III.A.4. Meer executeurs

Ook kan de situatie zich voordoen dat erflater bij uiterste wilsbeschikking een aanboddoet aan meerdere opdrachtnemers om zijn nalatenschap af te wikkelen. Hieraan wil ik in de onderhavige paragraaf kort aandacht besteden.

Zijn er twee of meer executeurs benoemd, dan kan ieder van hen alle werkzaamheden alleen verrichten. Dit bevordert de slagvaardigheid van de executeur. De erflater kan vanzelfsprekendook anders bepalen (art. 4:142 lid 2BW).

Art. 4:1063 (oud) BW bepaalde dat als er twee of meerdere executeurs be-noemdwaren, zij in beginsel slechts tezamen bevoegd waren.1 De wetgever heeft voor de huidige regeling gekozen om een vlotte gang van zaken te be-vorderen.Voorts wilde men uniformiteit betrachten met de regeling van bewind, thans art. 4:158 BW, en de vertegenwoordiging van de naamloze vennootschap, thans art. 2:130 lid2 BW.2 In de parlementaire geschiedenis is 'gefilosofeerd' over wat de Nederlandse erflaters als 'normaal' zouden beschouwen: tezamen bevoegdof alleen bevoegd? De minister was van mening dat geenszins vaststaat welke van de twee oplossingen de Nederlandse erflaters als normaal beschouwen, en dat men wellicht het dichtst bij de werkelijkheid komt als men de veronderstelling waagt dat de Nederlandse erflater die meer dan een executeur benoemt, geen idee heeft van wat dan verder op dit punt 'normaal' is.3

Indien er een meningsverschil bestaat tussen de executeurs, dan beslist de kantonrechter op verzoek van een van hen. Deze kan dan een verdeling van de werkzaamheden vaststellen, dan wel een verdeling van het hen toekomende loon (art. 4:143 lid 3 BW). De term werkzaamheden herinnert ons overigens weer aan de algemeen vermogensrechtelijke figuur opdracht.

In de parlementaire geschiedenis4 lezen we dat aanleiding voor het ingrijpen door de kantonrechter kan zijn een behoefte, voor de dagelijkse be-heerswerkzaamheden een algemene verdeling te maken waaromtrent zij niet tot overeenstemming zijn kunnen komen. Een gebrek aan overeenstemming kan ook zien op een verschil van mening over de vraag of het wenselijk is tot een bepaalde handeling over te gaan. Er kan door een verdeling van de werkzaamheden door de kantonrechter ook worden vastgelegd voor wiens verantwoordelijkheid het verrichten, respectievelijk het niet verrichten van de handeling zal zijn. Hiermee wil de wetgever voorkomen dat het beleid van de een door handelingen van de ander kan worden doorkruist.Voorts wordt geconstateerd dat een verdeling van werkzaamheden ook zal kunnen inhouden dat bepaalde handelingen in het vervolg slechts door de executeurs tezamen zullen mogen worden verricht.

De Belgische regeling (art. 1033 BBW) lijkt op onze oude regeling (in beginsel tezamen, alleen bij gebreke van de ander). Zo ook de Franse executeurs die eveneens als hoofdregel (Art. 1026 Cc nieuw) hebben dat 'l'un d'eux peut agir a defaut des autres.' De Zwitserse hoofdregel (Art. 518 Abs. 3 ZGB ) gaat niet uit het van het bij-gebreke van-principe, maar heeft als hoofdregel gezamenlijk handelen. Zo ook de Duitsers (in § 2224 BGB) waarbij voor de duidelijkheid opgemerkt wordt: 'Fallt einer von ihnen weg, so fuhren die Ubrigen das Amt allein.' 'Gevoelsmatig' zou er iets te zeggen zijn voor de Zwitsers-Duitse gedachte: 'tezamen, tenzij', ware het niet dat, gelet op de aard van executele, het een lijn trekken met het algemene vermogensrecht dogmatisch mijn voorkeur heeft. Zie art. 3:65 BWen art. 7:415 BW.Wat er ook van zij, het filosoferen over de gewenste hoofdregel zet in ieder geval in het concrete geval aan tot erfrechtelijk maatwerk. In dit licht is dan ook interessant de gedachte:5

Kortom, om het rechtsverkeer niet op het verkeerde been te zetten, is het van groot belang om in de uiterste wilsbeschikking aan te geven of men interne of externe werking van een bepaalde bevoegdheidsbeperking beoogt bij bijvoorbeeld 'meerderheidsbesluit'-regelingen. Bij twijfel zal de derde immers aan alle executeurs de medewerking aan de rechtshandeling vragen. Men kan ook erfrechtelijk ingrijpen door het beheer van bijvoorbeeld het ondernemingsvermogen slechts aan een of slechts aan bepaalde executeurs te geven.6 Mijns inziens hoeven in de verklaring van executele slechts de extern werkende bepalingen opgenomen te worden.

Een pleidooi voor het 'Mehr-Testamentsvollstrecker-Modell' vanwege het 'balance of power-effect' hieldKlaus Molitoris7 in zijn dissertatie, waarin hij er op wees dat 'die Zahl spektakularer Testamentsvollstreckungsfalle mit mehrerenTestamentsvollstreckern in den letzten Jahren stetig zugenommen hat.' Zijn 'Paradebeispiel' waarin 'beter' een gremium aangesteld kan worden, is de casus waarin ondernemingsvermogen naast prive-vermogen vererft.

Wat de aansprakelijkheid voor tekortkomingen betreft, werd in deToelich-ting Meijers opgemerkt dat indien voor de erfgenamen een schade ontstaat die aan een tekortkoming van meer dan een verantwoordelijke is te wijten, dat dan de gewone regel omtrent schade door meerdere personen veroorzaakt, van toepassing is.8