7.5.2 Artikel 54 ter EVEX

Bij een samenloop tussen EEX-V°, EEX en EVEX geldt ingevolge art. 54 ter lid 1 EVEX als uitgangspunt dat EEX-V° of EEX van toepassing is (vgl. art. 68 leden 1 en 2 EEX-V°).1 Ondanks dit uitgangspunt zijn de uitzonderingen van groot belang. Ik noem twee belangrijke uitzonderingen die voor art. 23 EEX-V°/17 Verdrag van belang zouden kunnen zijn:2

De grote reikwijdte van de uitzonderingen in geval van forumkeuze blijkt uit mogelijke casusposities waarbij een gerecht van een EG-lidstaat wordt geadieerd:

Allereerst blijkt uit het overzicht dat de algemene hoofdregel voor de verhouding EVEX-EEX niet opgaat. EVEX vindt het meest toepassing. Het tweede lid van art. 54 ter EVEX bevat twee uitzonderingen op de hoofdregel:

Het is de vraag of de eerste uitzondering (forumkeuze en verweerder met woonplaats in EVA lidstaat) voor een forumkeuze dient te worden toegepast. Strikt grammaticale interpretatie van art. 54 ter EVEX lijkt daarop te duiden. Toch meen ik dat deze interpretatie onjuist is.9

Allereerst volgt uit de aanhef van de art. 16 en 17 EVEX dat de verweerder niet noodzakelijk zijn woonplaats behoeft te hebben in een EVA lidstaat. De processuele positie bij het aangaan van de forumkeuze is niet bekend. Daarom bepaalt art. 17 EVEX dat één der partijen (eiser of verweerder) ongeacht de processuele positie woonplaats moet hebben in een verdragsluitende staat.10 Een aanknoping bij een woonplaats van de verweerder (in plaats van de woonplaats van één der partijen) zou in strijd met deze systematiek van art. 17 EVEX zijn. Ten tweede bevat art. 54 ter EVEX voor forumkeuze een bijzondere regel die aanknoopt bij het aangewezen gerecht en niet bij de woonplaats van één der partijen (die immers onzeker is). De algemene aanknoping aan de woonplaats van één der partijen (lex generalis) moet daarvoor wijken.

Ten derde blijft het evenwicht tussen art. 23 EEX-V°/17 EEX en EVEX bewaard bij een enkele aanknoping aan de plaats van het aangewezen gerecht of aangewezen gerechten. In alle gevallen waarbij de forumkeuze een gerecht van een EVEX lidstaat aanwijst en de forumkeuze valt binnen het toepassingsbereik van art. 17 EVEX, is het EVEX van toepassing. De gerechten in de EG oordelen derhalve over de derogerende werking op basis van art. 17 EVEX en het niet art. 23 EEX-V° of 17 EEX. Zijn EG gerechten geprorogeerd, vindt toetsing van de prorogatie en derogatie plaats op grond van EEX-V°/EEX.

Het is niet van belang of een exclusieve of niet-exclusieve forumkeuze is overeengekomen.11Art. 54 ter EVEX schrijft toepassing van het EVEX voor, zodra de forumkeuze aan een gerecht (of gerechten) van een EVA lidstaat bevoegdheid verleent. Ook een niet-exclusieve forumkeuze doet dat. Slechts de derogerende werking is minder of zelfs afwezig. De grondslag waarop de EG rechter — als niet aangewezen gerecht — zich eventueel bevoegd acht, zal in de regel wel gebaseerd zijn op het EEX-V°, tenzij de verweerder woonplaats heeft in een EVA Lidstaat.