2.3.4 Functiescheiding in de rechtseconomie

In navolging van de internationale literatuur, heeft het rechtseconomisch denken ook zijn weerslag gehad op de Nederlandse beoefening van het vennootschapsrecht.1 Rechtseconomische theorieën kunnen helpen bij het duiden van het hiervoor omschreven spanningsveld bij de allocatie van controle aan het bestuur en de aandeelhouders. Dit kan nuttig blijken bij het vinden van oplossingen voor problemen die in dat verband opkomen. Hoewel rechtseconomische theorieën niet zonder meer een-op-een toepasbaar zijn op het Nederlandse vennootschapsmodel, kunnen deze theorieën bruikbare referentiepunten bieden en helpen bij het duiden en verklaren van bepaalde verschijnselen. Ik zal hierna stilstaan bij de bekende agency theory (par. 2.3.4.1) en het exit, voice and loyalty-model (par. 2.3.4.2), die beide een rol kunnen spelen bij de rechtvaardiging en regulering van informatierechten van aandeelhouders.

De agency theory beschrijft de belangenconflicten die kunnen ontstaan tussen de leiding en kapitaal en wordt gebruikt om daaruit volgende inefficiënties (kosten) te beperken. Agency theory is onderdeel van een stelsel aan rechtseconomische theorieën die in de internationale corporate governance-discussie invloedrijk zijn gebleken.2 Ook in Nederland heeft de agency theory, alsmede de bredere rechtseconomische benadering van het ondernemingsrecht, de nodige aandacht gekregen.3

Het exit, voice and loyalty-model houdt verband met de mogelijkheden die een aandeelhouder heeft indien hij zich geconfronteerd ziet met suboptimaal bestuurlijk handelen: hij kan de onderneming verlaten (exit), hij kan zijn bezwaren kenbaar maken (voice) of hij kan de situatie aanvaarden en hopen op verbetering. Het exit, voice and loyalty-model verklaart de complexe verhouding tussen deze keuzes en kan zo helpen om die keuze te sturen of te verantwoorden. Beide theorieën gaan aldus uit van een scheiding tussen kapitaal en leiding en het spanningsveld dat daarmee verband houdt.