4.2.1 Bevoegdheden

195. Op het moment van haar ontstaan is een vordering in beginsel opeisbaar: de schuldeiser kan terstond nakoming vorderen (art. 6:38 BW). In een aantal gevallen is een vordering niet (meteen) opeisbaar, maar kan zij door de uitoefening van een bevoegdheid wel (vervroegd) opeisbaar worden gemaakt. Dit doet zich onder meer voor bij: (a) een vordering onder opschortende tijdsbepaling, waarbij partijen zijn overeengekomen dat de vordering vervroegd opeisbaar kan worden gemaakt als aan een bepaalde voorwaarde is voldaan (art. 6:39 lid 1 BW); (b) een vordering uit hoofde van een levensverzekering, waarbij de verzekerde het recht heeft om de verzekering af te kopen (art. 7:978 lid 1 BW); en (c) een alternatieve verbintenis, waarbij de schuldeiser het recht heeft om een keuze te maken uit de twee of meer verschillende prestaties (art. 6:17 e.v. BW).

Bij een geldleningovereenkomst kunnen partijen overeenkomen dat de vordering tot terugbetaling van het geleende geld pas na verloop van een bepaalde tijd opeisbaar wordt, maar dat de vordering vervroegd opeisbaar kan worden gemaakt, als zich bepaalde omstandigheden ('events of default') voordoen, die samenhangen met de kredietwaardigheid van de schuldenaar.1 De vordering kan bijvoorbeeld opeisbaar worden gemaakt als de schuldenaar niet langer een bepaalde rating krijgt van een erkende rating agency, zoals Standard & Poor's of Moody's Investor Service, in staat van faillissement verkeert of gedurende een bepaalde periode in verzuim is met de betaling van de rentevorderingen.2

Bij het vervroegd opeisbaar maken van een vordering kan de onderliggende overeenkomst worden beëindigd of blijven voortbestaan. De overeenkomst wordt beëindigd als de schuldeiser de vordering opeisbaar maakt door de opzegging van de onderliggende geldleningovereenkomst. In dit geval kan worden gesproken over 'het door opzegging opeisbaar maken van de vordering'.3 De schuldeiser kan ook de vordering vervroegd opeisbaar maken, terwijl de onderliggende overeenkomst in stand blijft. In dat geval is het beter te spreken van (alleen) 'het vervroegd opeisbaar maken van de vordering'. De hieronder te behandelen bepalingen art. 3:210 lid 2 BW, art. 3:246 lid 2 BW en art. 477 lid 4 Rv hebben betrekking op het opeisbaar maken van de vordering in eerstbedoelde zin, dus op het door opzegging vervroegd opeisbaar maken van de vordering. Ook het begrip 'opzeggingsrecht' ziet daarop. In art. 3:307 lid 2 BW wordt naar beide mogelijkheden verwezen. Een vordering uit hoofde van een levensverzekering (art. 7:975 BW), een sommenverzekering (art. 7:964 BW),4 is een bestaande vordering onder opschortende voorwaarde die onvoorwaardelijk wordt (en dan ook opeisbaar) door bijvoorbeeld het overlijden van de verzekerde of het bereiken van de einddatum van de verzekering.5 Op grond van art. 7:978 lid 1 BW heeft de verzekeringnemer het recht om de verzekering door opzegging te beëindigen en te vorderen dat de verzekeraar de verzekering afkoopt.6 Bij afkoop koopt de verzekeraar zijn uitkeringsverplichting af door een bepaald bedrag (de afkoopwaarde) uit te keren aan de verzekeringnemer, waarna de verzekering of het verzekeringsgedeelte, waarop de afkoop betrekking heeft, vervalt.7

Een verbintenis is alternatief, wanneer de schuldenaar verplicht is tot een van twee of meer verschillende prestaties, ter keuze van hemzelf, van de schuldeiser of van een derde (art. 6:17 lid 1 BW). De keuze komt toe aan de schuldenaar, tenzij uit wet, gewoonte of rechtshandeling anders voortvloeit (art. 6: 17 lid 2 BW).8 Wanneer de keuze aan een der partijen toekomt, gaat de bevoegdheid om te kiezen op de andere partij over, indien deze haar wederpartij een redelijke termijn heeft gesteld tot bepaling van haar keuze en deze daarbinnen haar keuze niet heeft uitgebracht (art. 6:19 lid 1 BW). Door het uitbrengen van de keuze verandert de vordering van een alternatieve in een enkelvoudige (art. 6:18 BW) en wordt zij op dat moment opeisbaar.9

De specificatiebevoegdheid bij koop (art. 7:31 BW) is een toepassing van het keuzerecht bij de alternatieve verbintenis.10 Bij de specificatiebevoegdheid komt het keuzerecht aan de koper (de schuldeiser) toe.

De bevoegdheden tot het opeisbaar maken van de vordering zijn subjectieve wilsrechten. Zij bepalen nader de inhoud van de vordering.11 Het is de vraag wie deze aan de vordering verbonden wilsrechten mag uitoefenen.