5.3.3.1 Betrouwbaarheid betreft enkel wilsafhankelijk bewijs; Saunders-criterium

Koops lijkt hiermee het oog te hebben op het Saunders-arrest. In § 69 overweegt het EHRM dat in de rechtsorden van de verdragsstaten algemeen aanvaard is dat het recht tegen gedwongen zelfbelasting zich niet uitstrekt tot materiaal dat kan worden verkregen van de verdachte onder uitoefening van dwang, maar dat een bestaan heeft onafhankelijk van zijn wil (‘material which may be obtained from the accused through the use of compulsory powers but which has an existence independent of the will of the suspect’; hierna ook: het ‘Saunders-criterium’).3 Het onderscheid tussen wilsafhankelijk en wilsonafhankelijk bewijs is dan al gemaakt in art. 14, lid 3, onderdeel g IVBPR en – in zekere zin ook – in de rechtspraak van het Amerikaanse hooggerechtshof.4

Het Saunders-criterium is weinig helder – en daarmee ook het onderscheid tussen wilsafhankelijk en wilsonafhankelijk bewijs respectievelijk het toepassingsbereik van het recht tegen gedwongen zelfbelasting. In zijn noot onder het arrest merkt Knigge op dat, voor zover hij kan bedenken, het enige bewijsmateriaal dat afhankelijk is van de wil van de verdachte zijn spreken en zijn zwijgen is.5 In deze opvatting is alle materiaal wilsonafhankelijk en doet zich bij de gedwongen verkrijging ervan het risico van onbetrouwbaar bewijs niet voor.6 De betrouwbaarheid als grondslag van het recht tegen gedwongen zelfbelasting, zou zich dan enkel uitstrekken tot het zwijgrecht (en niet ook het meeromvattende niet-meewerkrecht).