Einde inhoudsopgave
Forumkeuze in het Nederlandse IPR (R&P nr. 159) 2008/11.2.2
11.2.2 Forumkeuze en derdenwerking
mr. P.H.L.M. Kuypers, datum 29-02-2008
- Datum
29-02-2008
- Auteur
mr. P.H.L.M. Kuypers
- JCDI
JCDI:ADS413179:1
- Vakgebied(en)
Internationaal privaatrecht (V)
Voetnoten
Voetnoten
Killias, Gerichtsstandsvereinbarungen, p. 241; Laenens, Bevoegdheidsovereenkomsten, p. 114; Geimer, IZPR, p. 420; Gaudemet-Tallon, Les Conventions, p. 93; Gaudemet-Tallon, Compétence en Europe, p. 116; aldus uitdrukkelijk: Rb. 's-Gravenhage 13 november 1996, NIPR 1997, 252; zie ook CC, lère eh civ, 5 januari 1999, Clunet 2000, p. 75; Rb. Rotterdam 30 november 2000, NIPR 2001, 143; Rb. Rotterdam 14 juni 2001, NIPR 2002, 49; Rb. Rotterdam 14 december 2005, NIPR 2006, 225; Rb. Rotterdam 14 juni 2006, NIPR 2007, 54. Voor het arbitraal beding geldt hetzelfde, zie Snijders, Rechtsvordering, suppl. 305 (augustus 2006), p. 1020-61.
Rb. 's-Gravenhage 13 november 1996, NIPR 1997, 252; zie par. 16.3.5.
CA Aix-en-Provence, 7 mei 1981, Serie D-I 17.1.1-B 20.
Pres. Rb. Amsterdam 29 juli 1982, KG 1982, 134.
CA Parijs 25 april 1979, Clunet 1980, p. 352; zie m.n. p. 354.
Rb. Arnhem 13 februari 1986, NIPR 1986, 336.
Rb. Haarlem 22 mei 1990, NIPR 1990, 508.
Rb. Rotterdam 14 juni 2006, NIPR 2007, 54.
Rb. Rotterdam 12 december 1996, NIPR 1997, 262.
Voor derdenwerking van forumkeuze kan goed aansluiting worden gezocht bij derden-werking van overeenkomsten in het algemeen en het arbitraal beding in het bijzonder. Het verbintenisrechtelijke aspect van forumkeuze is voor derdenwerking derhalve doorslaggevend. Een forumkeuze moet worden behandeld als een 'gewoon' contractueel beding. Uitgangspunt blijft daarom dat een forumkeuze in beginsel geen derden-werking heeft, omdat een overeenkomst slechts partijen bindt.1 Dit eenvoudige uitgangspunt — met hierna te behandelen uitzonderingen — hangt samen met de contractuele aard van een forumkeuze. Zoals art. 1376 Oud BW nog bepaalde:
`Overeenkomsten zijn alleen van kracht tussen de handelende partijen.'
Het Belgische BW bevat in art. 1165 BW nog steeds een vergelijkbare bepaling. Een forumkeuze moet voor wat betreft derdenwerking als een overeenkomst worden beschouwd. Het algemene verbintenissenrecht is dan ook uitgangspunt voor de beoordeling van mogelijke derdenwerking.
Het commune internationale privaatrecht en derdenwerking onder art. 23 EEX-V°/17 Verdrag behandel ik tezamen. Art. 23 EEX-V°/17 Verdrag, het Haags Forumkeuzeverdrag en het commune internationaal privaatrecht kennen voor derden-werking geen relevant onderscheid. De hoofdregel leidt slechts zelden tot debat. Ik noem enkele toepassingen van de hoofdregel in de praktijk:
Indien een eiser meerdere verweerders oproept, kan hij de forumkeuze in een overeenkomst met één van de verweerders niet inroepen jegens de andere verweerders door één of meer van hen voor dat (gekozen) forum in rechte te betrekken. Evenmin kan op grond van art. 6 lid 1 EEX-V°Nerdrag worden gedagvaard, indien tussen eiser A en verweerder B een andere forumkeuze is overeengekomen dan tussen eiser A en verweerder C.2
Een forumkeuze tussen een leverancier en een afnemer werkt niet door ten opzichte van klanten van de afnemer. Indien een klant vervolgens de afnemer wegens wanprestatie en de leveranciers wegens niet-contractuele aansprakelijkheid dagvaardt, kan de leverancier de forumkeuze niet aan de klant tegenwerpen.3
Een forumkeuze in de verhouding tussen een eiser en een vennootschap waarvan gedaagde grootaandeelhouder en lid van de raad van bestuur is, werkt niet in de verhouding tussen eiser en de grootaandeelhouder/bestuurder. Gedaagde kan de forumkeuze dus niet aan eiser tegenwerpen en vice-versa.4
Indien tussen een bank en een garant een forumkeuze is overeengekomen, geldt deze forumkeuze niet in de verhouding tussen de bank en een mede-garant. Dat is niet anders, indien de garant nauw betrokken is bij de mede-garant.5
Een forumkeuze in een (rechtsbij stand)verzekering bindt een advocaat/lasthebber niet betreffende zijn vordering tot betaling van zijn declaratie.6 In casu declareerde de advocaat niet aan de verzekeraar, maar aan een derde (Duitse advocaat van zijn cliënt of tussenpersoon), zodat van derdenwerking geen sprake kan zijn. Dat is niet anders, indien de rechtsbijstandverzekeraar de opdrachtgever van de advocaat is. De advocaat is immers een derde en niet gebonden aan de inhoud van de verzekeringsovereenkomst tussen zijn cliënt en de rechtsbijstandverzekeraar. Bovendien wordt de advocaat geacht op te treden voor de cliënt en is de rechtsbij-standverzekeraar niet meer dan een borg voor betaling van de declaratie of een tussenpersoon die de declaratie van de advocaat moet voldoen.
Indien opvolgende vervoerders een forumkeuze zijn overeengekomen, kan deze niet worden tegengeworpen aan de ontvanger van de goederen (vgl. art. 34 CMR). De ontvanger is immers geen partij bij de overeenkomst tussen de opvolgende vervoerders. De forumkeuze is niet aan de ontvanger tegenstelbaar.7 Een opdrachtgever van een vervoerder die schade heeft geleden en daarvoor een subvervoerder en een terminal van een loshaven aanspreekt, kan de forumkeuze in de algemene voorwaarden van de terminal niet krijgen tegengeworpen.8
Indien in een bankgarantie een forumkeuze voorkomt, strekt deze clausule zich niet uit tot de onderliggende rechtsverhouding die met de bankgarantie samenhangt. De forumkeuze is beperkt tot geschillen uit de bankgarantie.9
Een gebruikelijke forumkeuze die 'collega' concurrenten van een verkoper plegen op te nemen, werkt niet door in de rechtsverhouding tussen een verkoper en een koper die in de overeenkomst een afwijkende forumkeuze hebben opgenomen.10
Uit deze voorbeelden blijkt dat het uitgangspunt blijft — ondanks de derdenwerking die ik hierna zal bespreken — dat de forumkeuze in beginsel slechts de partijen bij de forumkeuze bindt.