HR, 17-03-2026, nr. 23/03376

Het gerechtshof ’s-Hertogenbosch heeft bij arrest van 7 juni 2023 (parketnummer 20-000860-20) de betrokkene de verplichting opgelegd tot betaling van een bedrag van € 158.433,64 aan de Staat ter ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel. De maximale duur van de gijzeling is daarbij bepaald op 1080 dagen.

Er bestaat samenhang met de strafzaak tegen de betrokkene (23/02361). In die zaak concludeer ik vandaag ook.

Het cassatieberoep is volgens de daarvan opgemaakte akte op 24 augustus 2023 ingesteld door een door de betrokkene daartoe gemachtigd medewerker van de strafgriffie. F. van Baarlen, advocaat in Eindhoven, heeft bij schriftuur van 13 augustus 2024 vier middelen van cassatie voorgesteld. Bij aanvullende schriftuur van 15 oktober 2024 is het eerste middel ingetrokken en vervangen. Het eerste middel is nu gericht tegen de wijze waarop het hof de omvang van de ontnemingsmaatregel heeft bepaald. In het tweede middel wordt geklaagd over de motivering van de bewezenverklaring en over het niet responderen op uitdrukkelijk onderbouwde standpunten. In het derde middel wordt geklaagd over de niet tijdig opgestelde aanvulling op het verkorte arrest en in het vierde middel dat zowel de rechtbank als het hof zittingen hebben onderbroken in plaats van geschorst.

Deze conclusie strekt tot verwerping van het beroep

In het cassatiedossier bevindt zich – als gezegd – een cassatieakte die op 24 augustus 2023 is opgemaakt. De cassatieakte is daarmee opgemaakt buiten de termijn voor het instellen van beroep in cassatie, welke termijn in dit geval 14 dagen bedraagt.

Aan de cassatieakte is een door de betrokkene ondertekende brief gehecht van 19 juni 2023, in welke brief hij de griffie van het gerechtshof ’s-Hertogenbosch verzoekt om cassatie in te stellen ”aangaande het arrest (2x) van het Gerechtshof ’s-Hertogenbosch dd. 6 juni 2023”.

In de met deze zaak samenhangende strafzaak is door de griffie gevolg gegeven aan het verzoek en is op 19 juni 2023 een cassatieakte opgemaakt. Gelet op het vorenstaande meen ik dat de griffie ten onrechte niet ook tegelijkertijd een cassatieakte heeft opgemaakt in de onderhavige ontnemingszaak. Uit de brief van de betrokkene blijkt immers onmiskenbaar dat hij ook tegen het ontnemingsarrest beroep in cassatie heeft willen instellen. Daaraan doet niet af dat de verdachte in zijn brief abusievelijk 6 juni 2023 heeft opgegeven als de datum waarop het ontnemingsarrest is gewezen. In de strafzaak was dat voor de griffie kennelijk geen probleem. Niet valt in te zien waarom dat in de ontnemingszaak anders zou zijn geweest.

De betrokkene kan derhalve in zijn cassatieberoep worden ontvangen.

Met het oog op de bespreking van de eerste twee middelen geef ik allereerst weer wat het hof in het ontnemingsarrest onder het kopje “De schatting van de hoogte van het wederrechtelijk verkregen voordeel” heeft overwogen:

“De veroordeling

De betrokkene is bij arrest van dit hof van heden (parketnummer 20-000859-20) veroordeeld ter zake van onder meer – kort weergegeven – oplichting, tot straf.

De wettelijke grondslag

Het hof ontleent aan de inhoud van voormelde bewijsmiddelen het oordeel, dat de betrokkene door middel van het begaan van het in voornoemd arrest bewezenverklaarde en door middel van andere strafbare feiten, waaromtrent voldoende aanwijzingen bestaan dat zij door de betrokkene zijn gegaan, een voordeel als bedoeld in artikel 36e van het Wetboek van Strafrecht heeft genoten.

De schatting van het voordeel

Het hof overweegt als volgt:

- de betrokkene heeft zich schuldig gemaakt aan – eenvoudig gezegd – internetoplichting;

- de gedupeerde kopers hebben geldbedragen overgemaakt op bankrekeningen van door de betrokkene opgerichte rechtspersonen, waarvan hij – middellijk – enig aandeelhouder en bestuurder was;

- de betrokkene was de enige gemachtigde tot die bankrekeningen;

- door middel van het begaan van de in voornoemd arrest bewezenverklaarde oplichtingen heeft de betrokkene derhalve een voordeel genoten gelijk aan de door de gedupeerde kopers overgemaakte geldbedragen;

- nu de rechtspersonen in kwestie geen “zakelijke” activiteiten hebben ontplooid die de andere bijschrijvingen op de bankrekeningen van de rechtspersonen in kwestie kunnen verklaren, zijn er naar het oordeel van het hof voldoende aanwijzingen dat alle bijschrijvingen op voornoemde bankrekeningen afkomstig zijn van andere strafbare feiten die door de betrokkene zijn begaan.

Het door de betrokkene wederrechtelijk verkregen voordeel wordt dan ook geschat op het totaal van de bijschrijvingen op de bankrekeningen, te weten een bedrag van 158.433,64 euro.”

Onder het kopje ”Op te leggen betalingsverplichting” heeft het hof overwogen:

“Het hof zal aan de betrokkene de verplichting opleggen tot betaling van na te melden bedrag aan de Staat ter ontneming van het wederrechtelijk verkregen voordeel.

Benadeelde partijen

Voor zover de advocaat-generaal heeft gevorderd dat de in de onderliggende strafzaak toegewezen vorderingen van de benadeelde partijen in mindering dienen te worden gebracht op het vast te stellen wederrechtelijk verkregen voordeel, stelt het hof het navolgende vast.

Ten tijde van het bewezenverklaarde bepaalde artikel 36e, negende lid, Wetboek van Strafrecht het volgende:

Bij de bepaling van de omvang van het bedrag waarop het wederrechtelijk verkregen voordeel wordt geschat, worden aan benadeelde derden in rechte toegekende vorderingen alsmede de verplichting tot betaling aan de staat van een som gelds ten behoeve van het slachtoffer als bedoeld in artikel 36f voor zover die zijn voldaan, in mindering gebracht.

Met de advocaat-generaal is het hof van oordeel dat betrokkene wederrechtelijk verkregen voordeel heeft verkregen dat deels gelijk is aan de omvang van de toegewezen vorderingen van de benadeelde partijen. Het hof komt echter tot een andere gevolgtrekking als de advocaat-generaal.

Artikel 36e negende lid, Wetboek van Strafrecht, bepaalt immers dat aan benadeelde derden in rechte toegekende vorderingen almede schadevergoedingsmaatregelen overeenkomstig artikel 36f, enkel in mindering kunnen worden gebracht wanneer deze (al dan niet gedeeltelijk) zijn voldaan. In onderhavige zaak is geenszins gebleken van enige betaling aan de benadeelde partijen.

Verbeurdverklaring

De advocaat-generaal heeft zich op het standpunt gesteld dat de waarde van de inbeslaggenomen geldbedragen ter hoogte van € 11.061,116 die mogelijk in de onderliggende strafzaak zouden worden verbeurdverklaard, in mindering dienen te worden gebracht op de op te leggen betalingsverplichting.

Het hof stelt het navolgende voorop:

Door verbeurdverklaring van voorwerpen die kunnen worden aangemerkt als opbrengst van een strafbaar feit, kan worden bereikt dat aan een betrokkene wederrechtelijk verkregen voordeel wordt ontnomen. Wordt in zo een geval tevens de maatregel van ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel opgelegd, dan dient, in verband met het reparatoire karakter van die maatregel, de waarde van de onder de betrokkene inbeslaggenomen en in zijn strafzaak verbeurdverklaarde voorwerpen in mindering te worden gebracht op de aan de betrokkene op te leggen betalingsverplichting, met dien verstande dat de geldelijke waarde van die voorwerpen het vastgestelde bedrag dat een betrokkene in verband met het wederrechtelijk verkregen voordeel aan de Staat moet betalen niet kan overstijgen.

In het licht van deze vooropstelling stelt het hof vast dat in de onderliggende strafzaak niet is gebleken van inbeslaggenomen geldbedragen die zijn verbeurdverklaard.

Voor zover er sprake is van inbeslaggenomen geldbedragen waarop conservatoir beslag rust, zal dit in de executiefase worden verrekend, waarbij wordt opgemerkt dat indien in de executiefase bedragen ten goede van de betalingsverplichting komen, deze eerst in mindering worden gebracht op de omvang van de schadevergoedingsmaatregel. De inning van een ontnemingsmaatregel mag immers overeenkomstig de wetsgeschiedenis van artikel 36e achtste lid, Sr niet ten koste gaan van een schadevergoedingsmaatregel. Van deswege zal overeenkomstig de wetsgeschiedenis aan de inning van een schadevergoedingsmaatregel voorrang worden verleend.

Redelijke termijn

Voor zover er in deze ontnemingszaak sprake is van schending van de redelijke termijn als bedoeld in artikel 6 EVRM zal het hof daaraan geen verdere consequenties verbinden nu deze schending in de onderliggende strafzaak met parketnummer 20-000860-20 [A-G: ik begrijp 20-000859-20], waarin het hof heden eveneens arrest heeft gewezen, reeds bij de strafoplegging in matigende zin is betrokken.

Resumé

Het vorenstaande impliceert dat het hof aan betrokkene een betalingsverplichting zal opleggen die gelijk is aan het wederrechtelijk verkregen voordeel, te weten 158.433,64 euro.”

Met het oog op de bespreking van het derde middel geef ik hier ook weer hoe de door het hof op 22 mei 2024 opgestelde aanvulling bewijsmiddelen luidt:

“Het hof ontleent aan de inhoud van het navolgende bewijsmiddel, gelezen in samenhang met de bewijsmiddelen als opgenomen in het strafarrest met parketnummer 20-000859-20 met de daarbij behorende aanvulling bewijsmiddelen, het bewijs dat de veroordeelde het vastgestelde voordeel heeft genoten.

1. Het relaasproces-verbaal d.d. 16 januari 2019 (pg. 1-23), voor zover inhoudende als relaas [van] verbalisanten [verbalisant 1] en [verbalisant 2] :

(dossierpagina 19)

Wederrechtelijk verkregen voordeel

Uit het verrichte onderzoek komt naar voren dat [betrokkene] door gebruik te maken van de rechtspersonen [A] B.V., [B] B.V. en [C] B.V. in de periode 4 augustus 2017 - 17 oktober 2017 een wederrechtelijk verkregen voordeel heeft behaald van vermoedelijk € 158.433,64. Dit heeft hij verkregen door aangevers en vermoedelijke benadeelden/slachtoffers geld over te laten maken op verschillende bankrekeningen van voornoemde rechtspersonen van [betrokkene] , eventueel middels tussenkomst van een bankrekening van Mollie Payments, en de aangevers en vermoedelijke benadeelden/slachtoffers de door hen bestelde goederen niet te leveren.”

In het tweede middel wordt geklaagd dat het hof “met toepassing van een onjuiste maatstaf of nalaten van toepassing van een juiste maatstaf tot bewezenverklaring is gekomen, althans met onbegrijpelijke motivering althans onvoldoende gemotiveerd tot bewezenverklaring is gekomen, althans heeft nagelaten te responderen op door de verdediging uitdrukkelijk onderbouwde standpunten”.

Ik begrijp het middel zo dat is beoogd te klagen over de schatting van het wederrechtelijk verkregen voordeel en niet over ‘de bewezenverklaring’. De in de strafzaak uitgesproken bewezenverklaring staat in de ontnemingszaak immers niet ter discussie.

Zoals uit het in randnr. 3.1 opgenomen citaat uit het ontnemingsarrest van het hof blijkt, heeft het hof zijn ontnemingsbeslissing onder meer gebaseerd op de in de strafzaak bewezenverklaarde oplichtingen. In verband met de wettelijke grondslag voor zijn ontnemingsbeslissing heeft het hof overwogen dat het aan de inhoud van de (in de aanvulling op het verkorte arrest opgenomen) bewijsmiddelen het oordeel ontleent, “dat de betrokkene door middel van het begaan van het in voornoemd arrest bewezenverklaarde en door middel van andere strafbare feiten, waaromtrent voldoende aanwijzingen bestaan dat zij door de betrokkene zijn gegaan [cursivering A-G], een voordeel als bedoeld in artikel 36e van het Wetboek van Strafrecht heeft genoten”.

Met vorenstaande overweging heeft het hof er expliciet blijk van gegeven art. 36e lid 2 Sr als wettelijke grondslag te hebben gehanteerd. Vervolgens heeft het hof met betrekking tot de schatting van het wederrechtelijk verkregen vastgesteld dat:

i. de betrokkene zich schuldig heeft gemaakt aan internetoplichting;

ii. de gedupeerde kopers geldbedragen hebben overgemaakt op bankrekeningen van door de betrokkene opgerichte rechtspersonen, waarvan hij – middellijk – enig aandeelhouder en bestuurder was en

iii. de betrokkene de enige gemachtigde was tot die bankrekeningen.

Op basis van die vaststellingen heeft het hof geoordeeld dat de betrokkene door middel van het begaan van de oplichtingen een voordeel heeft genoten gelijk aan de door de gedupeerde kopers overgemaakte geldbedragen. Daarnaast heeft het hof geoordeeld dat nu de rechtspersonen in kwestie (A-G: waarvan de verdachte oprichter, aandeelhouder en bestuurder was) geen “zakelijke” activiteiten hebben ontplooid die de andere bijschrijvingen op de bankrekeningen van de rechtspersonen kunnen verklaren, er voldoende aanwijzingen zijn dat alle bijschrijvingen op voornoemde bankrekeningen afkomstig zijn van (A-G: de bewezenverklaarde feiten en) andere strafbare feiten die door de betrokkene zijn begaan.

Vervolgens heeft het hof het wederrechtelijk verkregen voordeel geschat op € 158.433,64. Die schatting is gebaseerd op het totaal van bijschrijvingen op de door het hof aangeduide bankrekeningen. Het op deze vaststellingen gebaseerde oordeel dat de verdachte wederrechtelijk voordeel heeft genoten van € 158.433,64 acht ik niet onbegrijpelijk en toereikend gemotiveerd. Ik zie – zonder nadere onderbouwing van de klacht – niet in dat en waarom dit anders zou zijn.

Voor zover door de steller van het middel wordt geklaagd dat het hof één bewijsmiddel heeft gebruikt en dit bewijsmiddel zelfstandig nimmer tot het oordeel kan leiden dat het door het hof vastgestelde bedrag aan wederrechtelijk verkregen voordeel is genoten, meen ik dat de klacht berust op een verkeerde lezing van het arrest. Het hof heeft in het arrest met de aanvulling bewijsmiddelen immers overwogen dat het daarin opgenomen bewijsmiddel moet worden gelezen “in samenhang met de bewijsmiddelen als opgenomen in het strafarrest” (zie hiervoor onder randnr. 3.3). Van één bewijsmiddel is derhalve geen sprake.6.

De klacht dat het hof had moeten responderen op het uitdrukkelijk onderbouwde standpunt van de verdediging dat de verdachte geen voordeel heeft genoten ‘onder meer’ nu hij niet over de bankrekeningen heeft kunnen beschikken, miskent dat de ontnemingsrechter (enkel) een zelfstandig oordeel toekomt met betrekking tot verweren die betrekking hebben op de vaststelling van het bedrag waarop het wederrechtelijk verkregen voordeel kan worden geschat en dat hij voor het overige – in beginsel – is gebonden aan de feitelijke vaststellingen van de strafrechter. Gelet hierop behoefde het hof in de ontnemingszaak niet te responderen op het verweer van de verdediging over de vraag wie over de bankrekeningen kon beschikken. In de strafzaak heeft het hof over het antwoord op die vraag geen twijfel laten bestaan: dat was de betrokkene.7.Het vorenstaande geldt eveneens voor de klacht over het ontbreken van responsie op het betrouwbaarheidsverweer met betrekking tot de [getuige] .8.Op die klacht is eveneens in de strafzaak gerespondeerd.

Het middel faalt in al zijn onderdelen.

In het derde middel wordt geklaagd dat het hof verzuimd heeft het arrest tijdig aan te vullen met bewijsmiddelen, waardoor het arrest nietig is.

Ingevolge art. 365a lid 3 Sv dat in hoger beroep via art. 415 Sv ook van toepassing is, dient een verkort arrest binnen vier maanden na het instellen van een rechtsmiddel te worden aangevuld met bewijsmiddelen.

Op 7 juni 2023 heeft het hof zijn arrest gewezen, waartegen op 19 juni 2023 beroep in cassatie is ingesteld. De aanvulling bewijsmiddelen is getekend op 22 mei 2024. Dit betekent dat het hof zijn arrest niet tijdig, te weten binnen vier maanden na het instellen van beroep in cassatie, met bewijsmiddelen heeft aangevuld.

Anders dan de steller van het middel meent, wordt het tardief aanvullen van het arrest met bewijsmiddelen door de wet niet bedreigd met nietigheid. In de zaak waar de steller van het middel op wijst (HR 24 mei 2005, ECLI:NL:HR:2005:AT2980, NJ 2006/433, m.nt. P.A.M. Mevis) had het hof zijn verkorte arrest in het geheel niet aangevuld. Het middel berust op een onjuiste rechtsopvatting.

Het niet tijdig aanvullen van een verkort arrest kan wel gepaard gaan met een te late inzending van de stukken in cassatie. Een dergelijke overschrijding van de redelijke termijn kan leiden tot strafvermindering. Aangezien over die overschrijding in de cassatieschriftuur niet is geklaagd, behoeft daaraan door de Hoge Raad geen rechtsgevolg te worden verbonden.

Het middel faalt.

In het vierde middel wordt geklaagd dat de rechtbank “vormen heeft verzuimd of niet in acht heeft genomen” door op 3 februari 2020 het onderzoek ter terechtzitting te onderbreken en niet te schorsen en daarmee heeft verzuimd het proces-verbaal van die datum in de ontnemingszaak te ondertekenen en/of binnen de in de wet gestelde termijn vast te stellen en te ondertekenen. Verder wordt geklaagd dat het hof vormen heeft verzuim of niet in acht heeft genomen door de zittingen van 23 augustus 2022 en 10 mei 2023 niet te schorsen maar te onderbreken en daarmee heeft verzuimd het proces-verbaal van 10 mei 2023 tijdig vast te stellen en te ondertekenen.

Het middel berust allereerst op de veronderstelling dat het de rechtbank noch het hof vrij stond om het onderzoek ter terechtzitting te onderbreken met als doel om de uitspraak later te laten plaatsvinden. Die veronderstelling vindt geen steun in het recht. De wet verzet zich niet tegen deze (bestendige) praktijk, die door de Hoge Raad is geaccordeerd.9.

Voor zover in het middel wordt geklaagd dat ondertekening van het proces-verbaal buiten de wettelijke termijn van tweemaal 24 uren leidt tot nietigheid daarvan, vindt die klacht evenmin steun in het recht. Het arrest waarop door de steller van het middel wordt gewezen (HR 15 juni 2021, ECLI:NL:HR:2021:937) betreft – anders dan hier aan de orde – het geval waarin het proces-verbaal in het geheel niet is ondertekend.

Het middel berust verder op de veronderstelling dat de processen-verbaal van 3 februari 2020, 23 augustus 2022 en 10 mei 2023 niet zijn ondertekend. Dat is echter niet juist. Daargelaten de vraag of over het door de steller van het middel genoemde ‘verzuim’ van de rechtbank in cassatie kan worden geklaagd gaat de stiller van het middel eraan voorbij dat het (combi-)proces-verbaal is ondertekend door de voorzitters die de zaak op de respectievelijke zittingsdagen hebben voorgezeten. De klacht mist dan ook feitelijke grondslag.

Het middel faalt in al zijn onderdelen.

De middelen falen en kunnen worden afgedaan met een op art. 81 lid 1 RO gebaseerde overweging.

Ambtshalve merk ik op dat de Hoge Raad uitspraak gaat doen meer dan twee jaren na het instellen van het cassatieberoep op 19 juni 2023. Daarom is de redelijke termijn zoals bedoeld in art. 6 lid 1 EVRM overschreden. Dat behoeft in de onderhavige zaak evenwel niet tot strafvermindering te leiden, aangezien de Hoge Raad met de overschrijding van de redelijke termijn in de samenhangende strafzaak rekening kan worden gehouden.10.Verder heb ik ambtshalve geen grond voor vernietiging van de uitspraak van het hof aangetroffen.

Deze conclusie strekt tot verwerping van het beroep.

De procureur-generaal

bij de Hoge Raad der Nederlanden

A-G