenover [eiseres] is tekortgeschoten. Bij de beantwoording van die vraag wordt het volgende vooropgesteld. Tussen partijen staat vast dat Ralstonia een quarantaine organisme is. De bacterie veroorzaakt bruinrot en is als schadelijk organisme vermeld in de Richtlijn 2000/29/EG. Als door [gedaagde] gesteld en onvoldoende gemotiveerd door [eiseres] betwist, staat verder tussen partijen vast dat tot aan de ontdekking in 2015 een besmetting van rozen met Ralstonia onbekend was. Als gastheerplanten stonden vooral aardappelen en tomaten bekend. In het kader van de inspecties vanuit de NVWA en de keuringsinstanties werd, vanwege de onbekendheid van de bacterie als ziekteveroorzaker bij rozen, niet op Ralstonia in rozen gecontroleerd.

Partijen zijn het erover eens dat de overeenkomst tot levering van plantmateriaal door [gedaagde] aan [eiseres] is aan te merken als een koopovereenkomst. De rechtbank zal daarvan uitgaan. Op grond van artikel 7:17 lid 1 BW dient de afgeleverde zaak aan de overeenkomst te beantwoorden. De zaak beantwoordt niet aan de overeenkomst indien zij niet de eigenschappen bezit die de koper op grond van de koopovereenkomst mocht verwachten. De koper mag onder meer verwachten dat de zaak de eigenschappen bezit die voor een normaal gebruik daarvan nodig zijn en waarvan hij de aanwezigheid niet behoefde te betwijfelen. Tussen partijen staat vast dat het plantmateriaal was bedoeld om de Red Naomi! te telen. Daarvoor is noodzakelijk dat het plantmateriaal niet ziek is. Dat was in het onderhavige geval wel het geval. Levering van ziek plantmateriaal moet worden aangemerkt als een tekortkoming in de nakoming van de koopovereenkomst.

[gedaagde] heeft betwist dat het door haar geleverde plantmateriaal ten tijde van de levering aan [eiseres] met Ralstonia besmet was. De rechtbank volgt [gedaagde] hierin niet. Daartoe wordt het volgende van belang geacht. Levering van het plantmateriaal heeft plaatsgevonden in de weken 13 (laatste week maart) tot en met 17 (voorlaatste week april) van 2015. [eiseres] heeft gesteld dat vanaf eind april 2015 groeiproblemen in het door [eiseres] geleverde plantmateriaal ontstond. [gedaagde] heeft dit weliswaar betwist, maar heeft deze betwisting niet concreet onderbouwd. Gelet op de omstandigheid dat, zoals [eiseres] onbetwist heeft gesteld, de incubatietijd van Ralstonia ongeveer 5 weken bedraagt, volgens [eiseres] de eerste problemen eind april 2015 ontstonden en [gedaagde] geen omstandigheden heeft aangevoerd waaruit volgt dat de Ralstonia besmetting zich na de levering heeft voorgedaan, is voldoende aannemelijk dat het plantmateriaal bij levering (latent) besmet was met Ralstonia. In dit verband wordt tevens van belang geacht dat volgens het rapport van Naktuinbouw uit de onderzoeken van de NVWA blijkt dat aannemelijk is dat er latente besmettingen aanwezig waren in het plantmateriaal.

toerekenbaarheid

Uit hetgeen hiervoor onder 4.4.2 is overwogen, volgt naar het oordeel van de rechtbank dat sprake is van een tekortkoming in de nakoming van haar verplichtingen als verkoper aan de zijde van [gedaagde] . Anders dan [eiseres] heeft betoogd is de tekortkoming echter niet aan [gedaagde] toerekenbaar. Het volgende is voor dat oordeel van belang.

Een tekortkoming is aan de schuldenaar (in dit geval [gedaagde] ) niet toerekenbaar wanneer zij niet is te wijten aan zijn schuld noch krachtens wet, rechtshandeling of in het verkeer geldende opvattingen voor zijn rekening komt. [gedaagde] heeft aangevoerd dat wat sierplanten betreft alleen van de gerbera bekend was dat zij gevoelig is voor Ralstonia. Bij rozen was het niet bekend en rozen werden nergens genoemd als gastheerplant van Ralstonia. Ralstonia was nergens ter wereld in rozen geconstateerd, zodat ook de NVWA en Naktuinbouw niet op Ralstonia bij rozen controleerden. Volgens [gedaagde] was er geen enkele (visuele) aanwijzing dat het plantmateriaal besmet was en voldeed het plantmateriaal aan de toepasselijke fytosanitaire eisen.

Anders dan [eiseres] , onder verwijzing naar Hoge Raad 27 april 2001 (NJ 2002/213), heeft betoogd kan niet in algemene zin worden gezegd dat in alle gevallen waarin sprake is van een gebrek in een verkochte zaak dit gebrek op de voet van artikel 6:75 BW op grond van de in het verkeer geldende opvattingen voor rekening van de verkoper komt. [eiseres] gaat met haar stelling ten onrechte eraan voorbij dat de Hoge Raad in voormeld arrest oordeelde over een gebrek bij de verkoop van een industrieel product. Die producten komen tot stand tijdens een beheersbaar en controleerbaar proces dat in hoge mate door de mens wordt geïnitieerd. Naar het oordeel van de rechtbank is dit anders in het geval van plantenteelt. Daarbij spelen tot op zekere hoogte ook onzekere factoren als ziekte veroorzakende bacteriën een rol. Tussen partijen staat vast dat de Ralstoniabesmetting voor een ieder een verrassing was en dat deze door niemand werd voorzien. Gelet op de hiervoor beschreven omstandigheden wordt dan ook geoordeeld dat de tekortkoming niet naar in het verkeer geldende opvattingen aan [gedaagde] moet worden toegerekend. [eiseres] heeft nog gewezen op het vonnis van de rechtbank Rotterdam van 22 mei 2013 (ECLI:NL:RBROT:2013:5934). De situatie in die zaak verschilt echter van de situatie in de onderhavige zaak. In de Rotterdamse zaak ging het namelijk om een ziekte, waarvan bekend was dat die zich bij de desbetreffende plantensoort kon voordoen. Daarvan is in het onderhavige geval geen sprake.

Gelet op de onder 4.5.1 genoemde omstandigheden kan evenmin worden geoordeeld dat de tekortkoming aan [gedaagde] ’ schuld te wijten is. [gedaagde] behoefde zich onder de hiervoor genoemde omstandigheden niet te onthouden van het verkopen en leveren van het plantmateriaal aan [eiseres] . De stelling dat [gedaagde] al in 2014 op de hoogte was van met Ralstonia besmette leveringen aan een buitenlandse partij heeft [eiseres] , na gemotiveerde betwisting door [gedaagde] , niet verder onderbouwd. Aan die stelling wordt daarom voorbijgegaan. De overige door [eiseres] naar voren gebrachte omstandigheden zien allen op de periode ná levering van het plantmateriaal. Voor de beantwoording van de vraag of de tekortkoming te wijten is aan de schuld van [gedaagde] zijn die omstandigheden echter niet van belang.

Er zijn geen aanknopingspunten voor het oordeel dat de tekortkoming krachtens de wet aan [gedaagde] moet toegerekend.

Tot slot wordt geoordeeld dat de tekortkoming niet krachtens rechtshandeling aan [gedaagde] moet worden toegerekend. Hiervoor (zie 4.3) is geoordeeld dat het beroep van [eiseres] op vernietiging van de AV slaagt. [eiseres] heeft er voor gekozen de AV in hun geheel te vernietigen en die vernietiging niet te beperken tot artikel 11. Als gevolg hiervan kan [eiseres] geen beroep meer doen op artikel 10 AV, dat door [eiseres] als een garantiebepaling is aangemerkt. Zij heeft haar beroep op artikel 10 van de AV ook met zoveel woorden beperkt tot het geval de AV niet vernietigbaar zijn vanwege een schending van de informatieplicht van [gedaagde] (dagvaarding randnummer 29). Evenmin is sprake van een door [gedaagde] gegeven impliciete garantie dat zich geen quarantaineorganisme in het plantmateriaal bevindt. [eiseres] heeft in dit verband onvoldoende gesteld waarop zij die impliciete garantie baseert. De enkele omstandigheid dat [gedaagde] meermaals heeft vermeld dat een plantenpaspoort is afgegeven is daarvoor onvoldoende. Daartoe wordt van belang geacht dat [gedaagde] ter comparitie heeft toegelicht dat de aanwezigheid van een plantenpaspoort enkel betekent dat het plantmateriaal ten tijde van de levering voldeed aan alle eisen van de keuringsinstanties. [eiseres] heeft hier niets meer tegenover gesteld.

De conclusie is dat de tekortkoming niet aan [gedaagde] toerekenbaar is. Dit brengt met zich dat de primaire vorderingen zullen worden afgewezen. Voor zowel de gevorderde verklaring voor recht als de vordering tot schadevergoeding is noodzakelijk dat de tekortkoming aan [gedaagde] toerekenbaar is. De overige tegen de primaire grondslag aangevoerde verweren, zoals het beroep op verrekening, behoeven derhalve geen bespreking

De subsidiair gevorderde ontbinding van de koopovereenkomst is in zoverre toewijsbaar, dat de rechtbank de koopovereenkomst zal ontbinden. Ook bij niet toerekenbaarheid van de tekortkoming kan een overeenkomst worden ontbonden. Naar het oordeel van de rechtbank bevat de dagvaarding zelf geen ontbindingsverklaring. De ontbinding zal worden uitgesproken per de datum van dit vonnis.

De ontbinding bevrijdt partijen van de daardoor getroffen verbintenissen. Voor zover deze reeds zijn nagekomen ontstaat voor partijen een verbintenis tot ongedaanmaking van de reeds door hen ontvangen prestaties. In dit geval betekent dit dat [eiseres] in beginsel het door haar ontvangen plantmateriaal moet terugleveren. Dat is niet meer mogelijk doordat het plantmateriaal is geruimd. Door [eiseres] is niet gesteld dat het niet kunnen terugleveren van het plantmateriaal haar niet kan worden toegerekend, zodat sprake is van een tekortkoming in de nakoming van haar ongedaanmakingsverbintenis. Het niet kunnen nakomen van haar ongedaanmakingsverbintenis leidt ertoe dat [eiseres] schadeplichtig is jegens [gedaagde] . De schade zal in dit geval worden begroot op nihil, nu het plantmateriaal – ook als het zou worden teruggeleverd – vernietigd diende te worden om verdere besmetting te voorkomen.

[eiseres] heeft gevorderd dat [gedaagde] wordt veroordeeld tot terugbetaling aan [eiseres] van € 608.525,95 uit hoofde van de ongedaanmakingsverbintenis van [gedaagde] . Terecht voert [gedaagde] aan dat haar terugbetalingsverplichting uit niet meer kan

bestaan dan de koopsom van het plantmateriaal van (naar [gedaagde] onbetwist heeft gesteld) € 212.711,04. Immers, alleen de koopovereenkomst en niet ook de licentieovereenkomst is ontbonden. [gedaagde] zal worden veroordeeld tot terugbetaling van laatstgenoemd bedrag. De gevorderde wettelijke rente zal, als onbetwist, worden toegewezen. Met dien verstande dat de wettelijke rente verschuldigd zal zijn met ingang van de vijftiende dag na dagtekening van dit vonnis.

[eiseres] heeft verder nog vergoeding van buitengerechtelijke kosten gevorderd. Voor het toewijzen van deze vordering is noodzakelijk dat er een wettelijke verplichting tot schadevergoeding bestaat. Hiervoor is reeds geoordeeld dat [gedaagde] niet schadeplichtig is. Om die reden kan ook deze vordering niet worden toegewezen.

[gedaagde] zal, als de overwegend in het ongelijk gestelde partij, worden veroordeeld in de kosten van deze procedure aan de zijde van [eiseres] tot op heden begroot op

De nakosten worden begroot en zijn toewijsbaar op de wijze als bij de beslissing vermeld.