16.5.4.1 Artikel 22 sub 2 EEX-r/16 sub 2 Verdrag

Het tweede exclusieve forum van art. 22 EEX-V°/16 Verdrag heeft betrekking op geschillen1 betreffende de geldigheid, nietigheid of ontbinding van vennootschappen of rechtspersonen die zijn gevestigd in een EG respectievelijk verdragsluitende staat, alsmede op geschillen betreffende besluiten van de organen van deze vennootschappen of rechtspersonen. Op grond van art. 22 sub 2 EEX-V°/16 sub 2 Verdrag zijn uitsluitend de gerechten van de staat van vestiging bevoegd. Art. 22 sub 2 EEX-V° wijkt af door aan de bepaling toe te voegen dat het gerecht van de plaats van vestiging de regels van het voor hem geldende internationaal privaatrecht toepast. Deze bepaling stemt overeen met het bepaalde in art. 53 lid 1 Verdrag. De wijziging van art. 22 sub 2 EEX-V° is veroorzaakt doordat art. 60 EEX-V° de plaats van vestiging van een vennootschap of rechtspersoon uitbreidt. Art. 22 sub 2, laatste zin EEX-V° derogeert aan art. 60 EEX-V°.2 De link met forumkeuze is met name dat de statuten van een rechtspersoon, de overeenkomst houdende oprichting van een vennootschap of een aandeelhoudersovereenkomst een forumkeuze in de zin van art. 23 EEX-V°/17 Verdrag kunnen bevatten. Daarom baken ik het toepassingsbereik van art. 22 sub 2 EEX-V°/16 sub 2 Verdrag af om daardoor de ruimte te bepalen voor een forumkeuze in statuten of een overeenkomst.

Hierna bespreek ik eerst de ratio van de bepaling. Vervolgens behandel ik de inhoud van de bepaling en daardoor tevens de reikwijdte. Dan komt de vraag aan bod welke geschillen niet onder art. 22 sub 2 EEX-V°/16 sub 2 Verdrag vallen, zodat daarvoor een forumkeuze (bijv. in de statuten of de vennootschapsakte) mogelijk is. De problemen betreffende siège réel en siège statutaire laat ik buiten beschouwing.3 Voor algemene opmerkingen over art. 22 EEX-V°/16 Verdrag verwijs ik naar par. 16.5.2.

De ratio van art. 22 sub 2 EEX-V°/16 sub 2 Verdrag is vergelijkbaar met die van art. 22 sub 1 EEX-V°/16 sub 1 Verdrag:

De inhoud van art. 22 sub 2 EEX-V°/ 16 Verdrag lijkt duidelijk, indien als maatstaf het aantal gepubliceerde uitspraken zou worden genomen. Deze bestaan nauwelijks.9 Aan de hand van de tekst en literatuur zal ik enige preciseringen geven van de inhoud van de bepaling en daarmee het toepassingsbereik. De toepassing van art. 22 sub 2 EEX-V°/ 16 sub 2 Verdrag strekt zich uit over personenvennootschappen en rechtspersonen10 met zetel in een EG respectievelijk verdragsluitende staat. Een maatschap,11 commanditaire vennootschap en een vennootschap onder firma vallen derhalve binnen het toepassingsbereik,12 zodat een van de maatschaps- of vennootschapszetel afwijkende forumkeuze in de oprichtingsovereenkomst geen rechtsgevolg heeft. Gelet op de ratio dient naar mijn mening ook een vereniging zonder rechtspersoonlijkheid onder de werking van de bepaling te vallen. Daarnaast is art. 22 sub 2 EEX-V°/1 6 sub 2 Verdrag van toepassing op alle rechtspersonen naar Nederlands recht (inclusief verenigingen en stichtingen). Voor de andere rechtsstelsels van de EG- c.q. verdragsluitende staten geldt hetzelfde.13 Ook een EESV valt onder het toepassingsbereik.14

Art. 22 sub 2 EEX-V°/ 16 sub 2 Verdrag bevat twee categorieën geschillen. Vorderingen betreffende de vennootschap of rechtspersoon zelf enerzijds en besluiten van de organen van de vennootschap of rechtspersoon anderzijds. In de eerste categorie vallen alleen vorderingen betreffende de geldigheid, nietigheid of ontbinding van vennootschappen15 of rechtspersonen binnen het toepassingsbereik.16 Bij de eerste twee vorderingen — geldigheid en nietigheid — gaat het om het bestaan van de vennootschap of rechtspersoon danwel haar oprichting. Een vordering tot ontbinding dient niet eng te worden opgevat. Naar mijn mening vallen hieronder alle vorderingen tot liquidatie, beëindiging of vereffening van een vennootschap of rechtspersoon.17 De gemeenschappelijke noemer is het verdwijnen van de vennootschap of rechtspersoon.

In de tweede categorie vallen alle geschillen over besluiten van vennootschappen of rechtspersonen.18 Ook besluiten die geen betrekking hebben op de geldigheid, nietigheid of ontbinding van vennootschappen maar bijv. de verplichtingen (van organen) van de vennootschap of rechtspersoon of onregelmatige besluitvorming betreffen, vallen binnen het toepassingsbereik.19 Het probleem is dat de taalversies van art. 16 sub 2 Verdrag uiteenlopen. De Duitse versie houdt een beperking in tot geschillen die gaan over de geldigheid. De Franse, Engelse en Nederlandse versies kennen deze beperking niet.20Art. 22 sub 2 EEX-V° heeft de Duitse, Engelse, Franse en Nederlandse taalversies op elkaar afgestemd.21 Daaruit lijkt een enge uitleg van de tweede categorie te volgen.22 Slechts vorderingen die de geldigheid van besluiten tot onderwerp hebben vallen onder het toepassingsbereik van art. 22 sub 2 EEX-V°/16 sub 2 Verdrag.23 Anderzijds verzetten met name de Gleichlauf en openbare orde van de staat van vestiging zich tegen een te beperkte interpretatie van 'besluiten' .24 Voorts wijs ik erop dat anders dan de eerste categorie de beperking tot besluiten over geldigheid, nietigheid en ontbinding niet blijkt uit de bepaling of het Rapport Jenard. Zo vallen mijns inziens onder art. 22 sub 2 EEX-V°/16 sub 2 Verdrag ook besluiten tot schorsing of ontslag van een bestuurder of commissaris en de vorderingen krachtens art. 2:356 sub a BW.25 Het is echter de vraag of ook geschillen over het niet nemen van een besluit of een weigering een besluit te nemen zijn onderworpen aan deze bepaling. Bij gebreke van een besluit kan de eiser moeilijk stellen dat de geldigheid van een besluit in geding is.

Voor forumkeuze inzake vermootschapsrechtelijke geschillen blijft ruimte bestaan. In het bijzonder vorderingen tot nakoming van aandeelhouders- of stemovereenkomsten,26 (terugbetaling van) winst- of dividenduitkering,27 geschillen tussen vennoten/aandeelhouders28 en de vennootschap/rechtspersoon, vorderingen van de vennoten/aandeelhouders tegen (organen van) de vennootschap/rechtspersoon wegens (bestuurs)aansprakelijkheid,29 geschillen tussen de vennoten/aandeelhouders onderling (bijv. over een blokkeringsregeling of voorkeursrechten),30 vorderingen tot storting op aandelen,31 geschillen tussen de ondernemingsraad en bestuur voorzover de ondernemingsraad geen besluiten32 aanvecht van het bestuur en uitkoop van minderheidsaandeelhouders33 worden niet beheerst door de bevoegdheidsregeling van art. 22 sub 2 EEX-V°/16 sub 2 Verdrag.34

De forumkeuze kan de vennootschap of rechtspersoon rechtsgeldig opnemen in de statuten,35 aandeelhouders- of stemovereenkomst voor alle geschillen genoemd in de vorige alinea. Deze forumkeuze dient niet te algemeen te zijn geformuleerd.36

Het is daarnaast aan te raden de aanwijzing van de bevoegde rechter te laten samenvallen met de rechter die ingevolge art. 22 sub 2 EEX-V°/16 sub 2 Verdrag bevoegd is.37 De forumkeuze kan immers geen afbreuk doen aan de rechtsmacht op grond van art. 22 sub 2 EEX-V°/16 sub 2 Verdrag.38 Het risico van het ontbreken van samenloop is met name gelegen in tegenstrijdige uitspraken over de rechtsgeldigheid van besluiten van vennootschappen of rechtspersonen.39 Daarmee voorkomen partijen jurisdictieconflicten. Bovendien kan de forumkeuze voor het gerecht van de plaats van vestiging een aanwijzing zijn voor wat de plaats van vestiging van de vennootschap of rechtspersoon in de zin van art. 22 EEX-V°/16 Verdrag dient te zijn: de siège réel of de siège statutaire.40