Rb. Rotterdam, 28-10-2020, nr. C/10/540818 / HA ZA 17-1181

[eisers] hebben bij akte van 21 januari 2021 hun eis vermeerderd.

De rechtbank vermeldt hierna de eis zoals die thans luidt. De wijziging is vervat in de hierna te noemen punten 8, 12 en 13.

[eisers] vorderen thans dat de rechtbank, bij vonnis, voor zover mogelijk uitvoerbaar bij voorraad,

1. zal verklaren voor recht dat Quion jegens hen is tekortgeschoten ter zake (haar zorgplicht ex) artikel 4:34 Wft;

2 zal verklaren voor recht dat Quion is tekortgeschoten in haar contractuele verplichtingen jegens hen, althans onrechtmatig jegens hen heeft gehandeld, doordat zij jegens hen is tekortgeschoten ter zake (haar zorgplicht ex) artikel 4:34 Wft;

3 zal verklaren voor recht dat Quion aansprakelijk is voor alle schade die

[eisers] hebben geleden, lijden en/of nog zullen lijden, doordat Quion indertijd is tekortgeschoten ter zake (haar zorgplicht ex) artikel 4:34 Wft e. e. a. nader op te maken bij staat en te vereffenen overeenkomstig de wet;

4 zal verklaren voor recht dat de reeds betaalde rentetermijnen en nog verschuldigde rentetermijnen over voornoemd bedrag van € 62.888,89 schade voor [eisers] vormen die voor 100% voor vergoeding door Quion in aanmerking komt, alsmede om Quion te veroordelen tot betaling hiervan, welke schade nader moet worden

opgemaakt bij staat en vereffend overeenkomstig de wet, e. e. a. te vermeerderen met de wettelijke rente ex artikel 6:119 BW vanaf de dag van dagvaarden, althans vanaf een door de rechtbank in goede justitie te bepalen datum, tot aan de dag der algehele voldoening;

5 Quion zal veroordelen tot betaling van het bedrag van € 37.417,26, e.e.a. ter zake voornoemde gronden verschuldigd, zulks te vermeerderen met de wettelijke rente hierover ex artikel 6:119 BW vanaf de dag van dagvaarden, althans vanaf een door de rechtbank in

goede justitie te bepalen datum, tot aan de dag der algehele voldoening;

6 zal verklaren voor recht dat de reeds betaalde rentetermijnen en nog verschuldigde rentetermijnen over het genoemde bedrag van € 221.394,87 schade voor [eisers] vormen die voor 75% voor vergoeding in aanmerking komt, alsmede om Quion te veroordelen tot betaling hiervan, welke schade nader moet worden opgemaakt bij staat envereffend overeenkomstig de wet, e. e. a. te vermeerderen met de wettelijke rente ex artikel 6:119 BW vanaf de dag van dagvaarden, althans vanaf een door de rechtbank in goede justitie te bepalen datum, tot aan de dag der algehele voldoening;

7 Quion zal veroordelen tot betaling van het bedrag van € 106.147,10, e.e.a. ter zake voornoemde gronden verschuldigd, zulks te vermeerderen met de wettelijke rente hierover ex artikel 6:119 BW vanaf de dag van dagvaarden, althans vanaf een door de rechtbank in

goede justitie te bepalen datum, tot aan de dag der algehele voldoening;

8 Quion zal veroordelen tot betaling van het bedrag van € 131.111,--, e.e.a. ter zake voornoemde gronden verschuldigd, zulks te vermeerderen met de wettelijke rente hierover ex artikel 6:119 BW vanaf de dag van dagvaarden, althans vanaf een door de rechtbank in

goede justitie te bepalen datum, tot aan de dag der algehele voldoening;

9 zal verklaren voor recht dat het rentevoorstel van Quion, van 4,2%, in strijd was met de redelijkheid en billijkheid ex artikel 6:2 BW, althans naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar was als bedoeld in artikel 6:248 BW, alsmede zal verklaren voor recht dat [eisers] over de periode 7 december 2015 tot en met 30 november 2018 een rentepercentage van 3% per jaar verschuldigd waren c.q. zijn, alsmede Quion zal veroordelen tot betaling van hetgeen [eisers] over laatstgenoemde periode meer aan renteverplichtingen hebben voldaan, zulks ter zake voornoemde gronden verschuldigd, e. e. a. te vermeerderen met de wettelijke rente ex artikel 6:119 BW vanaf de dag van dagvaarden, althans vanaf een door de rechtbank in goede justitie te bepalen datum, tot aan de dag der algehele voldoening, welk bedrag nader moet worden opgemaakt bij staat en vereffend overeenkomstig de wet;

10 Quion zal veroordelen tot betaling van het bedrag van € 5.136,04, e. e. a. ter zake voornoemde gronden verschuldigd, zulks te vermeerderen met de wettelijke rente hierover ex artikel 6:119 BW vanaf de dag van dagvaarden, althans vanaf een door de rechtbank in goede justitie te bepalen datum, tot aan de dag der algehele voldoening;

11 zal verklaren voor recht dat het rentevoorstel van Quion over de periode

1 december 2018 tot en met 30 november 2021 van 4% in strijd was met de redelijkheid en billijkheid ex artikel 6:2 BW, althans naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar was als bedoeld in artikel 6:248 BW, alsmede zal verklaren voor recht dat [eisers] over de periode van 1 december 2018 tot en met 30 november 2021 een rente van 2 % per jaar (althans een door de rechtbank in goede justitie te bepalen rentepercentage) verschuldigd waren dan wel zijn en Quion zal veroordelen tot betaling van hetgeen zij over laatstgenoemde periode meer aan renteverplichtingen hebben voldaan, zulks ter zake voornoemde gronden verschuldigd, een en ander te vermeerderen met de wettelijke rente ex artikel 6:119 BW vanaf 20 februari 2019, althans vanaf een door de rechtbank in goede justitie te bepalen datum, tot aan de dag der algehele voldoening, welk bedrag nader moet worden opgemaakt bij staat en vereffend overeenkomstig de wet;

12 Quion zal veroordelen tot betaling van € 495,-- e.e.a. er zake voornoemde gronden verschuldigd, te betalen binnen veertien dagen na dagtekening van het te wijzen vonnis en, voor het geval betaling binnen die termijn niet plaatsvindt, te vermeerderen met de wettelijke rente hierover ex artikel 6:119 BW vanaf 21 januari 2020, althans vanaf een door de rechtbank in goede justitie te bepalen datum, tot aan de dag der algehele voldoening;

13 Quion zal verbieden om de executie van de woning van [eisers] op te (laten) pakken zolang [eisers] hun (maandelijkse) verplichtingen jegens Quion onverminderd nakomen;

14 Quion zal veroordelen in de kosten van dit geding, waaronder het salaris en de verschotten van de advocaat van [eisers] ;

15 Quion zal veroordelen in de nakosten, een bedrag begroot op € 205,-- in de zin van artikel 237, lid 4 Rv, te vermeerderen met € 68,-- in geval van betekening, e. e. a. conform het forfaitaire liquidatietarief;

Zij baseren de eisvermeerdering ter zake van de punten 8, 12 en 13 op de volgende, zakelijk weergegeven stellingen, waarbij zij, mede in reactie op het verweer van Quion dat punt 8 van de gewijzigde eis overlapt met punten 4 tot en met 7, hebben aangegeven dat de vorderingen niet cumulatief maar alternatief zijn bedoeld.

Hun schade bestaat mede in het verschil tussen de rente die hun vorige geldverstrekker rekende dan wel, bij voortzetting van de lening, zou hebben gerekend en de rente die Quion rekende en rekent. Gecumuleerd vanaf 2008 komt dat neer op een bedrag van € 131.111,--. Zij leggen als productie 107 een berekening daarvan over en verwijzen voorts naar producties 103 tot en met 106.

Zij hebben hun woning voorts recent laten taxeren.

Op grond van artikel 6:96 lid 2 onder b BW komen de taxatiekosten voor vergoeding in aanmerking. Deze kosten zijn redelijk, en zijn gemaakt ter vaststelling van schade en aansprakelijkheid.

Quion heeft herhaaldelijk kenbaar gemaakt dat zij tot uitwinning van haar hypotheekrecht wil overgaan. Daarvoor bestaat geen enkele rechtvaardiging. [eisers] komen reeds jaren hun hypothecaire verplichtingen na en er is sprake van overwaarde van de woning.

Quion zou onrechtmatig handelen wanneer zij de woning zou doen veilen omdat dat tot substantiële schade voor hen zou leiden, terwijl [eisers] dan ook hun verhaalsmogelijkheid zullen verliezen. Quion is een sterfhuis-constructie zonder eigen middelen.

De rechtbank neemt hier over wat in het vonnis van 16 oktober 2019 is overwogen en beslist en blijft daarbij.

in conventie

Quion heeft zich verzet tegen de eisvermeerdering in conventie.

De rechtbank oordeelt als volgt.

Er is door de vermeerdering van de eis geen sprake van onredelijke bemoeilijking van de verdediging of onredelijke vertraging van het geding.

De rechtbank zal daarom beslissen op de vermeerderde eis.

Verklaringen voor recht (1-3)

De gevorderde verklaring voor recht onder 2 zal, ingevolge wat in het

tussenvonnis van 19 september 2018 onder 7.4 is overwogen, worden gegeven als hierna in

het dictum zal worden vermeld.

Gelet op de inhoud van die verklaring voor recht ontbreekt belang bij de onder 1

gevorderde verklaring voor recht.

De gevorderde verklaring voor recht onder 3 zal ingevolge wat in het tussenvonnis van

19 september 2018 onder 7.5 en 7.6 is overwogen worden gegeven als hierna in het dictum

zal worden vermeld.

Schade (4-8)

De rechtbank vat samen wat tot dusverre ter zake van de schade (huidige eis, punten 4-8) is beslist.

De overkreditering bestaat uit het verschil in hoofdsom tussen de destijds bestaande lening van [eisers] en de door Quion aan hen verstrekte lening, een bedrag van € 71.048,40. (r.o 4.8.4 van het vonnis van 16 oktober 2019). De gecumuleerde teveel betaalde rente over dat bedrag (r.o 4.8.6 van dat vonnis) vormt schade voor [eisers] .

De schade wordt met toepassing van artikel 6:101 BW verdeeld over [eisers] en Quion, waarbij de vergoedingsplicht van Quion wordt verminderd met 75% (r.o. 7.6 van het vonnis van 19 september 2018).

Voor de periode december 2018-december 2021 geldt een rente van 3% (r.o 4.5.1 tot en met 4.6.3 van het vonnis van 2019).

Gelet op wat hiervoor onder 4.4 is overwogen komt de vordering onder 8 niet voor toewijzing in aanmerking. Dat oordeel wordt als volgt toegelicht. Het standpunt van

[eisers] is steeds geweest dat ook de rente over het overgesloten deel van de lening schade was. Zij hebben dat standpunt, zoals overwogen onder 4.8.5 van het vonnis van

16 oktober 2019, niet behoorlijk onderbouwd. De producties 27, 28 en 29 (die, met toevoeging van facturen van K&R, ook als producties 30, 31 en 32 zijn overgelegd) waarnaar wordt verwezen bevatten geen relevante gegevens, terwijl productie 34 slechts een offerte uit 2007 betreft, die evenmin als voldoende onderbouwing kan gelden. Ook de producties 103-107 waarnaar [eisers] verwijzen bieden die deugdelijke onderbouwing niet. Ook als wordt aangenomen dat de overgelegde offerte in 2007 is geaccepteerd volgt daaruit niet hoe het renteverloop bij hun aanvankelijke financier is geweest respectievelijk, bij voortzetting van de lening, zou zijn geweest. De bankafschriften en het overzicht van kaal opgetelde bedragen zonder onderbouwende stukken of deugdelijke toelichting, onder meer op de fiscaliteit is, in dit stadium van de procedure en gelet op het verweer, onvoldoende. Gelet op het stadium waarin de procedure verkeert is er geen ruimte voor een nieuwe kans voor [eisers] op dit punt.

Dat Quion niet heeft betwist dat zij destijds een hogere rente dan de marktrente hanteerde vanwege het hogere risico bij het verstrekken van een lening aan [eisers] is onvoldoende om voorbij te gaan aan deze gebreken in de onderbouwing. Dit is echter wel van belang voor de beslissing in die zin dat daarmee de mogelijkheid van additionele schade ten gevolge van de overkreditering voldoende aannemelijk is, zodat op dat punt verwijzing naar de schadestaat zal volgen. Van belang daarbij is dat het percentage van 75 eigen schuld ook op die eventuele additionele schade toepasselijk is.

Van de vordering tot schadevergoeding (de huidige eis, punten 4-7) is per saldo voorts toewijsbaar 25% van de door [eisers] reeds betaalde gecumuleerde rente vanaf de aanvang van de lening, 2 juni 2008, over een bedrag van € 71.048,40, een en ander zo lang de lening in stand blijft. Dat daarmee Quion verplicht de voor [eisers] te dure woning subsidieert, zoals Quion dat interpreteert, is een gevolg van de overkreditering die naar haar aard voortduurt tot het einde van de overeenkomst.

De verschuldigdheid van wettelijke rente en de ingangsdatum van 20 november 2017 daarvan zijn als onbestreden toewijsbaar.

Het meer of anders gevorderde zal worden afgewezen.

Overige vorderingen (9-13)

De vorderingen onder 9 en 10 komen niet voor toewijzing in aanmerking, omdat Quion zich bereid heeft verklaard de rente over de periode van 1 december 2015 tot en met 30 november 2018 op 3% per jaar te stellen en de daarmee samenhangende vergoeding (wegens teveel betaalde rente) reeds door haar in mindering is gebracht op haar vordering in reconventie (conclusie van antwoord onder punt 93).

De gevorderde verklaring voor recht onder 11 zal worden gegeven, ingevolge wat in het tussenvonnis van 16 oktober 2019 onder 4.7 is overwogen.

Quion zal worden veroordeeld tot terugbetaling aan [eisers] van wat zij vanaf

1 december 2018 méér dan 3% per jaar aan rente heeft ontvangen. Desgewenst kan tot verrekening worden overgegaan.

De zaak zal op dit punt niet worden verwezen naar de schadestaatprocedure, omdat de ongedaanmakingsverbintenis die ontstaat uit onverschuldigde betaling niet tot schadevergoeding strekt. Ook hier kunnen partijen wel verrekenen.

De wettelijke rente en de ingangsdatum van 20 februari 2019 daarvan zijn, zoals daar is overwogen, toewijsbaar.

Het meer of anders gevorderde zal worden afgewezen.

De vordering onder 12 wordt afgewezen. Anders dan [eisers] stellen vormen de kosten van taxatie van € 495,-- geen kosten ter vaststelling van schade en aansprakelijkheid. De waarde van de woning is immers niet van belang voor de oordelen daarover. Een andere rechtsgrond voor de vordering onder 12 is gesteld noch gebleken.

Het gevorderde executieverbod voor Quion onder 13 gaat te ver. Vast staat dat sprake is van een oude achterstand in de betalingen waarop weliswaar is ingelopen, maar die nog steeds bestaat; relevante toekomstige ontwikkelingen zijn voorts niet uit te sluiten. Daarbij komt dat [eisers] in 2009 een onherroepelijke volmacht voor executie aan Quion gegeven voor onbepaalde tijd. Quion heeft voorts tot dusver geen executiemaatregelen genomen. Ook op dit punt is de vordering niet toewijsbaar.

Dat neemt niet weg dat van Quion wordt verwacht dat zij niet tot executie overgaat totdat meer duidelijkheid is verkregen, zoals bedoeld in 4.13 hierna.

in reconventie

In het vonnis van 16 oktober 2019 is overwogen dat partijen het eens zijn over de omvang van de openstaande schuld in hoofdsom en dus de reconventionele vordering: deze bedraagt € 540.000,--, te vermeerderen in geval van overkreditering met € 18.140,61.

Na de eisvermeerdering luidt de vordering van Quion:

verklaring voor recht dat zij per 30 november 2018 van [verweersters ] te vorderen hebben € 518.140.51, te vermeerderen dan wel te verminderen met een bedrag vanwege de gevolgen van de uitkomst van de uitspraak van de rechtbank in conventie (petitum nr. 11) inzake de verschuldigde rente vanaf 1 december 2018”.

Quion heeft aangegeven dat de reden voor deze eisvermeerdering is gelegen in de duidelijkheid. In het lichaam van de akte waarbij Quion haar eis heeft vermeerderd noemt zij een bedrag van € 558.140,61, waarvan, na aftrek van de teveel betaalde rente tot en met mei 2020, resteert € 551.245,58, en verwijst zij naar haar akte van 17 april 2019, waarin zij ook het bedrag van € 558.140,61 noemt. Hoewel, tegen die achtergrond, mogelijk sprake is van een verschrijving in het petitum komt deze slordigheid, mede gelet op eerdere slordigheden aan haar zijde, de belangen van [verweersters ] en het stadium van de procedure, voor rekening van Quion en wordt zij gehouden aan de tekst van haar petitum. Meer dan dat kan dan ook niet worden toegewezen. Uiteraard brengt dat geen verandering in de werkelijke omvang van het verschuldigde.

Omtrent die werkelijke omvang wordt het volgende overwogen. De advocaat van [verweersters ] heeft bij brief van 11 maart 2020 erop gewezen dat Quion ter comparitie van 21 januari 2020 heeft erkend dat de rentewijziging (renteverhoging) reeds per december 2018 (en niet eerst per januari 2019) is ingegaan, waardoor zij over de periode tot en met mei 2020 niet 17 maanden lang € 405,59 = € 6.895,03 te veel rente hebben betaald, maar 18 maanden lang, dus € 7.300,62. De vordering van Quion bedraagt dus niet

€ 551.245,58, maar € 550.897,41, aldus [verweersters ] Quion heeft op bedoelde brief niet gereageerd, zodat de rechtbank haar daarmee akkoord vertrouwt.

Nu het bedrag dat Quion te vorderen heeft daarmee hoger ligt dan het bedrag van € 518.140.51 zal de gevorderde verklaring voor recht worden toegewezen. Het slot van het petitum op dat punt ziet op de verrekening en zal worden toegewezen als na te melden.

in conventie en in reconventie voorts

In conventie worden [eisers] en Quion beide gedeeltelijk in het ongelijk gesteld. De rechtbank zal de proceskosten daarom compenseren als hierna zal worden vermeld. In reconventie geldt hetzelfde.

De rechtbank merkt het volgende op. Met dit vonnis is per saldo de restschuld in hoofdsom vastgesteld alsmede de financiële verplichtingen over en weer. Hoewel Quion zich schuldig heeft gemaakt aan overkreditering kan die enkele omstandigheid (nog daargelaten de aanzienlijke mate van eigen schuld van [eisers] ) er niet toe leiden dat zij zonder meer moet dulden dat [eisers] voor onbepaalde tijd in de woning blijven wonen, waarbij Quion het voortbestaan van de lening en de bestaande achterstand moet blijven accepteren. De verwijzing naar de schadestaat maakt dat niet anders.

Als zij in die woning wensen te blijven zullen [eisers] ofwel die achterstand binnen afzienbare tijd moeten betalen en vervolgens hun maandelijkse verplichtingen stipt moeten nakomen, ofwel de gehele lening moeten aflossen in het kader van verkoop van de woning dan wel het oversluiten van de lening. [eisers] zullen daartoe actie dienen te ondernemen en van Quion wordt verwacht dat zij hen daartoe een redelijke termijn gunt –te denken valt aan een half jaar- en voor zoveel nodig haar medewerking verleent, bijvoorbeeld als het gaat om toelichting op de BKR-registratie, zoals ter zitting door haar toegezegd.

De aanvulling op het verzoek tot heroverweging, zoals vervat in de “conclusie met verzoek tot heroverweging + conclusie tot overlegging producties” is, anders dan Quion aanvoert, niet strijdig met de goede procesorde. De procedure is er niet door vertraagd en Quion heeft erop kunnen reageren.

De rechter die in een tussenuitspraak een of meer geschilpunten uitdrukkelijk en zonder voorbehoud heeft beslist is hieraan, in beginsel, in het verdere verloop van het geding gebonden. Deze gebondenheid heeft een - uit een oogpunt van goede procesorde positief te waarderen - op beperking van het debat gerichte functie. Zij geldt evenwel niet onverkort. De eisen van een goede procesorde brengen immers tevens mee dat de rechter aan wie is gebleken dat een eerdere door hem gegeven, maar niet in een einduitspraak vervatte eindbeslissing berust op een onjuiste juridische of feitelijke grondslag, bevoegd is om, nadat partijen de gelegenheid hebben gekregen zich dienaangaande uit te laten, over te gaan tot heroverweging van die eindbeslissing, teneinde te voorkomen dat hij op een ondeugdelijke grondslag een einduitspraak zou doen (HR 25 april 2008, NJ 2008, 553).

De rechtbank ziet in het door [eisers] gestelde geen aanleiding terug te komen op deze beslissingen; van onjuiste juridische of feitelijke grondslagen is niet gebleken. Dat betekent dat de rechtbank blijft bij wat in voornoemd vonnis is overwogen en beslist, met dien verstande dat de overwegingen 7.4 en 7.5 naar aanleiding van de door [eisers] overgelegde stukken en het nadere partijdebat nader zullen worden toegelicht en genuanceerd zoals hierna zal worden vermeld.

Nieuw rentepercentage van 4% voor de periode december 2018-december 2021

Quion beroept zich ten aanzien van het rentepercentage van 4 op haar beleidsvrijheid. Maatstaf voor de beantwoording van de vraag of sprake is van een onaanvaardbaar rentevoorstel is, zo voert zij aan, in het algemeen of het aangeboden rentetarief in onredelijke mate afwijkt van de op dat moment in de markt gehanteerde rentetarieven voor een vergelijkbaar hypothecair krediet. Daarbij moet volgens haar in dit geval in het bijzonder rekening worden gehouden met de bij de aanvang van de overeenkomst door de cliënt geaccepteerde rente-opslag voor ondernemers met een minder stabiel of moeilijk aantoonbaar inkomen; daarvoor is destijds een opslag van 3% ten opzichte van de toenmalige marktrente gehanteerd en geaccepteerd.

Quion voert voorts aan dat het renteaanbod van 27 augustus 2018 aansloot bij het op dat moment door haar gehanteerde rentetarief voor al haar klanten. Obvion bood in die tijd een rente aan van circa 2,38% (voor 3 jaar vast) voor een reguliere hypotheek met een normaal risicoprofiel en CMIS bood voor een hypotheek met inkomensverklaring een rentetarief aan van 2,8% voor 3 jaar vast en 3,1% voor 5 jaar vast. De door haar, Quion, aangeboden rente was ongeveer 1 procentpunt hoger dan de rente van CMIS en dat is naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid niet onaanvaardbaar en wijkt niet meer dan 3% af van de marktrente voor niet-soortgelijke, reguliere hypotheekleningen.

Zij wijst erop dat zij haar klanten uniform tarifeert. Het tarief dat [eisers] op dit moment betalen is gelijk aan het tarief dat andere klanten met hetzelfde risicoprofiel bij haar moeten betalen en zij wil geen uitzondering maken op haar rentebeleid, mede gelet op het bepaalde in het Besluit Gedragstoezicht financiële ondernemingen. De publicaties waarnaar [eisers] verwijzen zeggen haar niets. Aan een onduidelijk berekend gemiddeld percentage kunnen geen conclusies worden verbonden.

Dat de waarde van het onderpand is gestegen is niet onderbouwd, net zo min als de stelling dat het risico voor Quion zou zijn afgenomen.

Ten slotte verwijst zij naar de uitspraak van de Commissie van Beroep van het Kifid van 21 januari 2019 met nummer 004.

Los van het voorgaande moet deze vordering volgens haar worden afgewezen omdat

[eisers] nalaten hun schade te beperken, doordat zij hun huis niet verkopen.

De beleidsvrijheid van Quion bij het bepalen van het nieuwe rentepercentage voor de onderhavige hypotheek vindt haar begrenzing in artikel 6:248 BW: een tussen partijen als gevolg van de overeenkomst geldende regel is niet van toepassing, voor zover dit in de gegeven omstandigheden naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar zou zijn. In dit geval moet die maatstaf worden toegespitst op de vraag of het op

27 augustus 2018 gedane renteaanbod in zo onredelijke mate afweek van de op dat moment in de markt voor vergelijkbare leningen aanvaarde tarieven dat dit, alle omstandigheden in dit geval in aanmerking nemende, onaanvaardbaar moet worden geacht. Daarbij speelt de bij de aanvang van de overeenkomst door [eisers] geaccepteerde rente-opslag mede een rol.

Uit de kredietovereenkomst tussen [eisers] en Quion van 2 juni 2008 blijkt niet met zoveel woorden dat destijds een hoger rentepercentage dan de marktrente werd overeengekomen en ook niet dat [eisers] dat desbewust hebben geaccepteerd, wel dat zij het hebben geaccepteerd.

Quion was destijds niet op grond van de wet en/of van haar zorgplicht verplicht hen daarover te informeren. De vermelding van het op de geldlening toepasselijke rentetarief, 9,05%, was destijds voldoende.

Quion acht [eisers] in die situatie nog steeds gebonden aan de door hen in 2008 geaccepteerde rente-opslag en wil hen daaraan houden. Dat is op zichzelf genomen, als uitgangspunt, terecht.

Quion bestempelt de rente-opslag uit 2008 (9,05% voor 5 jaar vast voor een “hypotheek met inkomensverklaring” (ofwel een hypotheek met hoog risicoprofiel), ten opzichte van 6% voor nieuwe reguliere hypothecaire leningen als een opslag van circa 3%. Dat laatste is niet juist; de opslag was circa 3 procentpunt, en, in procenten uitgedrukt: 50,83% ((9,05-6)/6 *100) ten opzichte van nieuwe reguliere hypothecaire leningen.

Quion neemt als uitgangspunt de geaccepteerde opslag uit 2008 en maakt een vergelijking tussen de door haar in augustus 2018 aangeboden rente van 4% bij 3 jaar vast voor de onderhavige lening met hoog risicoprofiel enerzijds, en de rente die CMIS in diezelfde periode aanbood voor een lening met een hoog risicoprofiel voor 5 jaar vast, 3,1 %, anderzijds. Zij concludeert dat dat een verschil oplevert van circa 1 procentpunt en dat is volgens haar geen afwijking die naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar is.

Wanneer Quion [eisers] aan de acceptatie uit 2008 wil houden gaat deze vergelijking echter mank. In 2008 is er met een opslag gerekend op de rente voor een lening met hoog risicoprofiel ten opzichte van een reguliere lening, 9,05 % ten opzichte van 6%; daarover hebben partijen toen overeenstemming bereikt.

Wat Quion, als zij in lijn wilde blijven met de in 2008 geaccepteerde rente-opslag, in 2018 dus had moeten vergelijken is het rentepercentage voor de onderhavige lening met hoog risicoprofiel met het in 2018 in de markt geldende percentage voor een reguliere hypothecaire lening. Daarbij had zij dezelfde rentevaste periode, 3 jaar, moeten hanteren.

Wanneer de rechtbank bedoelde vergelijking thans maakt, uitgaande van de juistheid van het door Quion genoemde en door [eisers] in zoverre niet betwiste rentepercentage van Obvion in 2018, 2,38 % bij 3 jaar vast voor een reguliere hypothecaire lening, dan blijkt het volgende.

4 % bij 3 jaar vast ten opzichte van 2,38 % bij 3 jaar vast maakt een verschil van 1,62 procentpunt, en, in een percentage uitgedrukt: 68,07 %. ((4-2,38)/2,38*100)

Het procentuele verschil tussen 9,05% en 6% was 50%.

Vergelijkt de rechtbank het aangeboden percentage van 4 voor de onderhavige lening met dat voor een ándere lening met hoog risicoprofiel, zoals dat door Quion gestelde en door [eisers] niet betwiste percentage van CMIS, 2,8, dan blijkt het aanbod van Quion 42,86 % ((4-2,8)/2,8*100) hoger te liggen dan dat van CMIS.

Of het aangeboden percentage van 4 nu wordt gerelateerd aan de in 2008 geaccepteerde rente-opslag, of aan de in 2018 in de markt voor vergelijkbare leningen aanvaarde tarieven, in beide gevallen zijn de verschillen, 68,07 %, respectievelijk 42,85 %,

aanzienlijk.

De rechtbank is van oordeel dat als wordt uitgegaan van het doortrekken van de in 2008 gemaakte afspraken, hetgeen in dit geval ook volgens Quion in de rede ligt, [eisers] , in lijn met de overwegingen in de uitspraak van het Kifid van 21 januari 2019 met nummer 004, waarnaar Quion met instemming verwijst, de thans voorgestelde verhoging in redelijkheid niet hoefden te verwachten. Quion behoorde erop toe te zien dat het verschil tussen de gemiddelde rente en de voor [eisers] overeengekomen rente-met-opslag niet ten nadele van [eisers] veranderde, de rente in de pas te houden met de marktrente en zo te voldoen aan de verwachtingen die [eisers] daarover mochten hebben (vergelijk overwegingen 5.9 en 5.10 van deze uitspraak).

Waar [eisers] rekening moesten houden met een rente-opslag van ongeveer

50 % wegens het groter dan gemiddelde risico is, zonder nadere toelichting van Quion, die ontbreekt, een opslag van 68,07 % in 2018 ten opzichte van de marktrente niet begrijpelijk. Quions argument van de gebondenheid aan de in 2008 aanvaarde opslag kan daarom geen gewicht in de schaal leggen bij de beantwoording van de vraag of de in 2018 aangeboden rente van 4% binnen de beleidsvrijheid van Quion paste.

Als het aanbod wordt getoetst aan het algemene rentepeil is duidelijk dat de aangeboden rente in aanzienlijke mate afwijkt van de in de markt aanvaarde tarieven voor leningen met een vergelijkbaar risicoprofiel, zonder dat daarvoor een adequate grond valt aan te wijzen.

Quion heeft naast het hiervoor ontoereikend geachte beroep op de afspraken van 10 jaar eerder gewezen op haar beleid in het algemeen en aangevoerd dat zij niet wil afwijken van haar uniforme tarieven, mede gelet op het bepaalde in het Besluit Gedragstoezicht financiële ondernemingen, maar dat is niet een dergelijke grond.

Quion heeft kennelijk het oog heeft op art. 81 b BGf, maar daarbij miskent zij dat bij [naam eiser] sprake is van een bijzondere, mede door het verleden beinvloede situatie, die niet vergelijkbaar is met de situatie van een willekeurige nieuwe klant van Quion (consument) met een hoog risico-profiel.

Onaanvaardbaar?

Dat het aanbod niet redelijk is betekent op zichzelf nog niet dat ruimte is voor de toepassing van artikel 6:248 BW, waarbij een contractuele regel (deels) buiten toepassing wordt gelaten. Bij deze toets behoort de rechter vanzelfsprekend grote terughoudendheid te betrachten en rekening te houden met de relevante omstandigheden van het geval.

Tot die omstandigheden rekent de rechtbank, behalve de omstandigheden die hiervoor reeds aan de orde kwamen, de volgende.

Aannemelijk is dat [eisers] in een afhankelijkheidspositie ten opzichte van Quion verkeren. Zij hebben gesteld dat zij niet de mogelijkheid hebben om over te stappen naar een andere hypotheekaanbieder en te profiteren van de huidige lage rentestand; Quion betwist dat, maar licht haar standpunt niet toe zodat aan die betwisting voorbijgegaan wordt.

Quion heeft niet weersproken dat [eisers] tot dusverre al hun financiële verplichtingen zijn nagekomen en heeft erkend dat zij hun verplichtingen jegens haar, Quion, zijn nagekomen (behoudens het hierna te bespreken debat over de achterstand), zodat de rechtbank daarvan uitgaat. Dat vormt een serieuze indicatie voor de juistheid van de stelling van [eisers] dat het risico voor Quion in elk geval niet is toegenomen.

Quion heeft erop gewezen dat niet is aangetoond dat de waarde van de verbonden onroerende zaak substantieel is gestegen. Dat is op zichzelf juist. Niettemin mag worden aangenomen, gelet op de ontwikkelingen op de woningmarkt van de laatste jaren, dat die waarde in elk geval niet is gedaald. Voorzover Quion bedoelt te stellen dat die waarde wel is gedaald heeft zij dat niet gemotiveerd.

In reconventie is, in de laatste aktewisseling tussen partijen, komen vast te staan dat Quion een rekenfout had gemaakt doordat zij de betalingen tussen 1 mei 2017 en het eind van 2017 niet had verdisconteerd. Quion heeft, om verdere discussies over geringe verschillen te voorkomen, de juistheid van de berekening van [eisers] erkend zodat nu vast staat dat de achterstand € 18.140,61 bedraagt en sedert

30 september 2017 niet is veranderd. Dat betekent, dat anders dan Quion (naar moet worden aangenomen) heeft gedaan, bij de beoordeling van het aanbod voor de nieuwe rente na december 2018 dat in augustus 2018 is gedaan, niet betrokken mag worden dat de achterstand is toegenomen, zodat van een exceptioneel risico uit dien hoofde geen sprake is.

In het licht van deze omstandigheden acht de rechtbank het aangeboden tarief van 4 %, dat bijna 43 % hoger ligt dan het tarief dat Quion als in de markt geldend voor hypothecaire leningen met een vergelijkbaar risicoprofiel noemt, 2,8 %, naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid niet aanvaardbaar.

De rechtbank acht een rentepercentage van 3 voor de periode december

2018 - december 2021 in dit geval naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid nog juist aanvaardbaar. Dat percentage ligt nog steeds hoger dan de marktrente voor leningen met een vergelijkbaar risicoprofiel, in het bijzonder het door Quion zelf genoemde tarief van CMIS van 2,8%.

Het hiervoor onder 4.5.1 tot en met 4.6.3 overwogene leidt tot de conclusie dat de gevorderde verklaring voor recht te zijner tijd zal worden gegeven.

Nu het rentepercentage van 4 dat ingevolge de kredietovereenkomst in rekening is gebracht niet langer toepasselijk is, is het verschil tussen de op basis van dat percentage inmiddels betaalde rente en de rente naar een tarief van 3 % onverschuldigd betaald.

Dat brengt mee dat voor Quion in zoverre een ongedaanmakingsverbintenis is ontstaan. Quion heeft geen verweer gevoerd tegen de gevorderde wettelijke rente over het terug te betalen bedrag en de ingangsdatum daarvan, zodat de vordering op die onderdelen te zijner tijd ook zal worden toegewezen.

[eisers] hebben verwijzing naar de schadestaatprocedure gevorderd.

De ongedaanmakingsverbintenis die ontstaat uit onverschuldigde betaling strekt echter niet tot schadevergoeding, zodat verwijzing alleen al om die reden niet aan de orde kan zijn.

Quion zal te zijner tijd worden veroordeeld tot betaling aan [eisers] van wat laatstgenoemden vanaf december 2018 méér aan rente hebben voldaan dan 3 %, te vermeerderen met de wettelijke rente ex artikel 6:119 BW vanaf 20 februari 2019 tot aan de dag van volledige betaling.

overkreditering

In het tussenvonnis van 19 september 2018 heeft de rechtbank [eisers] in de gelegenheid gesteld om de voor een hernieuwde beoordeling van hun kredietwaardigheid in 2008 vereiste financiële gegevens in het geding te brengen, waaronder in elk geval de aanslagen inkomstenbelasting over 2004-2007 en de jaarcijfers van de besloten vennootschappen [naam bedrijf 1] en [naam bedrijf 2] over de jaren 2004 tot en met 2007.

[eisers] hebben laten weten dat zij door het tijdsverloop niet meer beschikken over alle gevraagde belastingaanslagen.

Quion concludeert dat [eisers] niet zijn geslaagd in het bewijs van de gestelde overkreditering. Subsidiair voert zij aan dat zij “kan bevestigen dat zij op basis van de ingebrachte belastingaangiften nooit meer dan € 468.951,60 aan [eisers] zou hebben uitgeleend” en dat zij daarom de vrijheid heeft genomen de gevraagde berekening niet te maken.

De achtergrond van het niet maken van de berekening door Quion is kennelijk gelegen in de overweging onder 7.4 van het tussenvonnis dat de schade niet hoger kan zijn dan de rente over het bedrag van de overkreditering.

Aard en inhoud van wat door hen wel is overgelegd geven naar het oordeel van de rechtbank een tamelijk goed beeld van de financiële positie van [eisers] van destijds, en kunnen redelijkerwijs gesproken de basis vormen voor een verantwoorde berekening van hun kredietwaardigheid met toepassing van Quions eigen acceptatienormen en gedragscode van 2008. Of een dergelijke berekening noodzakelijk is, valt op dit moment nog niet vast te stellen, gelet op het volgende.

Het uitgangspunt voor de schadebepaling moet zijn dat de situatie zonder de fout vergeleken dient te worden met de werkelijke situatie. Zonder de fout hadden [eisers] , , volgens hun eigen stellingen, niets aan de situatie veranderd en dus een lening gehad van € 468.951,60 en daarover ook rente moeten betalen. Dat is de situatie zonder fout, niet een hypothetische situatie waarin Quion een lening voor een lager bedrag had mogen en moeten verstrekken.

Als ervan wordt uitgegaan dat, gelet op hun financiële positie, het gehele verschil tussen die bestaande lening en de in werkelijkheid verstrekte lening moet worden aangemerkt als overkreditering, is de situatie zonder fout die met de bestaande lening, die vergeleken moet worden met de situatie na de door Quion verstrekte lening. Tegen die achtergrond moet r.o. 7.4 van het tussenvonnis worden gezien.

[eisers] stellen nu, doch specificeren of onderbouwen niet, dat de rente bij Quion hoger was dan de rente bij hun vorige hypotheekverstrekker. Een degelijke specificatie en onderbouwing had, op dit moment in de procedure en vanuit hun positie als eisers, van hen verwacht mogen worden. Nu die is uitgebleven gaat de rechtbank aan die stelling voorbij.

De rechtbank begrijpt de (subsidiaire) positie van Quion zo, dat zij erkent dat, op basis van de thans beschikbare stukken, er een overkreditering is geweest ter grootte van het verschil tussen het bedrag van de bestaande lening en de door Quion verstrekte lening. Dat betekent, dat de schade gelijk is aan de gecumuleerde teveel betaalde rente over € 71.048,40 en dat het uitrekenen van het bedrag dat Quion aan [eisers] had kunnen/mogen lenen inderdaad niet nodig is.

Voor zover Quion iets anders heeft bedoeld zal die berekening wel, alsnog, moeten plaats vinden.

De rechtbank zal een comparitie van partijen gelasten om een en ander, en de praktische uitvoering daarvan, met partijen te bespreken.

Schadebeperking

Quion stelt dat [eisers] de schade hadden kunnen en moeten beperken door het huis, dat te duur voor hen is, te verkopen. Dit aspect hangt samen met de achterstand en de te vergoeden schade. [eisers] stellen dat Quion heeft aangekondigd het huis, na afloop van deze procedure, executoriaal te zullen laten verkopen.

Dit aspect, en de actuele situatie in totaal, zal de rechtbank bij gelegenheid van de te gelasten comparitie met partijen bespreken. Van elk van partijen wordt een gespecificeerd en onderbouwd overzicht verwacht van de financiële gevolgen die dit vonnis en het vorige voor de totale situatie hebben, alsmede van [eisers] een actuele WOZ-waarde van de woning (en eventueel, van de meest gerede partij, een taxatierapport).

Omdat Quion in een eerder stadium van deze procedure heeft laten weten dat een minnelijke oplossing haar voorkeur heeft zal bij die comparitie mede de mogelijkheid daarvan worden onderzocht.

De rechtbank zal de zaak naar de rolzitting van 30 oktober 2019 verwijzen voor opgave van verhinderdata door [eisers] en Quion over de maanden december 2019 tot en met maart 2020.

Iedere verdere beslissing zal worden aangehouden.

in reconventie

Quion en [verweerders] zijn het eens geworden over de omvang van de vordering tot dusverre, € 540.000,--, te vermeerderen in geval er sprake is van overkreditering met € 18.140,61. Deze vordering zal zo nodig nog bij de te bepalen comparitie aan de orde komen.

Iedere beslissing zal worden aangehouden.

De beslissing

De rechtbank

in conventie en in reconventie

bepaalt een verschijning van partijen, bijgestaan door hun advocaten, voor het geven van inlichtingen en ter beproeving van een minnelijke regeling in het gerechtsgebouw te Rotterdam aan het Wilhelminaplein 100/125 op een nader te bepalen dag en uur;

bepaalt dat [naam eiser] en [naam eiseres] dan in persoon aanwezig moeten zijn en dat Quion dan vertegenwoordigd moet zijn door iemand die van de zaak op de hoogte is en hetzij rechtens hetzij op grond van een bijzondere schriftelijke volmacht bevoegd is haar te vertegenwoordigen;

bepaalt dat [eisers] en Quion op de rolzitting van 30 oktober 2019 schriftelijk aan de rechtbank

Administratie haven en handel, afdeling planningsadministratie, kamer E13.31, Postbus 50954, 3007 BR Rotterdam, faxnummer 088-36 10555

de verhinderdagen in de maanden december 2019 tot en met maart 2020 moeten opgeven, waarna dag en uur voor de comparitie zullen worden bepaald;

houdt iedere verdere beslissing aan.

Dit vonnis is gewezen door mr. P.F.G.T. Hofmeijer-Rutten en in het openbaar uitgesproken op 16 oktober 2019.

2632/106