Rechtsbescherming tegen bestraffing strafrecht en bestuursrecht 2011/2.11:2.11 Toegang tot de rechter II: een openbare rechtszitting en afstand van rechten

Rechtsbescherming tegen bestraffing strafrecht en bestuursrecht 2011/2.11

2.11 Toegang tot de rechter II: een openbare rechtszitting en afstand van rechten

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

Afstand van recht op toegang tot een rechter raakt aan de paragraaf hiervoor. Een belanghebbende kan natuurlijk berusten in een boetebeschikking, eenvoudigweg door geen bezwaar of beroep in te stellen. Ook kan een verdachte berusten in een strafbeschikking door geen verzet aan te tekenen. Die beschikkingen worden dan onherroepelijk. Ook kan de verdachte een politietransactie accepteren om vervolging te voorkomen. Dat laatste is een alleszins gangbare en geaccepteerde praktijk. De verdachte dient echter wel in volle vrijheid te beslissen of hij ingaat op een transactievoorstel. In de zaak Deweer werd een transactie afgedwongen, door de slagerij van klager te sluiten totdat de transactie werd voldaan. De betrokken slager kon het niet laten aankomen op een strafvervolging alleen al niet omdat zijn slagerij gesloten zou blijven totdat de zaak zou voorkomen. Het zal niet verbazen dat ook hier de toegang tot de rechter ontoelaatbaar was doorkruist. Met betrekking tot het verweer van de Belgische regering dat een strafvervolging tot een veel forsere boete en/of gevangenisstraf kon leiden dan de transactie overwoog het Hof:

`(…) [I]n the area of human rights he who can do more cannot necessarily do less. The Convention permits under certain conditions some very serious forms of treatment, such as the death penalty (Article 2 par. 1, second sentence), whilst at the same time prohibiting others which by comparison can be regarded as rather mild, for example "unlawful" detention for a brief period (Article 5 par. 1) or the expulsion of a national (Article 3 par. 1 of Protocol No. 4). The fact that it is possible to inflict on a person one of the first-mentioned forms of treatment cannot authorise his being subjected to one of the second-mentioned, even if he agrees or acquiesces (...).,1

Indien de betrokkene gebruik maakt van zijn recht om een opgelegde boete aan te vechten heeft hij in beginsel recht op een fair hearing. Dit recht op een fair hearing brengt uiteraard met zich dat de betrokkene wel voorafgaande aan de terechtzitting een uitnodiging krijgt ter zitting te verschijnen. Het zal in dit licht niet verbazen dat een uitnodiging die pas was verzonden de dag voor de zitting een schending van art. 6 lid 1 EVRM opleverde.2 Niet in alle gevallen is volgens het Hof echter het recht op een zitting aan de orde. In Jussila overwoog het EHRM dat hardcore strafrecht toch wat anders is dan een bestuurlijke boete. Ik herhaal hier de eerder aangehaalde overwegingen met betrekking tot het achterwege laten van een hoorzitting:

`While it may be noted that the above-mentioned cases in which an oral hearing was not considered necessary concerned proceedings falling under the civil head of Article 6 § 1 and that the requirements of a fair hearing are the most strict in the sphere of criminal law, the Court would not exclude that in the criminal sphere the nature of the issues to be dealt with before the tribunal or court may not require an oral hearing. Notwithstanding the consideration that a certain gravity attaches to criminal proceedings, which are concerned with the allocation of criminal responsibility and the imposition of a punitive and deterrent sanction, it is self-evident that there are criminal cases which do not carry any significant degree of stigma. There are clearly "criminal charges" of differing weight. What is more, the autonomous interpretation adopted by the Convention institutions of the notion of a "criminal charge" by applying the Engel criteria have underpinned a gradual broadening of the criminal head to cases not strictly belonging to the traditional categories of the criminal law, for example administrative penalties (...), prison disciplinary proceedings (...), customs law (...), competition law (...) and penalties imposed by a court with jurisdiction in financial matters (...). Tax surcharges differ from the hard core of criminal law; consequently, the criminal-head guarantees will not necessarily apply with their full stringency (…).’3

Omdat in die boetezaak niet zozeer de omstandigheden als wel de schriftelijke stukken van belang waren, was een zitting volgens het EHRM niet noodzakelijk, terwijl het recht op een hoorzitting ook niet absoluut was afgesneden omdat wel om een zitting kon worden verzocht, met dien verstande dat de nationale bestuursrechter een dergelijke verzoek kon afwijzen en dat ook gemotiveerd had gedaan. Ook in strafzaken geldt — nog los van de in art. 6 lid 1 EVRM genoemde beperkingen op de openbaarheid niet een onverkort recht op een openbare terechtzitting. In de zaak Hermi overwoog de Grote Kamer op dit punt:

`62. However, even where the court of appeal has jurisdiction to review the case both as to facts and as to law, Article 6 does not always require a right to a public hearing, still less a right to appear in person (...). In order to decide this question, regard must be had, among other considerations, to the specific features of the proceedings in question and to the marmer in which the applicant' s interests were actually presented and protected before the appellate court, particularly in the light of the nature of the issues to be decided by it (...) and of their importance to the appellant (...).

64. However, where an appellate court has to examine a case as to the facts and the law and make a full assessment of the issue of guilt or innocence, it cannot determine the issue without a direct assessment of the evidence given in person by the accused for the purpose of proving that he did not commit the act allegedly constituting a criminal offence (...). 66. However, in Kamasinski (...), the Court found that the decision of the Supreme Court refusing Mr Kamasinski leave to be brought to the hearing was not in breach of Article 6 of the Convention, given that under Austrian law hearings on appeal did not involve a fresh examination of the evidence or a reassessment of the defendant' s guilt or innocence. Furthermore, the grounds of appeal lodged by Mr Kamasinski did not mise issues going to his personality and character, and the Supreme Court had no power to impose a more severe sentence than that passed at first instance.'4

In de deze zaak boog de Grote Kamer zich over de vraag of afstand kon worden gedaan van bepaalde rechten die uit art. 6 EVRM voortvloeiden. Zij zag daartoe meer mogelijkheden dan de Kamer.5 De zaak is als volgt. Hermi, een Tunesische verdachte die door de Italiaanse autoriteiten werd vervolgd wegens drugsbezit had verzocht om een verkorte procedure. Die verkorte procedure houdt in dat de zaak in eerste aanleg en hoger beroep wordt afgedaan op basis van de stukken uit het vooronderzoek, waarbij een openbare zitting achterwege blijft en geen nieuw bewijs mag worden aangevoerd. Het Hof overwoog in algemene zin:

`73. Neither the letter nor the spirit of Article 6 of the Convention prevents a person from waiving of his own free will, either expressly or tacitly, the entitlement to the guarantees of a fair trial (...). However, such a waiver must, if it is to be effective for Convention purposes, be established in an unequivocal marmer and be attended by minimum safeguards commensurate with its importance (...). In addition, it must not run counter to any important public interest (.. ).'6

Het voordeel van zo'n verkorte procedure voor de verdachte is dat hij bij schuldigverklaring strafkorting krijgt. Wel heeft een besloten zitting plaats in eerste aanleg en kan de verdachte in hoger beroep aanwezig zijn bij de zitting indien hij daar vijf dagen tevoren om verzoekt. Omdat Hermi zelf om de verkorte procedure had verzocht en zijn advocaten, hoewel zij daartoe twee maanden de tijd hadden, niet tijdig een verzoek hadden ingediend voor de zitting in hoger beroep, terwijl de klager zelf ook nimmer het drugsbezit als zodanig had ontkend, zodat zijn lijfelijke aanwezigheid op de zitting — net als in de zaak Jussila — ook niet van belang leek voor de door het appelcollege te beantwoorden rechtsvraag — namelijk of het een gebruikershoeveelheid betrof —, achtte het Hof art. 6 EVRM niet geschonden:

`85. In the Court's view these grounds related essentially to the legai characterisation of the offence and to the interpretation of the domestic legislation on drugs and the validity of expert reports. On the other hand, the fact that the applicant had been in possession of the drugs was not disputed at the appeal stage (...). The applicant had been arrested in flagrante delicto (.. ) and at no stage in the proceedings attempted to deny the factual basis of the charges against him In particular, insofar as the applicant continued to maintain at the appeal stage, despite all appearances to the contrary, that the drugs found in his possession had been intended for his own personal use and not for sale, even though the quantity concerned, according to the preliminary hearings judge, was equivalent to more than twenty years' average consumption (...), the Court fails to see how in the present case the physical presence of the applicant at the appeal hearing could in any way have influenced the characterisation of the offence of drug trafficking which had formed the basis for his conviction.'7

In de zaak Iguall Coll werd een schending van art. 6 lid 1 EVRM aangenomen omdat de Spaanse rechter na vrijspraak in eerste aanleg in hoger beroep tot een veroordeling kwam zonder de klager te horen.8 Indien toezeggingen worden gedaan als een bekennende verklaring wordt afgelegd, zal het niet nakomen van die toezegging in casu het opstarten van overbrengingsprocedure — een schending van art. 6 lid 1 EVRM kunnen opleveren.9

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.