15.5.1 Hoofdregel

De Afdelingen 3, 4 en 5 laten forumkeuze in beperkte mate toe in afwijking van de algemene regel van art. 23 EEX-V°/17 Verdrag. De hoofdregel voor forumkeuze in verzekeringszaken, consumenten- en arbeidsovereenkomsten volgt uit art. 13 EEX-V°/12 aanhef Verdrag (verzekeringszaken), art. 17 EEX-V°/15 aanhef Verdrag (consumentenovereenkomsten) en art. 21 aanhef EEX-V°/17 lid 5 Verdrag in combinatie met art. 23 lid 5 EEX-V°/17 lid 3 Verdrag. Een forumkeuze in een verzekerings-, consumenten- en arbeidsovereenkomst hebben geen rechtsgevolg, omdat partijen niet (door een forumkeuze) van de bevoegdheidsregels van de Afdelingen 3, 4 resp. 5 mogen afwijken. In het Verdrag is het niet hebben van rechtsgevolg geregeld in art. 17 lid 5 Verdrag. De processuele positie van partijen (eiser of verweerder) doet niet ter zake.1 Een forumkeuze die verwijst naar een forum van de Afdelingen 3, 4 c.q. 5 heeft dus wel rechtsgevolg, maar mag andere fora niet uitsluiten. Een dergelijke forumkeuze heeft daardoor geen praktisch belang. De bevoegdheid volgt reeds direct uit de algemene bevoegdheidsregels in de Afdelingen 3, 4 c.q. 5.

Art. 13 EEX-V°/12 Verdrag bevat voor een forumkeuze verzekeringszaken vijf uitzonderingen op de hoofdregel en komen in par. 15.5 aan bod. Voor consumentenovereenkomsten gelden op grond van art. 17 EEX-V°/15 Verdrag drie uitzonderingen op de hoofdregel. Zij worden eveneens besproken, waar mogelijk tegelijk met de uitzonderingen op de hoofdregel voor verzekeringsovereenkomsten. De twee uitzonderingen in art. 21 EEX-V°/17 lid 5 EEX komen op gelijke wijze aan de orde tezamen met het verschil tussen art. 17 lid 5 EEX en art. 17 lid 5 EVEX. De laatste bepaling kent slechts één uitzondering op de hoofdregel. Art. 17 sub 5 EEX kent een uitzondering die alleen in het EEX maar niet in het EVEX voorkomt, namelijk aanwijzing van het forum van art. 5 sub 1 EEX. De werknemer heeft de vrije keuze zich op één van de twee uitzonderingen te beroepen in geval van toepasselijkheid van EEX-V° of EEX.2 Hierop zal ik ingaan in par. 15.5.4.

De uitzonderingen zijn limitatief3 en alternatief. De uitzonderingen moeten gezien de beschermingsgedachte van de Afdelingen 3, 4 en 5 strikt worden uitgelegd.4 De art. 13 EEX-V°/12Verdrag, 17 EEX-V°/15 Verdrag en 21 EEX-V°/17 lid 5 Verdrag gebruiken het woord forumkeuze niet met zoveel woorden, maar bezigen de term 'overeenkomsten'. Uit de combinatie met art. 23 lid 5 EEX-V°/17 lid 3 Verdrag blijkt echter dat met 'overeenkomsten' is bedoeld 'forumkeuzen' of — in de terminologie van art. 23 EEX-V°/17 Verdrag — 'overeenkomsten tot aanwijzing van een bevoegd gerecht'. Het zou bij een volgende revisie van EEX-V°Nerdrag aanbeveling verdienen de terminologie in de art. 13 EEX-V°/12 Verdrag, 17 EEX-V°/15 Verdrag en 21 EEX-V°/17 lid 5 Verdrag aan te passen aan de terminologie van art. 23 lid 5 EEX-V°/17 lid 3 Verdrag. In de volgende subparagraaf zullen de vijf uitzonderingen kort worden besproken. Daar waar een overlap bestaat tussen verzekerings-, consumenten-, en arbeidsovereenkomsten omdat de uitzondering op de hoofdregel niet alleen van toepassing is voor verzekeringsovereenkomsten, blijkt dat uit de paragraaf.