HvJ EU, 13-02-2025, nr. C-472/23

Met zijn eerste prejudiciële vraag wenst de verwijzende rechter in essentie te vernemen of artikel 10, lid 2, onder g), van richtlijn 2008/48 aldus moet worden uitgelegd dat het feit dat een kredietovereenkomst een JKP vermeldt dat te hoog blijkt te zijn omdat bepaalde bedingen van die overeenkomst vervolgens oneerlijk in de zin van artikel 6, lid 1, van richtlijn 93/13 en bijgevolg niet-bindend voor de consument worden bevonden, verzaking van de in die bepaling van richtlijn 2008/48 neergelegde informatieplicht oplevert.

Voor het beantwoorden van deze vraag moet om te beginnen worden opgemerkt dat artikel 10, lid 2, van richtlijn 2008/48 in een volledige harmonisatie voorziet voor de gegevens die verplicht in de kredietovereenkomst moeten worden opgenomen [arrest van 21 maart 2024, Profi Credit Bulgaria (Nevendiensten bij een kredietovereenkomst), C-714/22, EU:C:2024:263, punt 50 en aldaar aangehaalde rechtspraak].

In het bijzonder bepaalt artikel 10, lid 2, onder g), van richtlijn 2008/48 dat het JKP en het totale door de consument te betalen bedrag, berekend bij het sluiten van de kredietovereenkomst, op duidelijke en beknopte wijze in de kredietovereenkomst worden vermeld.

Het JKP wordt in artikel 3, onder i), van richtlijn 2008/48 omschreven als ‘de totale kosten van het krediet voor de consument, uitgedrukt in een percentage op jaarbasis van het totale kredietbedrag, indien toepasselijk te vermeerderen met de kosten bedoeld in artikel 19, lid 2’. Overeenkomstig artikel 19, lid 1 van die richtlijn wordt het JKP berekend volgens de wiskundige formule in deel I van bijlage I bij die richtlijn.

Dienaangaande dient eraan te worden herinnerd dat richtlijn 2008/48 werd vastgesteld met een tweeledig doel: waarborgen dat alle consumenten van de Europese Unie een hoog en gelijkwaardig niveau van bescherming van hun belangen genieten en de totstandkoming van functionerende interne markt voor consumentenkrediet vergemakkelijken. Blijkens overweging 19 ervan beoogt deze richtlijn met name te waarborgen dat de consument vóór het sluiten van de kredietovereenkomst de nodige informatie krijgt, met name over het JKP in de gehele Unie, zodat hij deze percentages kan vergelijken (arrest van 19 december 2019, Home Credit Slovakia, C-290/19, EU:C:2019:1130, punt 28 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Het Hof heeft reeds benadrukt dat het JKP, als de totale kosten van het krediet in de vorm van een percentage dat volgens één wiskundige formule is berekend, voor een consument uiterst belangrijk is. Dit percentage stelt de consument namelijk in staat om de omvang van de verbintenis die de sluiting van de kredietovereenkomst meebrengt vanuit economisch oogpunt te beoordelen (arrest van 19 december 2019, Home Credit Slovakia, C-290/19, EU:C:2019:1130, punt 29 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Gelet met name op het feit dat het JKP uiterst belangrijk is voor de consument, heeft het Hof verduidelijkt dat de vermelding van een JKP dat niet alle in artikel 3, onder g), van richtlijn 2008/48 bedoelde kosten getrouw weergeeft, de consument de mogelijkheid ontneemt om te bepalen waartoe hij zich verbindt, net zoals wanneer dat percentage helemaal niet zou zijn vermeld [zie in die zin arrest van 21 maart 2024, Profi Credit Bulgaria (Nevendiensten bij een kredietovereenkomst), C-714/22, EU:C:2024:263, punt 55].

Uit de overwegingen in de punten 26 tot en met 30 van het onderhavige arrest blijkt dat artikel 10, lid 2, onder g), van richtlijn 2008/48 aldus moet worden uitgelegd dat de verplichting om het JKP duidelijk en beknopt in een kredietovereenkomst te vermelden, niet mag worden gereduceerd tot een verbod op het vermelden van een percentage dat te laag is, aangezien een onjuiste opgave van het JKP in beginsel ook kan bestaan in een te hoge raming ervan.

Toestaan dat een kredietovereenkomst een te hoog geschat JKP vermeldt, zou namelijk het risico met zich meebrengen dat deze vermelding haar praktisch nut voor de consument verliest en zou bijgevolg de verwezenlijking ondermijnen van het doel dat wordt nagestreefd met de verplichting van artikel 10, lid 2, onder g), van richtlijn 2008/48, zoals dit doel blijkt uit de in de punten 28 en 29 van dit arrest aangehaalde rechtspraak.

Gelet op het voorgaande moet worden vastgesteld dat in casu uit het verzoek om een prejudiciële beslissing blijkt dat de verwijzende rechter uitgaat van de premisse, waarvan hij de gegrondheid niet aan het Hof ter bevestiging voorlegt, dat overeenkomstig artikel 6, lid 1, van richtlijn 93/13 een aantal bedingen van de overeenkomst in kwestie buiten toepassing moeten worden gelaten omdat zij oneerlijk zijn, zodat het aldus berekende JKP lager is dan het oorspronkelijk in de overeenkomst vermelde JKP.

In dat verband moet in herinnering worden gebracht dat artikel 19, lid 3, van richtlijn 2008/48 bepaalt dat bij de berekening van het [JKP] wordt uitgegaan van de hypothese dat de kredietovereenkomst voor de overeengekomen tijdsduur geldt en dat de kredietgever en de consument hun verplichtingen nakomen binnen de termijnen en op de data die in die overeenkomst zijn bepaald.

Hieruit blijkt dat er aan de in artikel 10, lid 2, onder g), van deze richtlijn bedoelde verplichting tot vermelding van het JKP is voldaan wanneer het in de betrokken overeenkomst vermelde JKP overeenstemt met het volgens de wiskundige formule van bijlage I, deel I, bij die richtlijn berekende JKP op basis van de ‘totale kosten van het krediet voor de consument’ in de zin van artikel 3, onder g), van die richtlijn; die totale kosten omvatten de kosten die de consument krachtens de voorwaarden van deze overeenkomst moet betalen, met inbegrip van de kosten die achteraf oneerlijk en niet-bindend voor de consument blijken te zijn.

Gelet op een en ander moet op de eerste vraag worden geantwoord dat artikel 10, lid 2, onder g), van richtlijn 2008/48 aldus moet worden uitgelegd dat het feit dat een kredietovereenkomst een JKP vermeldt dat te hoog blijkt te zijn omdat bepaalde bedingen van die overeenkomst vervolgens oneerlijk in de zin van artikel 6, lid 1, van richtlijn 93/13 en bijgevolg niet-bindend voor de consument worden bevonden, op zich geen verzaking van de in die bepaling van richtlijn 2008/48 neergelegde informatieplicht oplevert.

Met zijn tweede vraag wenst de verwijzende rechter in essentie te vernemen of artikel 10, lid 2, onder k), van richtlijn 2008/48 aldus moet worden uitgelegd dat het feit dat in een kredietovereenkomst een aantal omstandigheden worden opgesomd die kunnen leiden tot een verhoging van de aan de uitvoering van de overeenkomst verbonden vergoedingen, zonder dat de consument evenwel kan nagaan of deze omstandigheden zich voordoen en wat de invloed ervan op die vergoedingen is, verzaking van de in deze bepaling neergelegde informatieplicht oplevert.

In dat verband zij eraan herinnerd dat krachtens artikel 10, lid 2, onder k), van richtlijn 2008/48 een kredietovereenkomst, naast de eventuele kosten voor het aanhouden van een of meer rekeningen voor de boeking van zowel betalingen als kredietopnemingen en de kosten voor het gebruik van een betaalmiddel, duidelijk en beknopt alle andere kosten moet vermelden die uit de kredietovereenkomst voortvloeien, alsmede de voorwaarden waaronder die kosten kunnen worden gewijzigd.

Volgens artikel 10, lid 2, van richtlijn 2008/48, gelezen in samenhang met overweging 31 ervan, is het vereiste dat in een op papier of op een andere duurzame drager opgestelde kredietovereenkomst op duidelijke en beknopte wijze de in die bepaling bedoelde informatie wordt opgenomen, noodzakelijk opdat de consument kennis kan nemen van zijn rechten en verplichtingen (arrest van 21 december 2023, BMW Bank e.a., C-38/21, C-47/21 en C-232/21, EU:C:2023:1014, punt 233 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

De consument moet een goede kennis en een goed begrip hebben van de gegevens die de kredietovereenkomst overeenkomstig artikel 10, lid 2, van richtlijn 2008/48 verplicht moet bevatten, teneinde deze overeenkomst goed te kunnen uitvoeren en met name zijn rechten te kunnen uitoefenen (arrest van 21 december 2023, BMW Bank e.a., C-38/21, C-47/21 en C-232/21, EU:C:2023:1014, punt 234 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Om een goed begrip van deze gegevens overeenkomstig het in artikel 10, lid 2, van richtlijn 2008/48 geformuleerde duidelijkheidsvereiste mogelijk te maken, moet de in een kredietovereenkomst opgenomen informatie dus vrij zijn van elke tegenstrijdigheid die een gemiddelde, normaal geïnformeerde en redelijk omzichtige en oplettende consument objectief zou kunnen misleiden ten aanzien van de omvang van de rechten en plichten die hij aan deze overeenkomst ontleent (arrest van 21 december 2023, BMW Bank e.a., C-38/21, C-47/21 en C-232/21, EU:C:2023:1014, punt 235 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Meer in het bijzonder is het met het oog op de naleving van het vereiste van duidelijk en begrijpelijk opgestelde contractuele bedingen, van wezenlijk belang te weten of in de kredietovereenkomst de voorwaarden voor terugbetaling van het krediet of de middelen om deze vast te stellen transparant worden gespecificeerd, zodat een dergelijke consument op basis van duidelijke en begrijpelijke criteria kan inschatten welke economische gevolgen er voor hem uit voortvloeien (zie in die zin arrest van 9 juli 2015, Bucura, C-348/14, EU:C:2015:447, punt 54).

De bedingen van de kredietovereenkomst moeten dus met name op transparante wijze de reden en de wijze van variatie van de aan de te verlenen dienst verbonden vergoedingen vermelden, zodat de consument op basis van duidelijke en begrijpelijke criteria kan anticiperen op eventuele wijzigingen in deze vergoedingen (zie in die zin arrest van 9 juli 2015, Bucura, C-348/14, EU:C:2015:447, punt 60).

Hieruit volgt dat artikel 10, lid 2, onder k), van richtlijn 2008/48 aldus moet worden uitgelegd dat de omstandigheden waarin de vergoedingen voor de uitvoering van een kredietovereenkomst kunnen worden gewijzigd op duidelijke en beknopte wijze in deze overeenkomst moeten worden vermeld; met name mag de omschrijving van deze omstandigheden, gelezen in samenhang met andere gegevens, geen onnauwkeurigheden bevatten die een gemiddelde, normaal geïnformeerde en redelijk omzichtige en oplettende consument objectief kunnen misleiden over het bestaan van de gebeurtenissen die de wijziging teweeg kunnen brengen en over het verband tussen deze gebeurtenis en de wijziging van de vergoedingen (zie naar analogie arrest van 21 december 2023, BMW Bank e.a., C-38/21, C-47/21 en C-232/21, EU:C:2023:1014, punt 238).

In casu blijkt echter uit de door de verwijzende rechter verstrekte gegevens, die in punt 14 van het onderhavige arrest zijn samengevat, dat de voorwaarden voor de wijziging van de vergoedingen voor de uitvoering van de betrokken overeenkomst werden vastgesteld op basis van voor de consument moeilijk controleerbare indicatoren, zowel vóór de sluiting van de overeenkomst als tijdens de uitvoering ervan. Het ging met name om variabele economische indicatoren, waaronder door de bank zelf gecontroleerde indicatoren, en om bepaalde andere indicatoren die in vage bewoordingen werden beschreven en die naar juridische ontwikkelingen in ruime zin verwezen. Aan deze vaststelling wordt overigens niet afgedaan door de omstandigheid dat de verhoging van de vergoedingen in het hoofdgeding in kwantitatief opzicht beperkt was tot maximaal 200 % en in tijdelijk opzicht tot maximaal vier keer per jaar, uiterlijk zes maanden na het intreden van de voorwaarde.

Het is derhalve aan de verwijzende rechter om in het licht van het voorgaande na te gaan in hoeverre een gemiddelde, normaal geïnformeerde, redelijk omzichtige en oplettende consument in het hoofdgeding in staat was om, gelet op de bewoordingen van de contractuele bedingen over de verhoging van de aan de uitvoering van de betrokken overeenkomst verbonden vergoedingen, de wijzigingen van de omvang van zijn verbintenis tijdens de uitvoering van deze overeenkomst duidelijk te onderkennen.

Gelet op een en ander moet op de tweede prejudiciële vraag worden geantwoord dat artikel 10, lid 2, onder k), van richtlijn 2008/48 aldus moet worden uitgelegd dat het feit dat in een kredietovereenkomst een aantal omstandigheden worden opgesomd die kunnen leiden tot een verhoging van de aan de uitvoering van de overeenkomst verbonden vergoedingen, zonder dat een normaal geïnformeerde, redelijk omzichtige en oplettende consument evenwel kan nagaan of deze omstandigheden zich voordoen en wat de invloed ervan op die vergoedingen is, verzaking van de in deze bepaling neergelegde informatieplicht oplevert, voor zover die vermelding de mogelijkheid van die consument om de omvang van zijn verbintenis te beoordelen, in gevaar kan brengen.

Met zijn derde vraag wenst de verwijzende rechter in essentie te vernemen of artikel 23 van richtlijn 2008/48, gelezen in het licht van overweging 47 ervan, aldus moet worden uitgelegd dat het zich verzet tegen een nationale regeling die in geval van niet-nakoming van de aan de kredietgever in artikel 10, lid 2, van die richtlijn opgelegde informatieplicht voorziet in een uniforme sanctie, die erin bestaat dat het recht van de kredietgever op rente en vergoedingen vervalt, ongeacht de ernst van de niet-nakoming van deze plicht en ongeacht de gevolgen ervan voor de beslissing van de consument om de kredietovereenkomst te sluiten.

Uit de bewoordingen van artikel 23 van richtlijn 2008/48, gelezen in het licht van overweging 47 ervan, blijkt dat de lidstaten de regels moeten vaststellen inzake de sancties die gelden voor inbreuken op de ter uitvoering van die richtlijn vastgestelde nationale bepalingen en de nodige maatregelen moeten nemen om ervoor te zorgen dat deze sancties worden toegepast. Hoewel de keuze van de sancties bij de lidstaten blijft berusten, moeten de sancties doeltreffend, evenredig en afschrikkend zijn. Dat betekent dat de strengheid van de sancties in verhouding dient te staan tot de ernst van de strafbaar gestelde feiten, met name door te verzekeren dat deze sancties een reële afschrikkende werking hebben, waarbij het algemene evenredigheidsbeginsel in acht dient te worden genomen [zie in die zin arrest van 21 maart 2024, Profi Credit Bulgaria (Nevendiensten bij een kredietovereenkomst), C-714/22, EU:C:2024:263, punt 52 en aldaar aangehaalde rechtspraak].

Hoewel het aan de verwijzende rechter, die bij uitsluiting bevoegd is om het nationale recht uit te leggen en toe te passen, staat om na te gaan of de sancties waarin zijn nationale recht voorziet, gelet op alle omstandigheden van het hoofdgeding, voldoen aan de in het punt 49 van het onderhavige arrest genoemde vereisten, kan het Hof hem in zijn prejudiciële beslissing toch preciseringen geven teneinde hem bij zijn beoordeling te leiden (zie naar analogie arrest van 11 januari 2024, Nárokuj, C-755/22, EU:C:2024:10, punt 42 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

De verwijzende rechter heeft in casu twijfels over de evenredigheid van de sanctie waarin het nationale recht voorziet, te weten het verval van het recht van de kredietgever op rente en vergoedingen. Hij is met name van mening dat de voorwaarden die de verhoging van de aan de uitvoering van de betrokken kredietovereenkomst verbonden kosten kunnen rechtvaardigen, voor de consument bij het sluiten van de overeenkomst niet relevant zijn, aangezien het oorspronkelijke bedrag van deze kosten betrekkelijk gering is in verhouding tot het verleende kredietbedrag.

Om ervoor te zorgen dat de consument volledig kennisneemt van de voorwaarden van de toekomstige uitvoering van de aangegane overeenkomst bij het sluiten daarvan, schrijft artikel 10, lid 2, van richtlijn 2008/48 voor dat de kredietnemer over alle gegevens beschikt die de omvang van de door hem aangegane verbintenis kunnen beïnvloeden, zoals in de punten 39 tot en met 42 van het onderhavige arrest in herinnering is gebracht (zie in die zin arrest van 9 november 2016, Home Credit Slovakia, C-42/15, EU:C:2016:842, punt 66).

Verder blijkt uit de rechtspraak van het Hof dat wanneer de kredietgever in de context van richtlijn 2008/48 een verplichting van essentieel belang niet nakomt, hij daarvoor overeenkomstig de nationale voorschriften kan worden bestraft doordat zijn recht op vergoeding van rente en kosten vervalt (arrest van 9 november 2016, Home Credit Slovakia, C-42/15, EU:C:2016:842, punt 69).

Hoewel een dergelijke sanctie ernstige gevolgen voor de kredietgever zou hebben, kan zij alleen onevenredig worden geacht bij niet-vermelding of onjuiste vermelding van gegevens — onder die bedoeld in artikel 10, lid 2, van richtlijn 2008/48 — die naar hun aard het vermogen van de consument om te beoordelen waartoe hij zich verbindt, niet ongunstig beïnvloeden (zie naar analogie arrest van 9 november 2016, Home Credit Slovakia, C-42/15, EU:C:2016:842, punt 72).

De verplichting voor de kredietgever om overeenkomstig artikel 10, lid 2, onder k), van richtlijn 2008/48 in de kredietovereenkomst de voorwaarden te vermelden waaronder de voor de uitvoering van deze overeenkomst in rekening gebrachte kosten kunnen worden gewijzigd, is echter ook voor de consument van wezenlijk belang aangezien hij, om de omvang van zijn verbintenis te kunnen beoordelen — zoals blijkt uit de punten 41 en 42 van het onderhavige arrest —, op basis van duidelijke en begrijpelijke criteria de mogelijke wijzigingen van die kosten en bijgevolg de economische gevolgen daarvan voor hem moet kunnen voorzien, zelfs indien het oorspronkelijke bedrag van die kosten betrekkelijk gering is in verhouding tot het betrokken kredietbedrag.

Voorts blijkt uit de rechtspraak van het Hof dat de gevolgen van niet-nakoming van de informatieverplichtingen met betrekking tot een kredietovereenkomst sterk variëren naargelang de specifieke informatie in kwestie, waarbij de ernst van de niet-nakoming daarnaast in de praktijk afhangt van het aantal en het belang van de gegevens die in de kredietovereenkomst ontbreken. Dergelijke inbreuken kunnen het voor de consument met name moeilijk maken om de rechten uit te oefenen die hij aan de kredietovereenkomst ontleent (zie in die zin arrest van 24 oktober 2024, Horyzont, C-339/23, EU:C:2024:918, punt 34).

Hieruit volgt dat — onder voorbehoud van de door de verwijzende rechter te verrichten verificaties — het evenredigheidsbeginsel zich er niet tegen verzet dat een lidstaat ervoor kiest om een uniforme sanctie vast te stellen die erin bestaat dat het recht van de kredietgever op rente en vergoedingen vervalt wegens niet-nakoming van verschillende in artikel 10, lid 2, van richtlijn 2008/48 neergelegde informatieplichten, ook al kunnen de individuele ernst van de niet-nakoming van elk van deze plichten en de daaruit voor de consument voortvloeiende gevolgen van geval tot geval verschillen.

Gelet op een en ander moet op de derde vraag worden geantwoord dat artikel 23 van richtlijn 2008/48, gelezen in het licht van overweging 47 ervan, aldus moet worden uitgelegd dat het zich niet verzet tegen een nationale regeling die in geval van niet-nakoming van de aan de kredietgever in artikel 10, lid 2, van die richtlijn opgelegde informatieplicht voorziet in een uniforme sanctie, die erin bestaat dat het recht van de kredietgever op rente en vergoedingen vervalt, ongeacht de individuele ernst van de niet-nakoming van deze plicht, voor zover de niet-nakoming het vermogen van de consument om te beoordelen waartoe hij zich verbindt, in gevaar kan brengen.