Rb. Roermond, 13-09-2000, nr. 99/1147, 99/1149, 99/1150, 99/1151, 99/1182 en 99/1185 VEROR K1

"In casu moet worden vastgesteld dat ingevolge de Monumentenwet 1988 weliswaar bepaalde taken en bevoegdheden zijn toebedeeld aan de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen - met name de bevoegdheid tot aanwijzing van panden tot beschermd monument in de zin van deze wet - maar dat met betrekking tot de besluitvorming inzake verzoeken om verlening van vergunning als bedoeld in artikel 11 van deze wet niet kan worden gezegd dat de belangen in geding hem als zodanig zijn toevertrouwd. De wetgever van de Monumentenwet 1988 heeft er welbewust voor gekozen de bevoegdheden inzake de vergunningverlening te decentraliseren naar de gemeentebesturen (met dien verstande dat deze wel een monumentenverordening moeten vaststellen en een adviescommissie moeten benoemen). In de Monumentenwet 1988 (artikel 16 tweede lid) is slechts bepaald, dat de Minister en - bij monumenten buiten de bebouwde kom - gedeputeerde staten, adviseren. Het innemen van het standpunt dat er wél sprake zou zijn van een aan de Staatssecretaris als zodanig toevertrouwd belang, zou betekenen dat de bevoegdheidsverdeling tussen Minister en het gemeentebestuur zoals de wetgever die in de Monumentenwet 1988 heeft neergelegd, zou worden doorkruist. Opgemerkt zei verder nog dat de wetgever ook niet gekozen heeft voor het openstellen van administratief beroep (tegen beslissingen omtrent vergunningverlening bij de Minister)".

"In artikel 16 is neergelegd dat burgemeester en wethouders alvorens zij op een aanvraag om vergunning beslissen advies inwinnen bij de minister. Het is uiteraard niet zo dat beoogd wordt via deze weg de mogelijkheid te scheppen tot verregaande bemoeienis van rijkswege. Wil echter de verantwoordelijkheid van de minister voor het monumentenbestand als zodanig, enige inhoud hebben dan moet de minister in de gelegenheid zijn zijn visie kenbaar te maken op een moment dat daarvoor het meest geschikt is d.w.z. voorafgaand aan de beslissing die verder aan burgemeester en wethouders is voorbehouden. Het advies kan ook een welkome aanvulling betekenen bij de besluitvorming. In een aantal adviezen is erop gewezen dat burgemeester en wethouders tegen de wil van de minister - die tot aanwijzing als beschermd monument is overgegaan - een sloopvergunning kunnen verlenen en daarmee het beleid van de minister kunnen frusteren. De betrokken adviesorganen bepleiten daarom de opneming in de wet van een verplichting in die gevallen voor burgemeester en wethouders om de minister te vragen eerst de door hem via de plaatsing op de monumentenlijst gegeven << waardestelling >> op te heffen. De ondergetekenden menen dat het onjuist zou zijn a priori van de handelwijze als hierboven bedoeld door burgemeester en wethouders uit te gaan. Er is geen reden om aan te nemen dat burgemeester en wethouders tot bewuste doorkruising van het rijksbeleid zouden overgaan. In het uiterste geval is er nog het middel van schorsing en vernietiging beschikbaar."

"Tegen verweerders besluit van 22 september 1998 staat immers de bezwaarschriftenprocedure open. Uit artikel 7:1 van de Awb volgt namelijk dat eerst bezwaar moet worden gemaakt alvorens beroep op de rechtbank kan worden ingesteld, en de wetgever heeft bij de invoering van de Awb herhaaldelijk en met nadruk gesteld slechts uitdrukkelijke afwijkingen van de Awb te willen. Zo'n uitdrukkelijke afwijking is er niet in de Mw, dus wil de wetgever wel een bezwaarschriftprocedure. De president verwijst hiertoe naar de uitspraak van de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State van 12 juni 1997 (AB 1998, nr. 10)" Bij een "legal opinion" van 25 maart 2000 heeft de gemachtigde van de Stichting - zakelijk weergegeven - betoogd dat er niet binnen de ingevolge de Awb geldende termijn voor het nemen van een beslissing op bezwaar op de bezwaren is beslist zodat er sprake is van een besluit in de zin van artikel 6:2, onder b, van de Awb. Verder zou niet binnen de volgens genoemde wetgeving gestelde beroepstermijn tegen dat besluit beroep zijn ingesteld met als gevolg: ten eerste dat het besluit van 22 september 1998 formeel rechtskrachtig is, dat wil zeggen: in rechte onaantastbaar is geworden. Daardoor zouden burgemeester en wethouders op 9 november 1999 nog wel bevoegd zijn tot het nemen van een beslissing op de tegen de sloopvergunning ingediende bezwaren, doch zouden zij daarbij de formeel-rechtskrachtige status van die vergunning dienen te respecteren; ten tweede dat het bepaalde in lid 7 van artikel 16 van de Monumentenwet 1988, waarbij de werking van de vergunning wordt opgeschort totdat de beroepstermijn is verstreken, of indien beroep is ingesteld, op het beroep is beslist, toepassing mist en de hoofdregel van artikel 6:16 van de Awb van toepassing is inhoudende dat bezwaar en beroep geen schorsende werking heeft. Ter zitting heeft de gemachtigde bovenstaand in zijn "legal opinion" neergelegd argument nog nader uiteengezet. Volgens die nadere uiteenzetting stoelt bovenstaand argument op de gedachte dat de Monumentenwet 1988 een fatale termijn kent, hetgeen voor het nemen van een besluit op de aanvraag betekent dat in de bezwaarfase consequenties verbonden moeten worden aan het niet tijdig nemen van een besluit op bezwaar waartegen te laat beroep wordt ingesteld. Die consequentie zou dan zijn dat het primaire besluit een rechtens onaantastbare status krijgt. De rechtbank volgt de Stichting Meru hierin niet. In de Awb is genoemde consequentie niet opgenomen. Zij valt daar ook niet af te leiden. Het zou de taak van de rechter te buiten gaan om bij van rechtswege verleende vergunningen de Awb te lezen in de zin zoals de Stichting Meru voorstaat. Indien een dergelijke consequentie bij van rechtswege verleende vergunningen gewenst zou zijn, is het aan de wetgever om dat te regelen. De rechtbank ziet dan ook in laatstgenoemde stelling geen aanleiding om het besluit voor onrechtmatig te houden.

overwegingen ten aanzien van het bepaalde in artikel 18 van de Monumentenwet.

Ingevolge het bepaalde in artikel 18 van de Monumentenwet nemen Burgemeester en wethouders dan wel de Minister van Welzijn, Volksgezondheid en Cultuur met betrekking tot een kerkelijk monument geen beslissing ingevolge artikel 16 of 17 dan in overeenstemming met de eigenaar, voorzover het betreft een beslissing waarbij wezenlijke belangen van het belijden van de godsdienst of de levensovertuiging in dat monument in het geding is. Ingevolge het bepaalde in artikel 1 onder e van de Monumentenwet 1988 wordt onder kerkelijke monumenten verstaan: onroerende monumenten welke eigendom zijn van een kerkgenootschap, een zelfstandig onderdeel daarvan, een lichaam waarin kerkgenootschappen zijn verenigd, of van een ander genootschap op geestelijke grondslag en welke uitsluitend of voor een overwegend deel worden gebruikt voor het gezamenlijk belijden van de godsdienst of de levensovertuiging.

De Stichting Meru heeft een beroep gedaan op bovenstaande bepaling. De Stichting Meru wenst op grond van aan haar overtuiging ontleende argumenten het klooster niet te behouden. Derhalve zou gelet op het bepaalde in artikel 18 van de Monumentenwet een sloopvergunning verleend moeten worden. De rechtbank ziet geen aanleiding om dit standpunt te volgen. Een van de voorwaarden van artikel 18 is dat er sprake is van een kerkelijk monument zoals hierboven nader gedefiniëerd. Hieraan is niet voldaan. Niet gezegd kan worden dat het College St. Ludwig overwegend wordt gebruikt voor het belijden van een levensovertuiging. Het gebouw wordt voor het grootste deel gebruikt als onderwijsinstituut. Dat dit onderwijs wordt gegeven vanuit een bepaalde levensbeschouwelijke visie maakt het nog niet tot een kerkelijk monument in de zin van artikel 1, onder e, van de Monumentenwet 1988. Het beroep op het bepaalde in artikel 18 van de Monumentenwet 1988 treft derhalve geen doel. Voorzover gezegd zou moeten worden dat er sprake is van een kerkelijk monument in de zin van genoemde bepaling ziet de rechtbank nog geen aanleiding om het beroep van de Stichting Meru dat de sloopvergunning gelet op genoemde bepaling dient te worden verleend te honoreren. Daartoe overweegt de rechtbank dat de doelstelling die aan de nieuwe wet, de Monumentenwet 1988 ten grondslag is gelegd - namelijk bepalingen vast te stellen voor het behoud van monumenten van bouwkunst en archeologie, aldus de considerans nog nagenoeg dezelfde is als de doelstelling die aan de basis van de Monumentenwet uit 1961 lag. De Monumentenwet 1988 bouwt dan ook, ondanks verschillen, sterk voort op de Monumentenwet uit 1961 en het is daarom dat voor een groot aantal onderdelen van de Monumentenwet 1988 zowel de wetsgeschiedenis van de wet uit 1961, als de jurisprudentie die die wet heeft voortgebracht nog relevant zijn. Uit de wetsgeschiedenis en wel in het bijzonder de Memorie van Antwoord met betrekking tot artikel 16 van de Monumentenwet 1961, artikel 18 van de huidige monumentenwet, blijkt dat wezenlijke belangen van de godsdienstuitoefening in een kerk kunnen pleiten voor verplaatsing doch niet voor aantasting of vernietiging van de hier bedoelde waardevolle beschermde voorwerpen. Gelet op deze door de wetgever aan artikel 16 oud, thans artikel 18, van de monumentenwet gegeven wetsuitleg komt de rechtbank het standpunt van de Stichting Meru dat het belang van het belijden van de levensovertuiging die zij aanhangt ertoe leidt dat het college St. Ludwig dient te worden afgebroken onjuist voor.

overwegingen met betrekking tot het bepaalde in artikel 11 van de Monumentenwet 1988.

Ingevolge het bepaalde in het tweede lid, aanhef en onder a, van artikel 11 van de Monumentenwet 1988 is het verboden zonder of in afwijking van een vergunning een beschermd monument af te breken te verstoren of te verplaatsen of in enig opzicht te wijzigen. Ingevolge het bepaalde in artikel 12 van genoemde wet moet een aanvraag om vergunning als bedoeld in artikel 11 worden ingediend bij burgemeester en wethouders. Burgemeester en wethouders zijn het tot het verlenen van een sloopvergunning bevoegde orgaan. Bij die bevoegdheid hebben zij beleidsvrijheid. Eisers hebben het verlenen van de sloopvergunning met name op dit punt betwist. Op grond van de door hen naar voren gebrachte argumenten zijn zij van mening dat verweerder ten onrechte de belangen van de Stichting Meru heeft doen prevaleren boven het belang dat is gemoeid met behoud van het College St. Ludwig. De rechtbank overweegt dienaangaande als volgt.

In de Memorie van Toelichting over het bepaalde in artikel 14, tweede lid, onder a, van de Monumentenwet 1961, voorganger van artikel 11, tweede lid, aanhef en onder a, is vermeld dat in het algemeen geen vergunning zal worden gegeven tot de afbraak van een monument dat van zodanig algemeen belang is dat het als beschermd monument is aangewezen, tenzij de zaak haar waarde als monument geheel of goeddeels heeft verloren. Uit het vorenstaande maakt de rechtbank op dat de wetgever genoemde beleidsvrijheid van het tot verlenen van een sloopvergunning bevoegde orgaan, onder de Monumentenwet 1961 was dat nog de Minister, heeft willen beperken indien er sprake is van afbraak van een beschermd monument. In het feit dat deze bevoegdheid onder de Monumentenwet 1988 is komen te liggen bij burgemeester en wethouders ziet de rechtbank geen aanleiding om te oordelen dat deze beperking onder de thans vigerende monumentenwet niet meer geldt. De rechtbank gaat er dan ook van uit dat de beleidsvrijheid van het vergunning verlenend orgaan in zoverre is beperkt dat er in beginsel bij een beschermd monument geen sloopvergunning dient te worden verleend, tenzij er sprake is van dusdanige bijzondere omstandigheden dat van deze beginselplicht dient te worden afgezien. Die omstandigheden dienen objectiveerbaar te zijn, gezien het in geding zijnde algemeen belang. Vraag die derhalve voorligt is of verweerder zijn besluit dat er sprake is van een zodanig bijzonder geval voldoende deugdelijk heeft gemotiveerd. De rechtbank is van oordeel dat dit niet het geval is. Het is aan degene die verzoekt om sloop van een beschermd monument om aannemelijk te maken dat de sloop noodzakelijk is in de hierboven aangegeven zin. De rechtbank kan zich niet aan de indruk onttrekken dat verweerder uit is gegaan van het omgekeerde. De rechtbank verwijst voor dit oordeel onder meer naar het door de commissie voor bezwaar- en beroepschriften op 26 oktober 1999 uitgebrachte advies, welk advies verweerder aan zijn besluitvorming ten grondslag heeft gelegd. Uit dit advies komt onder meer naar voren dat verweerder het -volgens de rechtbank onjuiste- uitgangspunt heeft gekozen, dat de mogelijkheid van handhaving moet worden aangetoonde, en vervolgens de bewijslast met betrekking tot achterstallig onderhoud, de mogelijkheid van restauratie en de kosten bij de monumentencommissie heeft gelegd. Voorts acht de rechtbank de noodzaak tot sloop, in die zin dat gebruik van het gebouw door de stichting met behoud van de monumentale waarde in financiële zin niet haalbaar is, in ongenoegzame mate aangetoond. Het daartoe door de Stichting overgelegde rapport van de firma Heijmans biedt daarvoor onvoldoende basis. Het rapport biedt te weinig inzicht in de bouwkundige staat en mogelijkheden of onmogelijkheden van restauratie, renovatie en herbestemming. Veel van de vermelde werken die nodig zouden zijn houden niet alleen verband met het herstel van de bouwkundige staat maar ook met wensen voor ander gebruik. In ieder geval is uit dat rapport niet af te leiden dat restauratie met handhaving van het monumentale karakter van het St. Ludwig klooster niet mogelijk zou zijn. Het rapport is vooral geschreven (en ook te lezen) met het oog op de gewenste doelstelling van gebruik door de eigenaar. Dat de restauratiekosten de sloop noodzakelijk maken is door genoemd rapport evenmin voldoende onderbouwd. In de rapportage van Heijmans BV wordt uitgekomen op een bedrag van f57 miljoen gulden excl. BTW behorende bij een bruto oppervlak van 28.000 m2. Dit is gemiddeld minder dan f2.100.- per m2 bruto vloeroppervlak. Uit de door Ir. M.A. de Boer tijdens de zitting afgelegde verklaring blijkt dat het hier gaat om een realistisch bedrag dat overeenkomt met bedragen die ook bij andere herbestemmingsprojecten worden gerealiseerd en daar tot haalbare exploitaties leiden. Dat de jaarlijkse onderhoudskosten verplichten tot sloop is ook ongenoegzaam aangetoond. Het rapport Heijmans bevat daarover geen gegevens. Ook de overige stukken bieden daarvoor geen cijfermatige onderbouwing. De Stichting heeft gesteld dat zij gedurende de tien jaar dat het college in haar bezit is jaarlijks 1 miljoen gulden heeft uitgegeven aan onderhoud. Voorzover dit bedrag betrekking heeft op onderhoud merkt de rechtbank op dat het hier om een bedrag gaat dat vóór de restauratie/renovatie van het klooster is uitgegeven. Het biedt dus geen inzicht in de onderhoudskosten nadat restauratie heeft plaatsgevonden.

Vorenstaande overwegingen leiden tot de conclusie dat de beroepen van de besturen van het Cuypersgenootschap, de Bond Heemschut, de Heemkundevereniging Roerstreek en de Stichting Burgercomité St. Ludwig voor gegrond moeten worden verklaard en de aan deze partijen gerichte besluiten op bezwaar wegens strijd met het bepaalde in artikel 7:12, eerste lid, van de Awb voor gehele vernietiging in aanmerking komen.

Beslist wordt als aangegeven in rubriek III.