8.3 Conclusies

Op basis van het voorgaande zijn de drie deelvragen als volgt beantwoord.

De eerste deelvraag luidt: Is er een wetenschappelijk toetsingskader (te ontwikkelen) waaruit volgt in welk geval of in welke gevallen bundeling van omgevingsrecht verantwoord is? Het antwoord op die vraag is dat ik in de door mij onderzochte bronnen geen toetsingskader heb gevonden dat bruikbaar is voor het beantwoorden van de vraag in welke gevallen bundeling verantwoord is. In hoofdstuk 3 heb ik daarom zelf een dergelijk toetsingskader ontwikkeld. Aan de hand van vijf toetsvragen kan worden vastgesteld of bundeling door herschikking of integratie verantwoord is.

De tweede deelvraag luidt: Hoe verhouden zich de bundeling door herschikking die in 2010 heeft geleid tot de Wabo, de bundeling die in 2008 heeft geleid tot integratie van de Wms in de Wet milieubeheer en de in 2010 door de regering voorgestelde bundeling door herschikking die moet leiden tot een Wet natuurbescherming en de contouren van de bundeling door herschikking die moet leiden tot een Omgevingswet, tot het naar aanleiding van dat (te ontwikkelen) toetsingskader? Deze vraag is beantwoord in de hoofdstukken 4, 5, 6 en 7. In deze vier gevallen heb ik geconcludeerd dat de bundeling deels wel en deels niet beantwoordt aan de door mij ontwikkelde criteria, zodat in de huidige vorm geen sprake is van een volledig verantwoorde bundeling.

De derde deelvraag luidt: Zijn er ten aanzien van de in deelvraag 2 genoemde bundelingsprojecten voorstellen te doen om de ordening van het omgevingsrecht beter te laten aansluiten bij de (te ontwikkelen) wetenschappelijke criteria voor bundeling van omgevingsrecht? Deze vraag is positief beantwoord door in de hoofdstukken 4, 5, 6 en 7 een aantal suggesties te doen. Als die suggesties alsnog worden gevolgd ten aanzien van de vier onderzochte bundelingsoperaties, dan zou dat ertoe leiden dat de onderzochte bundelingsoperaties beter aansluiten bij de ontwikkelde criteria.

Het antwoord op deze deelvragen stelt mij in staat een antwoord te formuleren op de centrale vraag van dit onderzoek: is bij de voornemens tot ordening van het omgevingsrecht door middel van bundeling sprake van een louter politieke keuze, dan wel kan (ook) worden voldaan aan eisen die wetenschappelijk aan ordening van omgevingsrecht kunnen worden gesteld. Dat antwoord luidt, dat bundeling van omgevingsrecht niet slechts een politieke keuze behoeft te zijn, maar kan voldoen aan daaraan te stellen wetenschappelijke eisen. Het feit dat de bundeling in de vier onderzochte gevallen niet heeft geleid tot een volledig verantwoorde bundeling wil niet zeggen dat het onmogelijk is aan die criteria te voldoen. Ten aanzien van elk van de vier bundelingsoperaties heb ik verbeteringsvoorstellen gedaan.