13.2.2 Samenloop met zgn. fictieve aanmerkelijk belang

De tweede uitzondering op de rangorderegeling betreft het zgn. fictieve aanmerkelijk belang van art. 20d Wet IB, art. 20e Wet IB, art. 20f Wet IB en krachtens een ingevolge art. 20g Wet IB gestelde voorwaarde (zie hoofdstuk 9).1 Blijkens genoemde bepalingen worden de aandelen, winstbewijzen en schuldvorderingen in geval van een fictief aanmerkelijk belang enkel tot het aanmerkelijk belang gerekend voor zover het de vervreemdingsvoordelen betreft. Zoals in hoofdstuk 9, onderdeel 9.3 is uiteengezet, bedraagt deze aanmerkelijkbelangheffing maximaal het vervreemdingsvoordeel dat aanwezig is op het moment dat de aandelen, winstbewijzen en schuldvorderingen niet langer aan de aanmerkelijkbelangkwalificatie voldoen. Voor de reguliere voordelen van tot een fictief aanmerkelijk belang behorende aandelen, winstbewijzen of -schuldvorderingen is de bron 'winst uit aanmerkelijk belang' aldus niet langer relevant. Deze vallen voortaan onder bron 'inkomsten uit vermogen'. In geval van aandelen en winstbewijzen betekent dit bijvoorbeeld dat de dividendvrijstelling van art. 42c Wet IB weer van toepassing is, waar dit onder de 'echte' of afgeleid-aanmerkelijkbelangpositie niet het geval was (zie hoofdstuk 4, onderdeel 4.3.1). Voorts zijn (financierings)kosten van de fictief aanmerkelijkbelangaandelen en -winstbewijzen weer aftrekbaar van het inkomen tegen het normale tabeltarief van maximaal 60% in plaats van op de voet van art. 60 Wet IB tegen een tarief van 25% verrekenbaar met de overigens verschuldigde inkomstenbelasting.

Vervolgens diende een anticumulatiebepaling te worden opgenomen in de bron 'inkomsten uit vermogen' teneinde dubbele belastingheffing met de bron 'winst uit aanmerkelijk belang' te voorkomen. Mogelijke dubbele belastingheffing doet zich immers voor als sprake is van een (rechts)handeling die zowel onder de categorie vervreemdingsvoordelen van de bron 'winst uit aanmerkelijk belang' ^- in zoverre is de bron 'winst uit aanmerkelijk belang' immers nog van toepassing op de fictief aanmerkelijkbelangaandelen, -winstbewijzen en -schuldvorderingen - als onder de bron 'inkomsten uit vermogen' kan vallen. Hierbij kan met name worden gedacht aan de inkoop van tot een fictief aanmerkelijk belang behorende aandelen, de inkoop en afkoop van tot een fictief aanmerkelijk belang behorende winstbewijzen en de liquidatie van de vennootschap:

Voorts heeft art. 24, tweede lid, Wet IB blijkens de wetsgeschiedenis tot doel om in geval van inkoop van aandelen, afkoop en inkoop van (tijdelijke en niet-tijdelijke) winstbewijzen en liquidatie van de vennootschap een aanvullende heffing mogelijk te maken op basis van de bron 'inkomsten uit vermogen.2 De gedachte zou immers kunnen postvatten dat, nu in genoemde situaties belastingheffing plaatsvindt op basis van de bron 'winst uit aanmerkelijk belang', niet meer zou kunnen worden toegekomen aan belastingheffing op basis van de bron 'inkomsten uit vermogen'. De memorie van toelichting is hierin bijzonder duidelijk en stelt dat zonder uitdrukkelijke bepaling in art. 24 Wet IB er bij een zogenoemd fictief aanmerkelijk belang geen mogelijkheid zou bestaan om over te gaan tot belastingheffing ter zake van inkomsten uit vermogen, hoewel bij een fictief aanmerkelijk belang de aanmerkelijkbelangwinst is gemaximeerd op een bedrag uit het verleden. Artikel 24, tweede lid, Wet IB voorkomt dit en bewerkstelligt tevens dat geen dubbele belastingheffing plaatsvindt.3,4 In de memorie van toelichting wordt ter toelichting op deze gecombineerde toepassing van de bron 'winst uit aanmerkelijk belang' en de bron 'inkomsten uit vermogen' het volgende voorbeeld gegeven.5

Zou in bovenvermeld voorbeeld de inkoopprijs geen ƒ 90 000 hebben bedragen, doch slechts ƒ 50 000 (hetgeen tevens de werkelijke waarde van de ingekochte aandelen is, aangezien anders de correctiemaatregel van art. 20c, vierde lid. Wet IB toepassing vindt (zie hoofdstuk 8, onderdeel 8.5)), dan zou belastingheffing wegens winst uit aanmerkelijk belang zijn opgetreden voor een bedrag van ƒ 10 000 (ƒ 50 000 -/- ƒ 40 000) en belastingheffing wegens inkomsten uit vermogen ter grootte van ƒ 50 000 -/- ƒ 10 000 = ƒ 40 000. Door de werking van art. 24, tweede lid, Wet IB wordt deze belastingheffing wegens inkomsten uit vermogen beperkt tot een bedrag van ƒ 30 000, aangezien een bedrag van ƒ 10 000 reeds als winst uit aanmerkelijk belang is belast.6 Zou de inkoopprijs minder hebben bedragen dan de verkrijgingsprijs voor de aanmerkelijkbelangregeling, bijvoorbeeld ƒ 30 000 (hetgeen wederom de werkelijke waarde is van de ingekochte aandelen), dan zou geen aanmerkelijkbelangheffing plaatsvinden7, doch louter belastingheffing wegens inkomsten uit vermogen ter grootte van ƒ 30 000 -/-ƒ10 000 = ƒ 20 000. Bij een lagere inkoopprijs dan het gemiddeld op de (desbetreffende) aandelen gestorte kapitaal treedt noch belastingheffing op wegens winst uit aanmerkelijk belang noch wegens inkomsten uit vermogen.