3.2.3.1 Aan de hand van beschikkingsbevoegdheid

47. Naast de hierboven toegelichte afbakening aan de hand van toebehoren, worden toekomstige goederen niet zelden gedefinieerd aan de hand van het begrip beschikkingsbevoegdheid. Zo zouden die goederen toekomstig zijn, ten aanzien waarvan men niet beschikkingsbevoegd is.1 Deze alternatieve wijze van afbakening vindt men terug in zowel de parlementaire geschiedenis als de literatuur.

De alternatieve afbakening van toekomstige goederen aan de hand van beschikkingsbevoegdheid is in principe goed denkbaar. De afbakening van het begrip “toekomstig goed” is namelijk vooral relevant in de goederenrechtelijke context van een overdracht of bezwaring.2 In al deze gevallen doet zich ten aanzien van een toekomstig goed in de regel het probleem voor dat de vervreemder niet beschikkingsbevoegd is.

In de parlementaire geschiedenis kan beperkte steun worden gevonden voor een afbakening aan de hand van beschikkingsbevoegdheid. In de totstandkomingsgeschiedenis van het huidige BW is het begrip “toekomstig goed” namelijk niet steeds op eenduidige wijze omschreven. Hieruit is wel afgeleid dat de wetgever in dit verband op twee gedachten heeft gehinkt.3 In de Toelichting Meijers wordt de toekomstigheid van een goed namelijk duidelijk gekoppeld aan het niet-toebehoren van dat goed aan een bepaalde persoon.4 Bij gelegenheid van de behandeling van de invoeringswetgeving lijkt echter van regeringszijde een ander standpunt te worden verkondigd. De minister bevestigt daar dat het begrip toekomstige goederen tevens omvat de goederen ten aanzien waarvan de vervreemder nog niet beschikkingsbevoegd is.5 Aan deze enkele opmerking mag niet veel gewicht worden gehecht. Uit de context van deze opmerking valt namelijk niet af te leiden dat men heeft willen afwijken van de grondgedachte uit de Toelichting Meijers. De desbetreffende opmerking had vooral betrekking op een ander twistpunt, namelijk de afbakening van de levering bij voorbaat tot andere rechtsfiguren en de invloed van de feitelijke heerschappij ten aanzien van een goed op deze afbakening. In dat verband strekt de opmerking van de minister slechts ter verduidelijking dat de feitelijke beschikking over een goed niet relevant is voor de kwalificatie van dat goed als al dan niet toekomstig. Niet de feitelijke, maar de goederenrechtelijke gerechtigdheid tot het goed is doorslaggevend. De minister lijkt simpelweg uit te gaan van het gebruikelijke geval dat een gebrek aan toebehoren correspondeert met een gebrek aan beschikkingsbevoegdheid, zonder daarbij acht te slaan op de onzuiverheid van deze afbakening.6

Een afbakening aan de hand van beschikkingsbevoegdheid dient naar mijn mening te worden afgewezen. Zij maakt het begrip toekomstige goederen namelijk onnodig complex en gekunsteld.7 De beschikkingsbevoegdheid en de gerechtigdheid tot een goed behoeven namelijk niet steeds op elkaar aan te sluiten. Tal van discrepanties zijn op dit punt denkbaar. Enerzijds kan men rechthebbende zijn op een goed en niettemin beschikkingsonbevoegd ten aanzien van datzelfde goed. Anderzijds kan een persoon beschikkingsbevoegd zijn ten aanzien van een goed dat hem niet toebehoort. In beide gevallen is het weinig verhelderend om deze goederen te bestempelen als de toekomstige goederen van de rechthebbende.

Het toekomstig karakter van (reeds bestaande) goederen zit niet zozeer in het feit dat degene die over te goederen wil beschikken daartoe onbevoegd is, maar in de omstandigheid dat de goederen niet tot diens vermogen behoren. Beschikkingsonbevoegdheid verhoudt zich tot een toekomstig goed als een gevolg, niet als een oorzaak. Overigens is daarmee niet gezegd dat een beschikkingsonbevoegde vervreemder (naar analogie van art. 3:97 BW) zijn goederen kan leveren, in afwachting van de verkrijging van beschikkingsbevoegdheid.19