5.1 Inleiding

De belangrijkste eis waaraan een aantasting van eigendom volgens het EHRM moet voldoen, is dat deze berust op een wettelijke grondslag.1 Een wettelijke grondslag moet bovendien van voldoende kwaliteit zijn, dat wil zeggen dat de wet voldoende toegankelijk, voorzienbaar en precies is.2 De voorwaarde van lawfulness is een uitvloeisel van de rule of law die ten grondslag ligt aan alle bepalingen van het EVRM.3 Zo bepaalt artikel 8, lid 2, van het EVRM dat een inmenging in het recht op eerbiediging van privé-, familie- en gezinsleven bij de wet moet zijn voorzien. Datzelfde geldt voor een aantasting van de vrijheid van godsdienst (artikel 9, lid 2, EVRM) en de vrijheid van meningsuiting (artikel 10, lid 2, EVRM). Artikel 7 EVRM vereist dat een strafrechtelijke veroordeling een – behalve bij misdaden tegen de menselijkheid – voorafgaande wettelijke basis heeft. De uitgangspunten die het EHRM hanteert bij de beoordeling van de lawfulness van een inbreuk op de verschillende grondrechten komen grotendeels overeen.4 Verder brengen de concepten van lawfulness en de rule of law in een democratische samenleving mee dat een aantasting van fundamentele rechten vergezeld moet gaan van procedurele garanties die de betrokkene een redelijke mogelijkheid bieden om de rechtmatigheid van die aantasting aan te vechten.5 Deze eis staat ook in artikel 13 EVRM, waarin is bepaald dat een ieder wiens fundamentele rechten en vrijheden zijn geschonden recht heeft op een daadwerkelijk rechtsmiddel (effective remedy / recours effectif) voor een nationale instantie. Het vereiste van lawfulness en de rule of law brengen daarom mee dat eigendom aantastende belastingmaatregelen vergezeld moet gaan van procedurele garanties. In dit hoofdstuk komen zowel het kwaliteits- als het procedurele aspect van het vereiste van lawfulness aan de orde.