3.1.3 De dubbele verbondenheid van de aandeelhouder

Aandeelhouders hebben in de verschillende kringen die in het vorige onderdeel zijn besproken een dubbele rol. Zij vormen gezamenlijk een orgaan (de AV) en hebben in die hoedanigheid bepaalde wettelijke en statutaire rechten. Zij hebben daarnaast als individuele aandeelhouders wettelijke en statutaire rechten. Zij worden gekwalificeerd als institutioneel betrokkenen en behoren als zodanig tot de kring van personen die zich jegens elkander dienen te gedragen naar hetgeen door redelijkheid en billijkheid wordt gevorderd. Zij staan tot de NV in een lidmaatschapsverhouding.1 Van belang is in dit kader dat de aandeelhouder, na de storting van de nominale waarde op zijn aandelen, en behoudens de verplichting zich te gedragen overeenkomstig de vereisten van redelijkheid en billijkheid, slechts rechten heeft en geen verplichtingen.2 Aandeelhouders hebben (behoudens bijzondere omstandigheden) geen plicht om in de verliezen van de vennootschap bij te dragen3 en kunnen niet tegen hun wil worden verplicht tot een storting boven het nominale bedrag van de aandelen.4 Zij zijn dus in beginsel ook niet aansprakelijk voor schulden en overige verplichtingen van de NV. Zodra zij hebben voldaan aan de stortingsplicht houden zij alleen aanspraken over.5 Die aanspraken betreffen economische rechten en zeggenschapsrechten die juridisch zijn belichaamd in een vermogensrecht van eigen aard, dat (tenzij anders bepaald) vrij overdraagbaar is.6 Het uitgangspunt voor de NV is daarbij dat haar aandelen in beginsel niet onderworpen zijn aan een blokkeringsregeling. Zij heeft dus in beginsel een open karakter.7 Dit in tegenstelling tot de BV, die “tenzij de statuten anders bepalen” een wettelijke blokkeringsregeling kent.8 Hoewel sinds de Wet vereenvoudiging en flexibilisering BV-recht (de Wet Flex-BV)9 statutair kan worden geregeld dat de aandelen van een BV vrij overdraagbaar zijn, blijft de NV typologisch de voor de hand liggende rechtsvorm indien de vennootschap en haar aandeelhouders ruime verhandelbaarheid van aandelen wensen.10 Het feit dat de aandeelhouder enkel rechten heeft en zijn aandelen vrij kan verhandelen, maakt aandelen in NV’s zeer geschikt als beleggingsinstrumenten.11

De dubbele rol van de aandeelhouder lijkt zich in de praktijk ook te manifesteren in de wijze waarop aandeelhouders zich gedragen en de wijze waarop hun positie wordt benaderd. De aandeelhouder kan worden gezien als een (rechts-)persoon die betrokken is bij de organisatie van de NV, nu hij deel uitmaakt van de AV als orgaan en als zodanig van de ‘kring van kapitaalverschaffers’. Dit is het traditionele beeld van de aandeelhouder als vennoot. Aan de andere kant kan de aandeelhouder gezien worden als de individuele belegger die slechts rechten heeft en zijn aandelen vrij kan overdragen wanneer dat hem behaagt. Dit is de aandeelhouder als handelaar. Als de organisatie van de NV aanzienlijk is gegroeid, en met name als haar aandelen ter beurze genoteerd worden, zal in de praktijk het beeld van de aandeelhouder als vennoot aan betekenis inboeten ten opzichte van het beeld van de aandeelhouder als handelaar. Aandeelhouders van beursvennootschappen zullen zich vaak ook meer gedragen als handelaren dan als vennoten. Vennootschapsrechtelijk blijft ten aanzien van de aandeelhouder het tweeledig karakter van vennoot en handelaar behouden.