41.1 Inleiding

Er is veel gebeurd sinds de tijd dat het EU-recht (toen nog EEG-recht) een hobby was van Europaspecialisten en het Nederlandse bestuursrecht een betrekkelijk rustig en ongestoord bestaan leidde. Het bestuursrecht is thans doorspekt met Unierecht. De omvang van de vierde druk van het veel gebruikte boek ‘Inleiding (sic) tot het Europees bestuursrecht’ zegt veel.1 Ook de achtergrond van de auteurs van het boek zegt ons iets: zij zijn niet allen groot geworden in het EU-recht. Verschillende van hen zijn veeleer in het Unierecht beland vanuit een Nederlands staats- en bestuursrechtelijke invalshoek. Dat vind ik een goede zaak. Tegelijkertijd moet er voor gewaakt worden dat het EU-recht alleen nog fragmentarisch wordt beoefend vanuit een bepaalde discipline. Kenmerkend voor de rechtspraak van het Hof van Justitie is immers de grote invloed van de algemene leerstukken, dwars door alle terreinen van Unierecht heen. Dat maakt het belang van EU-generalisme evident. In het auteursteam van de genoemde Nederlandse ‘bijbel’ voor het Europees bestuursrecht zitten gelukkig ook EU-generalisten en daarmee is een ideale mix bereikt.2

In deze bijdrage geef ik enkele algemene observaties over het onderwerp ‘Europeanisering van het bestuursrecht’. Daarvoor wil ik allereerst kort terug kijken op enkele Europese ontwikkelingen in het bestuursprocesrecht. Daarna richt ik de blik op de toekomst. Ik kom in deze bijdrage tot de beeldspraak van drie generaties van Europeanisering.