13.8.2 Beoordeling

In de praktijk bleek van transparantie op dit gebied lange tijd niets terecht te komen. Opvallend genoeg maakt geen van de jaarverslagen van politieke partijen over de jaren 2010 tot en met 2019 melding van bijdragen in natura.1 Dat suggereert ten onrechte dat dergelijke bijdragen in al die tijd nooit verstrekt. Af en toe bereiken voorbeelden van giften in natura de media. Zo werd bekend dat voor tal van aan de VVD gelieerde rechtspersonen – de neveninstelling Stichting Ondersteuning VVD Tweede Kamerverkiezingen en groepen vermogende donateurs die zich verenigen in zogeheten ‘Clubs van 100’ – jaren achtereen gratis fondsenwervingsdiners werden gegeven door een vermogende ondernemer. Het gratis organiseren van deze diners kwam neer op een jaarlijkse gift in natura van minimaal € 12.772, zo toonden de journalisten van onderzoeksplatform Follow the Money aan. Dit bedrag zou terug te vinden moeten zijn op het overzicht van giften dat de VVD jaarlijks naar de minister van BZK stuurt, maar is daarop niet opgenomen. De VVD zelf merkte daarover op de fondsenwervingsdiners niet als donaties te beschouwen. 2Dat is evident onjuist, nu het wel degelijk gaat om een op geld waardeerbare prestatie die verricht wordt ten behoeve van de partij, zonder dat deze daarvoor betaalt.

Het geval van de VVD is illustratief voor het probleem dat hier speelt. Het lijkt niet zozeer de inhoud van de regeling te zijn die aan het gewenste niveau van transparantie in de weg staat, maar simpelweg de gebrekkige naleving van de regels door de partijen. In dat kader adviseerde de Commissie toezicht financiën politieke partijen (Ctfpp) in 2020, en opnieuw in 2021, om dit aspect van de regeling nader onder de aandacht van partijen te brengen. 3Ook zou het helpen om strenger op te treden tegen partijen waarvan duidelijk wordt dat zij de regels niet naleven. Deze partijen zouden door de toezichthouder ter verantwoording geroepen moeten worden en in een uiterst geval een boete opgelegd moeten krijgen. De vermaning van de Ctfpp leek een jaar later voorzichtig haar vruchten af te werpen, nu drie partijen (CDA, D66 en FvD) bijdragen in natura in hun verslagen verantwoordden. Niettemin is het belangrijk om aandacht voor dit thema te blijven vragen. 4