48.1 Inleiding

In de afgelopen 25 jaar heeft zich een tendens ontwikkeld van globalisering van recht en rechtssystemen. Die tendens is ook in onze rechtsorde zichtbaar. Allereerst speelt in veel rechtszaken de toepassing van bindende internationale verdragen en het recht van de Europese Unie (EU) een rol en in verband daarmee de naleving van uitspraken van internationale en Europese hoven.1 Daarnaast maken rechters soms gebruik van rechtsvergelijking in hun oordeelsvorming en bespreken zij ideeën en ervaringen over de inhoud van het recht en over procedurele best practices met rechters uit andere nationale stelsels.2 Op die praktijk van rechtsvergelijking spitst deze bijdrage zich toe.

De invloed van deze tweede vorm van globalisering van recht is vooral zichtbaar bij nationale hoogste rechterlijke instanties. Deze instanties dragen verantwoordelijkheid voor de uniforme rechtstoepassing in de nationale rechtsorde, zij garanderen in hoogste aanleg de individuele rechtsbescherming en zij geven richting aan de ontwikkeling van het recht. Met betrekking tot elk van deze drie rollen is de taak van de rechter complexer geworden.3 Immers, een veelheid aan nationale, internationale en Europese bronnen moet worden meegenomen in de oordeelsvorming. Daarnaast is positiebepaling nodig ten opzichte van hoogste rechters in andere nationale stelsels, in het bijzonder in de EU, en ten opzichte van internationale en Europese hoven. Rechtsvergelijking kan inspiratie bieden aan rechters om in ‘moeilijke zaken’, waarin interpre- tatie nodig is voor de toepassing van rechtsregels,4 rechtsvorming van hoge kwaliteit te realiseren. Tevens kunnen rechters uit een vergelijking met andere stelsels ideeën opdoen voor de versterking van werkwijzen van de eigen rechterlijke instantie, bijvoorbeeld met betrekking tot de waarborg van rechtseenheid of de realisatie van maatschappelijke inbreng in de rechtsvorming.

In deze bijdrage staat de invloed van rechtsvergelijking op de oordeelsvorming en werkwijzen van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (hierna: Afdeling bestuursrechtspraak) centraal.5 De analyse maakt gebruik van onderzoeksgegevens over de uitwisseling van de Afdeling bestuursrechtspraak met rechters in andere nationale rechtsstelsels, verder aangeduid als ‘transnationale communicatie’.6 Deze gegevens zijn verkregen door middel van een bestudering van jurisprudentie en literatuur en door middel van interviews met enkele betrokkenen bij de rechtspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak, afgenomen in het kader van een groter onderzoeksproject.7 Na een bespreking van de activiteiten van de Afdeling bestuursrechtspraak in transnationale communicatie (paragraaf 2) komen inhoudelijke invloeden uit rechtsvergelijking (paragraaf 3) en procedurele invloeden uit rechtsvergelijking (paragraaf 4) aan bod. Het eerste type invloeden heeft betrekking op de uitoefening van rechtsvormende taken door de Afdeling bestuursrechtspraak in het kader van haar bevoegdheid op basis van de Algemene wet bestuursrecht (Awb).8 Het tweede type invloeden heeft meer direct betrekking op de procedurele arrangementen die de Awb biedt en wordt in de analyse uitgewerkt voor twee specifieke arrangementen: voorzieningen voor rechtseenheid en de amicus curiae. De bijdrage sluit af met een conclusie en een vooruitblik op de toekomst (paragraaf 5).