HR, 09-10-2012, nr. 11/03317

"hij op 21 maart 2010 te Hoogland, gemeente Amersfoort, tezamen en in vereniging met anderen, met het oogmerk van wederrechtelijke toeëigening heeft weggenomen geld en sieraden, toebehorende aan [slachtoffer 1],

welke diefstal werd voorafgegaan en vergezeld van geweld en bedreiging met geweld tegen [slachtoffer 1], gepleegd met het oogmerk om die diefstal voor te bereiden en gemakkelijk te maken en om bij betrapping op heterdaad aan zichzelf en/of aan (een) andere deelnemer(s) van voormeld misdrijf hetzij de vlucht mogelijk te maken, hetzij het bezit van het gestolene te verzekeren,

welk geweld en welke bedreiging met geweld hierin bestonden, dat verdachte en/of zijn mededader(s):

"(...)

Het in de wettelijke vorm opgemaakte proces-verbaal (...) voor zover inhoudende - zakelijk weergegeven - als relaas van bevindingen (inhoudende het verhoor van slachtoffer [slachtoffer 1]) van verbalisant [verbalisant 1]:

Ik heb die jongens binnengelaten, vrij vroeg 's morgens. Ik ken de jongens helemaal niet. Ze hebben aangebeld, kwamen binnen en duwden mij aan de kant. Die ene had een revolvertje in zijn hand, daar dreigde hij mee. Ze bonden mij vast. Ze bonden mijn benen vast met plastic, dat ik niet bewegen kon, en om mijn mond. Ik stond in de gang bij de slaapkamer. Toen ik de deur opendeed, pakten ze mij gelijk beet en gooiden mij op bed. Dat bed zakte in elkaar. Een van de jongens sloeg mij.

Het in de wettelijke vorm opgemaakte proces-verbaal van verhoor (...) voor zover inhoudende - zakelijk weergegeven - als verklaring van [medeverdachte 3]:

(samenvatting van het verhoor)

(...)

Het in de wettelijke vorm opgemaakte proces-verbaal van verhoor (...) voor zover inhoudende - zakelijk weergegeven - als verklaring van [medeverdachte 4]:

In het weekend waarin het feit gepleegd is ben ik naar [betrokkene 2] toe gereden. [Betrokkene 2] was er zelf en [medeverdachte 3] (het hof begrijpt: [medeverdachte 3]) was er. Ze vertelden mij dat er bij een man geld was te halen. Er moest een hoop geld liggen in de meterkast. Dat was de eerste keer dat er over Hoogland werd gesproken. De tape lag bij [medeverdachte 3] in de auto. Dat was om diegene vast te plakken, dat hij rustig blijft. Ik ging met [betrokkene 2] in de bus en [medeverdachte 3] met zijn Peugeot. Ik ben achter [medeverdachte 3] aangereden. Een vierde persoon is bij [medeverdachte 3] ingestapt. In een woonwijk in Hoogland zijn we bij [medeverdachte 3] in de auto gestapt en zijn we eerst een keer langs de woning gereden. [Medeverdachte 3] en ik zijn erheen gelopen. Er werd aangebeld en de deur ging los. Ik zet dat pistool op de buik van die man, [medeverdachte 3] heeft het pistool op de buik gedrukt. Ik zei: als je meewerkt, gebeurt je niks, anders leg ik je om. [Medeverdachte 3] heeft de man als eerste vast, ik loop de slaapkamer in en doe de gordijnen dicht. Toen kreeg ik dat geworstel om hem vast te plakken. [Medeverdachte 3] heeft hem nog vast, ik heb hem meegenomen naar de slaapkamer en hem op het bed geduwd. Het vuurwapen dat ik bij mij had was een Glock. Alle vier de jongens wisten dat ik een wapen bij mij had. [Medeverdachte 3] had ook een vuurwapen, [betrokkene 2] volgens mij ook. [Verdachte] is binnen geweest, hij heeft spullen van mij gekregen. De sieraden die ik heb meegenomen zijn een bloedkoralen ketting, een horloge en manchetknopen. U vraagt mij hoe ik de man hebt getapet. Ik heb zijn handen en zijn mond en als laatste zijn voeten getapet. [Betrokkene 2] of [verdachte] gaf bruine tape aan. [Verdachte] was aan het zoeken in de gang, in die periode is [medeverdachte 3] weggegaan. Ik was bezig zijn mond te tapen omdat hij zo schreeuwde. [Betrokkene 2] gaf een theedoek, die heb ik op zijn mond gelegd. Toen [betrokkene 2] binnen kwam schopte hij mij van de man af en hebben wij hem samen getapet. Ik heb overal aan mee geholpen. Er is wel wat kracht bij gebruikt. Ik had mijn voeten in zijn rug.

Het in de wettelijke vorm opgemaakte proces-verbaal van verhoor (...) voor zover inhoudende - zakelijk weergegeven - als verklaring van [medeverdachte 4]:

Ik nam de man mee naar de slaapkamer, hij viel tussen de bedden op de grond. Ik kreeg de man niet rustig en op dat moment kwam [betrokkene 2] binnen, die heeft mij van de man afgetrapt. Hij heeft die man bij de haren gepakt en op het beton geslagen, net zolang tot hij rustig was. [Betrokkene 2] zat boven op hem, [betrokkene 2] en ik zaten onder het bloed. De man bewoog nog wel een beetje maar niet echt heel veel.

Het in de wettelijke vorm opgemaakte proces-verbaal van verhoor (...) voor zover inhoudende - zakelijk weergegeven - als verklaring van verdachte:

In de nacht van 20 op 21 maart ben ik op een verjaardag geweest in Zwolle. Ik ben naar het appartement van mijn neef [betrokkene 3] gegaan. [Medeverdachte 3] (het hof begrijpt: [medeverdachte 3]) haalde mij op. Het klopt dat wij de avond ervoor, 20 maart, al in Hoogland waren geweest maar dat we het niet aan durfden. [Medeverdachte 3] vertelde me dat we nu met meer man waren. [Betrokkene 2] zat bij [medeverdachte 4] in de auto. [Medeverdachte 3] vertelde dat we naar een woning moesten, dat daar gewoon geld in de meterkast lag. We bespraken wie er naar toe zou lopen en dat we een signaaltje zouden krijgen dat we er naar toe moesten komen. Ik en [betrokkene 4] bleven achter, [medeverdachte 4] en [medeverdachte 3] zouden eerst naar binnen gaan. U vraagt mij wanneer ze het signaal zouden geven en wat ze eerst geregeld moesten hebben. Gewoon, dat die mensen onder schot waren en geen kant op konden. Ik weet dat [medeverdachte 3] een wapen had. De duct tape lag in de auto van [medeverdachte 3]. Ik heb de tape in mijn handen gehad en ik heb de tape aan [medeverdachte 4] of [medeverdachte 3] gegeven. Zij gingen naar de woning toe en ik en [betrokkene 2] liepen de andere kant op. [Medeverdachte 3] of [medeverdachte 4] belde naar [betrokkene 2], dat we snel moesten komen om te helpen. We zijn twee keer gebeld. Ik hoorde geschreeuw door de telefoon, dat was het slachtoffer. De deur ging voor ons open, eerst ging [betrokkene 2] naar binnen en daarna ik. Ik hoorde geschreeuw van die oude man. We stonden met z'n vieren in de slaapkamer. De man lag op zijn buik met zijn hoofd naar beneden en werd met een knie in de nek in bedwang gehouden door [medeverdachte 4]. [Medeverdachte 3] stuurde mij het kamertje uit. Hij zei: ga maar zoeken, je moet overal zoeken. Ik ben in een klerenkast gaan zoeken. [Medeverdachte 3] kwam de kamer nog in om te vragen of ik wel iets had gevonden. Ik ben nog een keer in de slaapkamer geweest. Ik zag dat het slachtoffer op de grond lag en dat hij vastgebonden was. Ik heb ook bloed gezien bij het slachtoffer. [Medeverdachte 3] en [betrokkene 2] waren ineens weg. Daarna zijn [medeverdachte 4] en ik eruit gegaan. [Medeverdachte 4] had bloed van het slachtoffer aan zijn kleding.

Het in de wettelijke vorm opgemaakte proces-verbaal van verhoor (...) voor zover inhoudende - zakelijk weergegeven - als verklaring van [betrokkene 2]:

Er was een tip dat er 60.000 euro lag in een huis van een man in Amersfoort. [Medeverdachte 4] werd gebeld door ene [verdachte]. Die vroeg of wij mee gingen daarheen. [Medeverdachte 3] en [verdachte] gingen richting Amersfoort, [medeverdachte 4] en ik zijn er iets later achter aan gereden. [Medeverdachte 3] en [verdachte] zijn uitgestapt en naar binnen gegaan. Daarna zijn wij gaan binnen gegaan. Ik zag die man op de grond liggen, tussen de bedden. [Verdachte] was met tape aan de gang. Hij sloeg de man met zijn handen.

De verklaring van verdachte afgelegd ter terechtzitting van het hof d.d. 14 juni 2011 voor zover inhoudende, zakelijk weergegeven:

Het klopt dat ik door [betrokkene 2] [verdachte] word genoemd in het dossier."

"Medeplegen.

Is er sprake van medeplegen? Kan hetgeen is gebeurd onder het gezamenlijke opzet van allen worden gebracht? Met in het achterhoofd de jurisprudentiële aanscherping van het begrip medeplegen daarover enkele opmerkingen.

Laat ik beginnen met de vaststelling dat wat mij betreft uit het dossier zonder meer kan worden afgeleid dat geen van de geweldshandelingen zoals die in het dossier worden genoemd, door cl zelf zijn gepleegd. Cl had geen pistool (überhaupt geen wapen), hij heeft daarmee niet gericht/gedreigd, hij heeft [slachtoffer 1] niet de slaapkamer ingeduwd, hem vastgepakt, met zijn hoofd tegen de grond geslagen, hem getaped en geslagen/gestompt. Cl heeft [slachtoffer 1] nooit aangeraakt: en nooit gezien dat er op die wijze geweld tegen hem werd gebruikt.

Daarop - op het geweld - was het opzet ook helemaal niet gericht. Ik roep u in herinnering het beeld dat cl had toen ze naar de woning gingen, en hetgeen hij in de woning vervolgens gewaar werd. "Het was duidelijk het verkeerde huis". De situatie was volstrekt anders dan door cl voorzien, en dan waarop zijn opzet was gericht. En zeer waarschijnlijk geldt dat in zekere zin voor iedereen, en zeker voor [medeverdachte 4] en [betrokkene 2].

Geen door cl zelf gepleegde geweldshandelingen: niet eens wetenschap van het feit dat er (veel) geweld werd gebruikt. Dreigen, dat was alles wat nodig zou zijn, en dat was alles dat er zou gebeuren. Daar was het opzet van cl op gericht. Anderen zijn daarin echter verder gegaan dan waarop cl het opzet had. En nogmaals: wie nu precies wat heeft gedaan, dat weet cl niet, maar dat het veel verder is gegaan, dat blijkt bijvoorbeeld wel uit de foto's.

De rechtbank overweegt dat het opzet op het geweld niet zozeer rechtstreeks maar via het voorwaardelijk opzet bewezen kan worden verklaard. Ten onrechte, zo meen ik. Niet gezegd kan worden dat cl willens en wetens de aanmerkelijke kans op de koop heeft toegenomen dat het veel verder zou gaan, dat er meer zou gebeuren dan dreigen. Het pistool was alleen bedoeld om mee te dreigen, en is overigens ook alleen maar gebruikt om mee te dreigen. En over iets meer/anders is nooit gesproken, omdat daarvoor immers ook geen enkele aanleiding bestond! Althans: niet in het beeld dat cl had, en dat [medeverdachte 3] kennelijk bij hem had opgewekt/had laten bestaan. Binnen dat beeld was verdergaand geweld helemaal geen optie: dat maakte van dat beeld geen deel uit.

Tegen die achtergrond kan n.m.m. niet zondermeer worden gezegd dat hetgeen de mededaders van cl hebben gedaan, toch binnen het opzet van cl en het gezamenlijk opzet kan worden gebracht. Het lag niet voor de hand, het was niet logisch, "het zat er niet in", die kans daarop was niet aanmerkelijk: en cl heeft de kans daarop ook niet op de koop toegenomen.

Dus: het geweld kan niet binnen het gezamenlijk opzet worden gebracht, ook niet via het voorwaardelijk opzet, en daarmee is er geen sprake van medeplegen van het ten laste gelegde geweld. In zoverre dient cl dan ook vrij te worden gesproken. Uiteraard kan wel bewezen worden het medeplegen van diefstal d.m.v. bedreiging.

De rechtbank overweegt bovendien nog dat cl zich op geen enkel moment heeft gedistantieerd van het handelen van de anderen, en ook niet heeft ingegrepen. Daarvoor is echter wél nodig dat cl heeft geweten, heeft gezien dat er geweld werd gebruikt waarvan hij zich kon distantiëren, en waartegen hij handelend kon optreden. Daarvan was echter geen sprake."

"(...)

Het hof is van oordeel dat het door en namens verdachte gevoerde verweer strekkende tot vrijspraak van een gedeelte van het tenlastegelegde, namelijk het toegepaste geweld, wordt weersproken door de gebezigde bewijsmiddelen, zoals deze later in de eventueel op te maken aanvulling op dit arrest zullen worden opgenomen. Het hof heeft geen reden om aan de juistheid en betrouwbaarheid van de inhoud van die bewijsmiddelen te twijfelen.

De raadsman heeft daartoe aangevoerd dat het geweld niet binnen het gezamenlijke opzet kan worden gebracht, ook niet via het voorwaardelijk opzet, en dat daarmee geen sprake is van medeplegen van het tenlastegelegde geweld. Verdachte dient daarom van dat onderdeel te worden vrijgesproken.

Het hof overweegt daarbij in het bijzonder het volgende.

Verdachte heeft bij de politie verklaard dat hij zag dat [medeverdachte 3] een wapen bij zich had, om mensen onder schot te houden. Verdachte heeft verklaard dat er tape in de auto van [medeverdachte 3] lag en dat hij, [verdachte], de tape pakte en aan [medeverdachte 3] of [medeverdachte 4] meegaf. Op een gegeven moment stonden hij en de andere drie verdachten in de kamer van het slachtoffer. Verdachte zag dat het slachtoffer op zijn buik lag met zijn hoofd naar beneden en dat [medeverdachte 4] de man in bedwang hield met een knie in de nek. Verdachte zag dat het slachtoffer met tape was vastgebonden en schreeuwde. Verdachte is vervolgens de andere kamer gaan doorzoeken. Verdachte heeft met [medeverdachte 4] als laatste de woning verlaten. Het slachtoffer lag toen nog vastgebonden in de kamer.

Medeverdachte [medeverdachte 4] heeft verklaard dat hij een wapen had meegenomen naar de woning van het slachtoffer. Alle andere verdachten wisten dat hij dat wapen bij zich had. Ook [medeverdachte 3] had een wapen. [Medeverdachte 3] drukte zijn pistool op de buik van het slachtoffer. [Medeverdachte 4] heeft het slachtoffer samen met [betrokkene 2] vastgebonden met tape. [Verdachte] was ondertussen de woning aan het doorzoeken. De voeten en handen van het slachtoffer werden door [medeverdachte 4] en [betrokkene 2] vastgebonden en er werd een doek over zijn mond vastgeplakt. [Medeverdachte 4] heeft verklaard dat hij op het slachtoffer zat om hem in bedwang te houden en dat [betrokkene 2] hem eraf schopte en [betrokkene 2] het slachtoffer vervolgens met zijn hoofd een aantal keren tegen de grond sloeg.

Medeverdachte [medeverdachte 3] heeft verklaard dat de meegebrachte tape in zijn auto lag, dat er niet over is gesproken maar dat hij ervan uit ging dat de handen van het slachtoffer getapet zouden worden.

Uit het bovenstaande kan worden afgeleid dat het (voorwaardelijk) opzet was gericht op het gebruik van geweld. Er werden wapens en tape meegenomen en volgens [medeverdachte 4] wist iedereen dat er een wapen zou worden meegenomen. Daarmee hebben de verdachten de aanmerkelijke kans aanvaard dat er in de woning van het slachtoffer geweld zou worden gebruikt. Verdachte [verdachte] heeft daaraan zelf bijgedragen door de tape aan te reiken en heeft zich, terwijl hij wist dat er geweld werd gebruikt, van dat geweld niet gedistantieerd. Het verweer wordt derhalve verworpen."

"Strafmaat

Zou uw Hof desalniettemin van oordeel zijn dat ook hetgeen waar cl letterlijk en figuurlijk het zich niet op had toch aan hem kan worden toegerekend, dan verzoek ik u bij de uiteindelijke vaststelling van de strafmaat rekening te houden met hetgeen ik u over de rol en de positie van cl heb geschetst. Zeker: cl heeft zich schuldig gemaakt aan strafbaar gedrag, en verdient ook een pittige straf.

Maar het onderscheid tussen de rol van de medeverdachten aan de ene zijde en de rol van cl aan de andere zijde rechtvaardigt naar mijn oordeel wel een verschil in afdoening. Wat cl kan worden verweten is dat hij onder bedreiging van geweld iemand wilde beroven: dat hij er mee instemde en het prima vond dat iemand onder bedreiging van een vuurwapen van zijn eigendommen zou worden bestolen. En dat dat voor iedereen - ook voor iemand zelf wellicht crimineel was en over zwart/crimineel geld beschikte - een zeer traumatische ervaring is, ook als er verder geen geweld zou zijn gebruikt.

Maar in deze zaak is toch het meest in het oog springende element, het meest schandalige, het feit dat tegen een hoogbejaarde man die zich krachtig verzette tegen zijn overvallers, vervolgens grof geweld is gebruikt. Dat is wat deze zaak zoveel ernstiger maakt dan andere zaken. En juist daarin onderscheidt cl zich van de anderen."

"Oplegging van straf en/of maatregel

De hierna te melden strafoplegging is in overeenstemming met de aard en de ernst van het bewezenverklaarde en de omstandigheden waaronder dit is begaan, mede gelet op de persoon van verdachte, zoals van een en ander bij het onderzoek ter terechtzitting is gebleken.

Het hof heeft bij de straftoemeting in het bijzonder in aanmerking genomen -en vindt daarin de redenen die tot de keuze van een onvoorwaardelijke vrijheidsstraf van de hierna aan te geven duur leiden- dat verdachte zich schuldig heeft gemaakt aan medeplegen van een gewapende overval op een hoogbejaarde man, [slachtoffer 1]. De vier medeverdachten zijn de woning van het slachtoffer binnengedrongen en hebben het slachtoffer met een vuurwapen bedreigd, vast getapet en hem ernstig mishandeld. Vervolgens zijn zij met geld en sieraden weer weggegaan waarbij zij het slachtoffer in hulpeloze toestand hebben achtergelaten. Uit de schriftelijke slachtofferverklaringen blijkt dat de overval zeer veel impact heeft gehad op het slachtoffer en dat het slachtoffer ten gevolge van de overval zowel fysiek als geestelijk achteruit is gegaan en niet meer zelfstandig kan wonen.

Uit een verdachte betreffend Uittreksel Justitiële Documentatie d.d. 24 mei 2011 blijkt dat verdachte eerder is veroordeeld terzake van vermogensdelicten en geweldsdelicten. Kennelijk hebben die veroordelingen verdachte er niet van weerhouden wederom tot het plegen van een strafbaar feit over te gaan.

Naar het oordeel van het hof is het door verdachte gepleegde feit zo ernstig en voor de direct betrokkene en de samenleving zo verontrustend dat alleen een vrijheidsbenemende straf van langere duur in aanmerking komt. Anders dan de raadsman is het hof van oordeel dat de door de rechtbank opgelegde straf een passende is."