HvJ EU, 08-03-2011, nr. 1/09

Het Europees Parlement en de Spaanse regering merken in hoofdzaak op dat het verzoek om advies prematuur is en op onvolledige onontoereikende informatie berust, gelet op het voorwerp van de ontwerpovereenkomst, de vooruitgang van de voorbereidende werkzaamheden en de institutionele en juridische context. Het Parlement geeft voorts te kennen dat nu het door de Raad niet is geraadpleegd over de ontwerpovereenkomst over het gemeenschapsoctrooi, het beginsel van het institutionele evenwicht is verstoord.

Ierland steunt het verzoek om advies, maar merkt op dat het Hof moet nagaan of het bevoegd is om zich over dit verzoek uit te spreken, onder meer gelet op de mate waarin vooruitgang is geboekt in de onderhandelingen over de overeenkomst. De aan het Hof voorgelegde tekst is grotendeels nog slechts een werkdocument, waarmee niet alle leden van de Raad hebben ingestemd.

Ierland en de Griekse, (subsidiair) de Spaanse, de Italiaanse, de Cypriotische, de Litouwse en de Luxemburgse regering zijn van oordeel dat de ontwerpovereenkomst onverenigbaar is met de Verdragen.

Ierland merkt op dat de ontwerpovereenkomst niet waarborgt dat de voorrang van de bepalingen van het recht van de Unie die in geschillen voor het OG aan de orde zouden kunnen komen, zal worden geëerbiedigd. Evenmin waarborgt zij dat dit gerecht zal zijn onderworpen aan een verplichting, bij zijn uitlegging zo veel mogelijk te vermijden dat bepalingen van het recht van de Unie die het dient toe te passen conflicteren met eventueel toepasselijke nationale en volkenrechtelijke bepalingen.

De Griekse regering merkt op dat de bepalingen van de ontwerpovereenkomst betreffende de oprichting en de werking van de in derde staten gevestigde afdelingen van het gerecht van eerste aanleg van het OG met bevoegdheid voor de gemeenschapsoctrooien, de vraag opwerpen inzake het behoud van de autonomie van de rechtsorde en het gerechtelijk stelsel van de Unie. De Verdragen hebben een dwingend rechtskader vastgelegd waarbinnen de instellingen van de Unie en de lidstaten moeten handelen wanneer zij zowel de algemene methode kiezen als de concrete bepalingen betreffende de geschillenregeling op het gebied van industriële eigendom.

De Spaanse regering merkt — subsidiair — op dat de ontwerpovereenkomst indruist tegen de Verdragen. Zij is meer in het bijzonder in strijd met de artikelen 19 VEU en 344 VWEU, voor zover afbreuk wordt gedaan aan het monopolie van het Hof om kennis te nemen van geschillen op het gebied van het recht van de Unie. Bovendien vormt het voorgenomen stelsel geen waarborg voor de voorrang van het recht van de Unie, daar het OG onder de gerechtelijke structuur van geen enkele lidstaat zal vallen en de schendingen van het recht van de Unie door een dergelijk gerecht dus aan generlei toezicht zijn onderworpen.

De Italiaanse regering beklemtoont dat de ontwerpovereenkomst de vorm heeft van een volkenrechtelijke handeling waarbij de lidstaten en de staten die partij zijn bij het EOV hun constitutionele bevoegdheden op jurisdictioneel gebied aan een internationaal gerecht overdragen. Aangezien er op dit moment geen octrooi bestaat dat het grondgebied van alle lidstaten dekt, noch een eenvormig stelsel van geschillenbeslechting op dat gebied, kan de Unie haar rechtsmacht niet aan een internationaal gerecht overdragen. De toetreding van de Unie tot het EOV zou hierin geen verandering brengen, daar het op te richten internationaal gerecht geen onder het EOV vallend orgaan zou zijn. Bij gebreke van een rechtsgrondslag zou de voorgenomen overeenkomst bijgevolg niet verenigbaar zijn met de verdragsbepalingen.

De Cypriotische regering geeft te kennen dat de oprichting van het OG in strijd is met de aan het Hof en het Gerecht ingeruimde exclusieve bevoegdheden, zoals vastgelegd in de diverse beroepsmogelijkheden die in de Verdragen zijn voorzien.

De Litouwse regering is van oordeel dat de ontwerpovereenkomst, nu zij niet op basis van de verdragsbepalingen kan worden gesloten, daarmee in strijd is. Zij waarborgt niet dat de autonomie van het recht van de Unie en de essentie van de bij de Verdragen aan de instellingen van de Unie toegekende bevoegdheden behouden zullen blijven.

De Luxemburgse regering merkt op dat de Verdragen geen rechtsgrondslag bieden op basis waarvan bevoegdheden als die waarop de ontwerpovereenkomst betrekking heeft, kunnen worden overgedragen aan een gerecht als het OG. De bepalingen van het recht van de Unie en de rechtspraak van het Hof die het kader vormen voor de autonomie en de homogeniteit van de rechtsorde en het gerechtelijk stelsel van de Unie staan in de weg aan de oprichting van een dergelijk gerecht. Op grond van de Verdragen en de rechtspraak van het Hof moeten de bevoegdheden die de ontwerpovereenkomst aan het OG wil toekennen enkel door het Hof zelf kunnen worden uitgeoefend.

Volgens het Parlement — subsidiair —, de Franse regering en de Commissie is de ontwerpovereenkomst in beginsel verenigbaar met de Verdragen, maar moeten er een aantal wijzigingen in worden aangebracht.

Voor het geval het Hof het verzoek van de Raad ontvankelijk mocht verklaren, geeft het Parlement te kennen dat in de overeenkomst melding zou moeten worden gemaakt van de zeer ruime omvang van de op het OG rustende verplichting, het recht van de Unie en de rechtspraak van het Hof, toekomstige uitspraken van het Hof daaronder begrepen, te eerbiedigen. Ook zou moeten worden bepaald dat het OG de bescherming van de grondrechten zal moeten waarborgen.

Aangaande de in te voeren procedure van prejudiciële verwijzing merkt het Parlement op dat een stelsel zou moeten worden ingevoerd waarmee de Commissie kan interveniëren in procedures voor het OG. Ook zou het zinvol kunnen zijn, uitdrukkelijk te bepalen dat het OG iedere vraag die de geldigheid van een bepaling van het recht van de Unie betreft aan het Hof dient voor te leggen.

De Belgische regering geeft het Hof in overweging, op het verzoek om advies van de Raad te antwoorden dat de ontwerpovereenkomst verenigbaar is met de Verdragen, mits de aan het Hof op prejudicieel gebied toegekende bevoegdheid wordt aangevuld met mechanismen waardoor de eerbiediging van de voorrang en de doeltreffendheid van het recht van de Unie wordt gewaarborgd.

Volgens de Franse regering is de ontwerpovereenkomst in beginsel verenigbaar met de Verdragen. De procedure voor prejudiciële verwijzingen zou echter moeten worden aangevuld met een mechanisme waardoor partijen en/of, in voorkomend geval, de lidstaten en de Commissie kunnen verzekeren dat het OG het recht van de Unie en de voorrang daarvan eerbiedigt. Ook zou kunnen worden gedacht aan de invoering van een hogere voorziening in het belang van de wet, op initiatief van de Commissie of een lidstaat, of van een procedure van heronderzoek door het Hof van de arresten van het hof van beroep van het OG indien de eenheid of de coherentie van het recht van de Unie ernstig dreigt te worden aangetast.

Volgens de Commissie is de ontwerpovereenkomst verenigbaar met de verdragsbepalingen, op voorwaarde dat de mogelijkheid om die overeenkomst op elk moment te beëindigen uitdrukkelijk wordt toegekend, niet alleen aan derde staten, maar ook aan de Unie en aan de lidstaten.

Volgens de Tsjechische, de Deense, de Duitse, de Estse, de Nederlandse, de Poolse, de Portugese, de Roemeense, de Sloveense, de Finse en de Zweedse regering en de regering van het Verenigd Koninkrijk is de ontwerpovereenkomst verenigbaar met de Verdragen.

De Tsjechische regering merkt op dat de ontwerpovereenkomst verenigbaar is met de Verdragen. De vereisten op het gebied van bescherming van de autonomie van het recht van de Unie en de voorrang van dat recht worden immers geëerbiedigd, onder meer doordat het OG het Hof kan verzoeken om prejudiciële beslissingen.

De Deense regering zet uiteen dat de ontwerpovereenkomst niet indruist tegen de in de Verdragen neergelegde institutionele regels en dat de overeenkomst krachtens de artikelen 81 VWEU en 114 VWEU zowel door de Unie als door haar lidstaten zou moeten worden gesloten.

Volgens de Duitse regering is het in de ontwerpovereenkomst neergelegde stelsel van rechterlijk toezicht in overeenstemming met de Verdragen. Inzonderheid artikel 262 VWEU staat aan dat stelsel niet in de weg. Ook de voorrang en de autonomie van de rechtsorde van de Unie zijn gewaarborgd. Het in te voeren gerechtelijk stelsel zal niet tot ‘denaturering’ van de bevoegdheden van het Hof leiden en de Unie niet onderwerpen aan een bepaalde uitlegging van het recht met betrekking tot de uitoefening van haar interne bevoegdheden.

De Estse regering zet uiteen dat de ontwerpovereenkomst niet enkel de bevoegdheden van de Unie betreft, maar ook die van de lidstaten, zodat artikel 352 VWEU de passende rechtsgrondslag voor de sluiting van de overeenkomst vormt. Aan de voorrang, de autonomie van de rechtsorde van de Unie en de bevoegdheden van het Hof wordt geen afbreuk gedaan door de ontwerpovereenkomst.

De Nederlandse regering merkt op dat artikel 262 VWEU niet in de weg staat aan de ontwerpovereenkomst. Deze laatste doet voorts geen afbreuk aan de eenheid en de integriteit van het recht van de Unie. Evenmin leidt de overeenkomst tot een wijziging of doorbreking van het in de Verdragen neergelegde systeem van jurisdictie, rechtsbescherming en rechterlijk toezicht door de nationale rechters en de rechters van de Unie.

De Poolse regering merkt op dat de in de ontwerpovereenkomst neergelegde toekenning van bevoegdheden aan het OG in beginsel verenigbaar is met de Verdragen en dat artikel 262 VWEU er niet aan in de weg staat. Nu er geen handeling van de Unie op octrooigebied bestaat, is aan het Hof ter zake geen exclusieve bevoegdheid toegekend. Voorts doet de ontwerpovereenkomst geen afbreuk aan de voorrang van het recht van de Unie. De erin neergelegde procedure van prejudiciële verwijzing vormt een waarborg voor de eenvormigheid en de coherentie van het recht van de Unie op het betrokken gebied.

Volgens de Portugese regering zijn de bevoegdheden waarover het OG zou moeten beschikken verenigbaar met de Verdragen. De bezwaren dat afbreuk wordt gedaan aan de voorrang en de autonomie van de rechtsorde van de Unie zijn ongegrond. Gezien de ingewikkeldheid van de materie en gelet op de doelstelling, een eenvormig stelsel van bescherming van de intellectuele eigendom in Europa in te voeren, zijn ‘flexibele’ oplossingen noodzakelijk. De ontwerpovereenkomst beantwoordt aan dat doel.

De Roemeense regering merkt op dat de autonomie van de rechtsorde van de Unie wordt gewaarborgd, nu het OG het recht van de Unie moet eerbiedigen, het OG het Hof prejudiciële vragen kan of, afhankelijk van het geval, moet stellen en de arresten van het Hof in het kader van die procedure bindend zijn. Bovendien staat geen bepaling van de Verdragen eraan in de weg dat een internationale overeenkomst het Hof bevoegd verklaart, de bepalingen van een dergelijke overeenkomst uit te leggen voor de eventuele toepassing ervan in derde staten.

Volgens de Sloveense regering is het verenigbaar met de Verdragen, wanneer het OG een exclusieve bevoegdheid wordt ingeruimd voor de beslechting van geschillen over de geldigheid en/of de gevolgen van een gemeenschapsoctrooi. Noch artikel 257 VWEU noch artikel 262 VWEU legt ter zake een bepaald gerechtelijk stelsel op. De artikelen 14 bis en 48 van de ontwerpovereenkomst waarborgen de autonomie en de eerbiediging van de rechtsorde van de Unie.

De Finse regering geeft te kennen dat voor zover de ontwerpovereenkomst de invoering van een internationaal stelsel voor octrooigeschillenbeslechting betreft, de sluiting van die overeenkomst namens de Unie zowel op basis van artikel 262 VWEU als op basis van artikel 352 VWEU moet geschieden. Voor het overige is de ontwerpovereenkomst verenigbaar met de Verdragen.

Volgens de Finse regering waarborgt de ontwerpovereenkomst een uniforme toepassing van het recht van de Unie. De bevoegdheden van het Hof krijgen geen ander karakter en het Hof behoudt zijn exclusieve bevoegdheid, op de rechtmatigheid van de handelingen van de Unie toe te zien.

Volgens de regering van het Verenigd Koninkrijk moet de ontwerpovereenkomst als een gemengde overeenkomst worden gesloten. De essentie van de bevoegdheden van het Hof blijft in het kader van het in de ontwerpovereenkomst neergelegde stelsel van geschillenbeslechting behouden, daar geen afbreuk wordt gedaan aan de exclusieve bevoegdheid, noch aan de verbindendheid van de beslissingen van het Hof. De toekenning van bevoegdheden aan het OG voor geschillen over de geldigheid en/of de toepassing van gemeenschapsoctrooien is verenigbaar met het VEU. In het kader van het stelsel van geschillenbeslechting waarin de ontwerpovereenkomst voorziet is de voorrang van het recht van de Unie gewaarborgd. De in artikel 48 van die overeenkomst neergelegde prejudiciële procedure, waarbij het OG zich tot het Hof kan wenden met vragen, is verenigbaar met de Verdragen.

De opmerkingen die over de ontvankelijkheid van het verzoek om advies zijn geformuleerd, stellen in hoofdzaak drie vragen aan de orde, te weten de mate van nauwkeurigheid van de inhoud van de ontwerpovereenkomst, de stand van de voorbereidende werkzaamheden en de eerbiediging van het institutionele evenwicht.

Alvorens die drie vragen te beantwoorden moet in herinnering worden gebracht dat luidens artikel 218, lid 11, VWEU een lidstaat, het Europees Parlement, de Raad of de Commissie het advies van het Hof van Justitie kan inwinnen over de verenigbaarheid van een voorgenomen overeenkomst met de Verdragen. Deze bepaling dient ter voorkoming van de complicaties die zouden ontstaan indien de verenigbaarheid met de Verdragen van internationale akkoorden die de Unie binden, in rechte werd aangevochten (zie advies 2/94 van 28 maart 1996, Jurispr. blz. I-1759, punt 3, en advies 1/08 van 30 november 2009, Jurispr. blz. I-11129, punt 107).

Een rechterlijke beslissing waarin na de sluiting van een overeenkomst die de Unie bindt, eventueel wordt vastgesteld dat deze, hetzij door haar inhoud, hetzij wegens de procedure volgens welke zij is gesloten, onverenigbaar is met de verdragsbepalingen, zou immers niet alleen op intern vlak binnen de Unie, maar ook in de internationale betrekkingen ernstige moeilijkheden opleveren en alle belanghebbende partijen, derde staten daaronder begrepen, schade kunnen toebrengen (zie advies 3/94 van 13 december 1995, Jurispr. blz. I-4577, punt 17).

Aangaande in de eerste plaats de kwestie van de mate van nauwkeurigheid van de ontwerpovereenkomst zij eraan herinnerd dat het Hof, wanneer het zich heeft uit te spreken over de verenigbaarheid van de bepalingen van een voorgenomen overeenkomst met de regels van het Verdrag, over voldoende elementen over de inhoud van die overeenkomst dient te beschikken (zie advies 2/94, reeds aangehaald, punten 20–22).

In casu heeft de Raad het Hof de volledige tekst van de ontwerpovereenkomst verschaft. Die bevat onder meer bepalingen over de organisatie en het functioneren van het OG, zijn bevoegdheden en de diverse soorten beroepen, het toepasselijke recht en de gevolgen van de beslissingen van dat gerecht.

Bovendien is de context waarin de ontwerpovereenkomst moet worden gezien in het verzoek om advies uiteengezet. Het ontwerp maakt deel uit van een reeks maatregelen die thans binnen diverse instanties van de Unie worden bestudeerd, zoals de invoering van een gemeenschapsoctrooi als nieuw intellectuele-eigendomsrecht en de toetreding van de Unie tot het EOV.

In die omstandigheden is het Hof van oordeel dat het voldoende is geïnformeerd over de inhoud en de context van de ontwerpovereenkomst.

Aangaande in de tweede plaats de vraag of het besluitvormingsproces rond de ontwerpovereenkomst voldoende is gevorderd om het Hof in staat te stellen zich over de verenigbaarheid van het ontwerp met de Verdragen uit te spreken, zij in herinnering gebracht dat bij het Hof, wanneer het voorwerp van de overeenkomst bekend is, een verzoek om advies kan worden ingediend voordat de onderhandelingen op internationaal niveau zijn begonnen, ook al zijn er nog een aantal alternatieven en meningsverschillen over de redactie van de betrokken teksten, mits het Hof zich aan de hand van de overgelegde stukken een voldoende zeker oordeel kan vormen over de door de Raad voorgelegde vraag (zie in die zin advies 1/78 van 4 oktober 1979, Jurispr. blz. 2871, punt 34), en dat de ontvankelijkheid van een verzoek om advies niet kan worden betwist op grond dat de Raad het besluit tot inleiding van de onderhandelingen op internationaal niveau nog niet heeft genomen (zie advies 2/94, reeds aangehaald, punt 13).

Wat het onderhavige verzoek betreft moet worden opgemerkt dat het plan om een eenvormig gerechtelijk stelsel op het gebied van octrooien in te voeren, door de Raad werd bestudeerd op het moment waarop het verzoek bij het Hof werd ingediend. De omstandigheid dat de ontwerpovereenkomst of sommige ontwerpen voor wettelijke maatregelen die daarmee nauw verband houden, zoals het voorstel voor een verordening betreffende het gemeenschapsoctrooi, thans nog geen unanieme steun vinden binnen de Raad, kan niet afdoen aan de ontvankelijkheid van het onderhavige verzoek om advies.

Aangaande, in de derde plaats, de met betrekking tot het institutionele evenwicht aan de orde gestelde vraag moet worden opgemerkt dat voor de mogelijkheid om krachtens artikel 218, lid 11, VWEU een verzoek om advies in te dienen niet de prealabele voorwaarde geldt dat de betrokken instellingen het definitief eens zijn. Het aan de Raad, het Parlement, de Commissie en de lidstaten toegekende recht, het Hof om advies te vragen, kan individueel worden uitgeoefend, zonder enig overleg en zonder dat het definitieve resultaat van een wetgevingsprocedure op een verwant gebied hoeft te worden afgewacht. Het Parlement behoudt hoe dan ook het recht, zelf een verzoek om advies in te dienen.

De omstandigheid dat de betrokken overeenkomst pas zal kunnen worden vastgesteld na raadpleging, zo niet instemming, van het Parlement en dat de vaststelling van eventuele begeleidende wetgevende maatregelen binnen de Unie, zoals de toekomstige verordening betreffende het gemeenschapsoctrooi, aan een wetgevingsprocedure zal zijn onderworpen waarbij die instelling betrokken zal zijn, heeft dus geen gevolgen voor de aan de Raad krachtens artikel 218, lid 11, VWEU toekomende bevoegdheid, het Hof om advies te vragen.

Het door de Raad ingediende verzoek om advies is derhalve ontvankelijk.